॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 47-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

പൗരന്മാരുടെ വിലാപവും മടക്കവും

പ്രഭാതത്തിൽ രാമനെ കാണാതെ പൗരന്മാരുടെ ശോകം, ഉറക്കത്തെ നിന്ദിക്കൽ, ചിതയിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള സങ്കല്പം, രഥമാർഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ മടക്കം, ശൂന്യമായ അയോധ്യയുടെ ദർശനം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന പൗരന്മാരെ വിട്ട് രഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഈ സർഗത്തിൽ അവരുടെ ഉണർവും ശോകവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു. രാത്രി പുലർന്നപ്പോൾ രാഘവനില്ലാതെ ആ പൗരന്മാർ ശോകത്താൽ ആഹതരായി, ചേഷ്ടയറ്റവരും ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരുമായി — ശരീരം സ്തംഭിച്ചു, മനസ്സ് ശൂന്യമായി. ശോകജമായ കണ്ണീരാൽ തളർന്ന അവർ അങ്ങുമിങ്ങും നോക്കിയിട്ടും രാമന്റെ ഒരു ‘ആലോക’വും കണ്ടില്ല. ‘ആലോകം’ എന്നാൽ ഇവിടെ ദർശനം അല്ലെങ്കിൽ അടയാളം; രാമനെ മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാൽപ്പാടുപോലും കണ്ടില്ല എന്നാണ് ഭാവം. തുടർന്ന് ആ ധീമാനെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, വിഷാദത്താൽ ആർത്തമായ മുഖങ്ങളോടെ, മനീഷികളായിരുന്നിട്ടും ദീനരായി അവർ കരുണമായ വാക്കുകൾ പറയാൻ തുടങ്ങി. വിവേകികൾക്കുപോലും ശോകത്തിൽ വിവേകം നിലനിൽക്കുന്നില്ല എന്ന് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവർ’ എന്ന പദത്താൽ ചൈതന്യത്തിന്റെതന്നെ നാശം പറയപ്പെടുന്നു; ശോകത്തിന്റെ ആദ്യഫലം ജഡതയാണല്ലോ. മൂന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘മനീഷികൾ’ എന്ന വിശേഷണം സപ്രയോജനമാണ് — വിവേകികളായവർപോലും ഇന്ന് ദീനരാണ് എന്നതിലൂടെ ശോകത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം ധ്വനിക്കുന്നു.

അവർ പറയുന്നു — ‘ആ ഉറക്കത്തിനു ധിക്, അതുമൂലം ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട ഞങ്ങൾ ഇന്ന് വിശാലവക്ഷസ്കനും മഹാബാഹുവുമായ രാമനെ കാണുന്നില്ല. പ്രവൃത്തികൾ ഒരിക്കലും പാഴാകാത്ത മഹാബാഹുവായ രാമൻ ഭക്തരായ ജനങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവാസത്തിനു പോയി? അച്ഛൻ ഔരസപുത്രന്മാരെയെന്നപോലെ ഞങ്ങളെ എപ്പോഴും പാലിച്ചിരുന്ന ആ രഘുശ്രേഷ്ഠൻ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് കാട്ടിലേക്ക് എങ്ങനെ പോയി?’ ആത്മനിന്ദ, വിസ്മയം, ചോദ്യം — ഇവ മൂന്നും ശോകത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ ഘട്ടങ്ങളാണ്. ഒടുവിൽ അവർ മരണംതന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു — ‘ഇവിടെത്തന്നെ നമുക്കു മരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മഹാപ്രസ്ഥാനം ചെയ്യാം; രാമനില്ലാത്ത നമുക്കു ജീവിതംകൊണ്ട് എന്തു പ്രയോജനം?’ ‘മഹാപ്രസ്ഥാനം’ എന്നത് വടക്കുദിക്കിലേക്കു നടന്ന് പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന പ്രാചീനവിധിയാണ്. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘താപസൻ’ എന്ന പദത്താൽ രാമന്റെ പുതിയ വേഷം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇന്നലെ രാവിലെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടിയിരുന്നവൻ ഇന്ന് മരവുരിയുടുത്ത താപസനാണ്. ആറാമത്തേതിൽ ‘അച്ഛൻ ഔരസപുത്രന്മാരെയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ രാജാവിന്റെ പ്രജാപാലനം പിതൃധർമത്തിനു തുല്യമാണെന്നു കാണിക്കപ്പെടുന്നു.

വീണ്ടും അവർ പറയുന്നു — ‘ഇവിടെ ഉണങ്ങിയ വലിയ മരത്തടികൾ ധാരാളമുണ്ട്; അവകൊണ്ട് ചിതയൊരുക്കി ജ്വലിപ്പിച്ച് നമുക്കെല്ലാവർക്കും അതിൽ പ്രവേശിക്കാം.’ എന്നാൽ തുടർന്ന് ലജ്ജതന്നെ അവരെ ബാധിക്കുന്നു — ‘അസൂയയില്ലാത്തവനും പ്രിയം പറയുന്നവനുമായ മഹാബാഹു രാഘവനെ ഞങ്ങൾ കാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി എന്ന് എങ്ങനെ പറയും? അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ എന്തു പറയും?’ രാമനെ മടക്കിക്കൊണ്ടുവരാൻ പോയവർതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വനയാത്രയുടെ സാക്ഷികളായിത്തീർന്നു എന്നതാണ് ഈ വേദന. ‘രാഘവനില്ലാതെ ഞങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ ആ നഗരം സ്ത്രീകളോടും ബാലന്മാരോടും വൃദ്ധരോടുംകൂടി ദീനവും ആനന്ദമില്ലാത്തതുമാകും. ആ വീരനായ മഹാത്മാവിനോടൊപ്പം എന്നും വസിക്കാനായാണ് ഞങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടത്; അവനില്ലാതെ ആ നഗരത്തെ ഞങ്ങൾ വീണ്ടും എങ്ങനെ കാണും?’ ഒൻപതാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ആ രാഘവനെ ഞങ്ങൾ കൊണ്ടുപോയി’ എന്ന വാക്യത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക വേദനയുണ്ട് — അവർ രാമനെ മടക്കാനാണ് വന്നത്, ഫലത്തിലാകട്ടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വനയാത്രയിലെ സഹയാത്രികരായിത്തീർന്നു. പത്താമത്തേതിൽ ‘സ്ത്രീകളോടും ബാലന്മാരോടും വൃദ്ധരോടുംകൂടി’ എന്നതിലൂടെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ വർഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു — സ്ത്രീകൾ, ബാലന്മാർ, വൃദ്ധർ.

ഇങ്ങനെ പലവിധം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കൈകളുയർത്തി ആ ജനങ്ങൾ വിലപിച്ചു — കിടാങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ട ഉത്തമപശുക്കളെപ്പോലെ. കിടാവു കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ പശുവിനുണ്ടാകുന്ന കരച്ചിൽ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെതന്നെയായിരുന്നു അവരുടേതും. തുടർന്ന് അവർ വഴിയടയാളം പിന്തുടർന്ന് അല്പനേരം പോയി, വഴി നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ വലിയ വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി. രഥത്തിന്റെ ചക്രച്ചാലുകളായിരുന്നു അവരുടെ ആധാരം; സുമന്ത്രൻ വടക്കോട്ടു മുഖമായി ഓടിച്ചതിനാൽ അതും മാഞ്ഞുപോയി. അതിനാൽ രഥമാർഗം പിന്തുടർന്നുതന്നെ ആ മനസ്വികൾ മടങ്ങി, ‘ഇതെന്താണ്? ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യും? ദൈവം ഞങ്ങളെ തകർത്തു’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്. ക്ഷീണിച്ച മനസ്സോടെ അവരെല്ലാം വന്ന വഴിയിലൂടെത്തന്നെ അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങി — എല്ലാ സജ്ജനങ്ങളും വ്യഥിതരായിരുന്ന ആ നഗരത്തിലേക്ക്. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘കൈയുയർത്തി’ എന്നത് വിലാപത്തിന്റെ പ്രാചീനമുദ്രയാണ്. പതിനാലാമത്തേതിൽ ‘ദൈവം ഞങ്ങളെ തകർത്തു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അവർ തങ്ങളുടെ അശ്രദ്ധ ദൈവത്തിൽ ആരോപിക്കുന്നു; ഇതും ശോകത്തിന്റെ ഒരു ഗതിയാണ്.

ആ നഗരത്തെ കണ്ട് നാശത്താൽ വ്യാകുലമനസ്കരായ അവർ ശോകപീഡിതമായ കണ്ണുകളിൽനിന്ന് കണ്ണീരൊഴുക്കി. അവർ പറയുന്നു — ‘ഗരുഡൻ തടാകത്തിൽനിന്ന് സർപ്പത്തെ റാഞ്ചിക്കൊണ്ടുപോയ നദിയെപ്പോലെ, രാമനില്ലാത്ത ഈ നഗരം ശോഭിക്കുന്നില്ല.’ ഈ ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — നദിയിലെ ജലം അവിടെത്തന്നെയുണ്ട്, എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രാണനായ നാഗം പോയിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ നഗരത്തിലെ പ്രാസാദങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു, രാമനാകട്ടെ ഇല്ല. ബോധമറ്റ അവർ, ചന്ദ്രനില്ലാത്ത ആകാശംപോലെ, ജലമില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെ, ആനന്ദം നശിച്ച നഗരത്തെ കണ്ടു. ദുഃഖത്താൽ ദുഃഖം ബാധിച്ച അവർ മഹാധനമുള്ള ഭവനങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടും, ഹർഷം നശിച്ചവരായി, സ്വജനങ്ങളെയും അന്യരെയും നോക്കിയിട്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല — മകനെയും മിത്രത്തെയുംപോലും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം നഗരത്തിന്റെ ശൂന്യതയിൽ തുടങ്ങി അടുത്ത സർഗത്തിലെ സ്ത്രീവിലാപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ക്ഷയം’ എന്നാൽ ഇവിടെ നഗരത്തിന്റെ ശ്രീഹാനി. ‘മഹാധനമുള്ള ഭവനങ്ങൾ’ എന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ താത്പര്യം — ധനം നിലനിൽക്കുന്നു, ഹർഷമാകട്ടെ പോയിരിക്കുന്നു എന്നാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക