സർഗ്ഗം
ദശരഥൻ കൈകേയിയെ ശകാരിക്കുന്നു, രാമൻ കൗസല്യയ്ക്കായി അനുഗ്രഹം യാചിക്കുന്നു
ജനങ്ങളുടെ ആക്രോശം, രാജാവിന്റെ നിർവേദം, സീത വല്കലം ധരിക്കുന്നതിനെ വിലക്കൽ, അമ്മയെ സംരക്ഷിക്കാൻ രാമന്റെ യാചന
സീത മരവുരി ധരിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങളെല്ലാം ആക്രോശിച്ചു — ‘നാഥനുണ്ടായിട്ടും ഇവൾ അനാഥയെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നു; ദശരഥാ, നിനക്കു ധിക്!’ ആ മുറവിളികൊണ്ട് ദുഃഖിതനായ മഹീപതി ജീവിതത്തിലും ധർമത്തിലും തന്റെ യശസ്സിലുമുള്ള ശ്രദ്ധതന്നെ മുറിച്ചുകളഞ്ഞു — മൂന്നു പുരുഷാർഥങ്ങളിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസം നശിച്ചു. തുടർന്ന് ആ ഇക്ഷ്വാകുവംശജൻ ചൂടുള്ള നിശ്വാസമുതിർത്ത് ഭാര്യയായ കൈകേയിയോടു പറഞ്ഞു — ‘കൈകേയീ, സീത ദർഭമരവുരിയുടുത്ത് പോകേണ്ടവളല്ല. ഇവൾ സുകുമാരിയും ബാലയും എന്നും സുഖം ശീലിച്ചവളുമാണ്; അതിനാൽ ഇവൾ കാടിനു യോജിച്ചവളല്ല എന്ന് എന്റെ ഗുരുവായ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞതു സത്യംതന്നെ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട് — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഗുരുവായ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞതുതന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ രാജാവ് ആവർത്തിക്കുന്നത്; സ്വന്തമായി ഒരു വാക്കും അദ്ദേഹത്തിനു ശേഷിച്ചിട്ടില്ല, ഗുരുവിന്റെ വാക്കുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശ്രയം. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ മൗനമായിരുന്നു; ഇവിടെയാകട്ടെ അവർ വാക്കുകൊണ്ട് പരസ്യമായി രാജാവിനെ നിന്ദിക്കുന്നു — ഇതാണ് പൗരന്മാരുടെ മൗനത്തിന്റെ അന്ത്യം. ‘നാഥയായിട്ടും അനാഥയെപ്പോലെ’ എന്ന വിരോധാലങ്കാരത്തിലൂടെ കവി രാജാവിന്റെ അസാമർഥ്യംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, കാരണം ഭർത്താവ് ഉണ്ടായിട്ടും രക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
‘രാജശ്രേഷ്ഠനായ ജനകന്റെ മകളായ ഈ തപസ്വിനി ആർക്കെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നുണ്ടോ? മരവുരി കിട്ടിയപ്പോൾ ജനമധ്യത്തിൽ ബോധമറ്റ ഏതോ ഒരു സംന്യാസിനിയെപ്പോലെ നിൽക്കുന്നവൾ — ഇതെന്തൊരു കാഴ്ചയാണ്? ജനകന്റെ മകൾ മരവുരികൾ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ; ഈ പ്രതിജ്ഞ ഞാൻ മുമ്പു നൽകിയിട്ടില്ല. രാജപുത്രി എല്ലാ രത്നങ്ങളോടുംകൂടി സമ്പൂർണയായി ഇഷ്ടംപോലെ കാട്ടിലേക്കു പോകട്ടെ.’ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തന്നെത്തന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു — ‘ജീവിക്കാൻ അർഹതയില്ലാത്ത ഞാൻ നിയമത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ക്രൂരമായ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; നീയാകട്ടെ ബാലിശതകൊണ്ട് അതു സ്വീകരിച്ചു. മുള സ്വന്തം പൂവിനാൽത്തന്നെ ദഹിക്കുന്നതുപോലെ അത് എന്നെ ദഹിപ്പിക്കും.’ മുളയുടെ പൂവുതന്നെ മുളയുടെ നാശകാരണം എന്ന ലോകപ്രസിദ്ധമായ ദൃഷ്ടാന്തം ഇവിടെ അത്യന്തം ഉചിതമാണ്. ‘പാപിനീ, രാമൻ നിനക്കു വല്ല അശോഭനവും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽത്തന്നെ, അധമേ, വൈദേഹി നിനക്ക് എന്തു ദ്രോഹമാണ് ചെയ്തത്?’ ഇവിടെ രാജാവ് മൂന്നു വഴികൾ സ്വീകരിക്കുന്നു — ആദ്യം സീതയുടെ നിർദോഷത, പിന്നെ തന്റെ പ്രതിജ്ഞയുടെ അതിർത്തി, ഒടുവിൽ ആത്മനിന്ദ. ‘ഈ പ്രതിജ്ഞ ഞാൻ നൽകിയിട്ടില്ല’ എന്ന വാക്യം വസിഷ്ഠന്റെ യുക്തിയുടെതന്നെ പ്രതിധ്വനിയാണ് — വരം രാമന്റെ വനവാസത്തെ മാത്രമേ സ്പർശിക്കുന്നുള്ളൂ, സീതയുടെ വേഷത്തെയല്ല.
‘മാൻപേടയെപ്പോലെ വിടർന്ന കണ്ണുകളുള്ളവളും, മൃദുശീലയും മനസ്വിനിയുമായ ജനകപുത്രി നിനക്ക് എന്തു ദ്രോഹമാണ് ചെയ്യുന്നത്? പാപിനീ, രാമനെ നാടുകടത്തുന്നതുതന്നെ നിനക്കു മതിയായിരുന്നു; ഈ നീചമായ പാതകങ്ങൾ കൂടി എന്തിനു ചെയ്യുന്നു? ദേവീ, അഭിഷേകത്തിനായി ഇവിടെ വന്ന രാമനോടു നീ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, നീ പറഞ്ഞതു കേട്ട് ഞാൻ അത്രമാത്രമേ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തുള്ളൂ. അതിനെ ലംഘിച്ച് നീ നരകത്തിലേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു — മൈഥിലിയെയും മരവുരിയുടുത്തവളായി കാണാൻ നീ ഇച്ഛിക്കുന്നുവല്ലോ.’ രാജാവിന്റെ ഈ കോപം പ്രതീകാരത്തിനു കഴിവുള്ളതല്ല; അദ്ദേഹം വാക്കുകൊണ്ടു മാത്രമേ പ്രഹരിക്കുന്നുള്ളൂ, പ്രവൃത്തിയിൽ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല — കാരണം വരം നൽകിയത് അദ്ദേഹംതന്നെയാണ്. ഇതിലൂടെ വാല്മീകി രാജാവിന്റെ നിസ്സഹായത വെളിവാക്കുന്നു; ഈ സർഗത്തിൽ ദശരഥൻ രാജാവല്ല, ഒരു വൃദ്ധനായ അച്ഛൻ മാത്രമായി ശേഷിക്കുന്നു. ‘നരകത്തിലേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ രാജാവ് കൈകേയിയുടെ പരലോകത്തെയും ശപിക്കുന്നു; അത്രയുണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോപം. എന്നിട്ടും അവൾ മറുപടി പറയുന്നില്ല, പശ്ചാത്തപിക്കുന്നുമില്ല — അവളുടെ മൗനമാണ് ഈ സർഗത്തിൽ ഭയങ്കരമായിട്ടുള്ളത്.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട് തല കുനിച്ചിരിക്കുന്ന അച്ഛനോട് കാട്ടിലേക്കു പുറപ്പെട്ട രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘ധാർമികാ, എന്റെ ഈ അമ്മ യശസ്വിനിയായ കൗസല്യ വൃദ്ധയും ഉദാരശീലയുമാണ്; അമ്മ ഒരിക്കലും അങ്ങയെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല. വരദാ, ഞാനില്ലാതെ ശോകസാഗരത്തിൽ വീണ, മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്ന അമ്മ ഇനി കൂടുതൽ ആദരിക്കപ്പെടാൻ അർഹയാണ് — അങ്ങ് അമ്മയെ കൂടുതൽ മാനിക്കണം. പൂജ്യനായ അങ്ങയാൽ പൂജിതയായി അമ്മ പുത്രശോകത്തിൽ വീഴാതിരിക്കാനും, എന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നാലും ആ തപസ്വിനി അങ്ങയെ ആശ്രയിച്ചുതന്നെ ജീവിക്കാനും വേണ്ടതു ചെയ്യണം. മഹേന്ദ്രതുല്യനായ അങ്ങ്, മകനെ കൊതിക്കുന്ന എന്റെ അമ്മയെ, ഞാൻ കാട്ടിലായിരിക്കുമ്പോൾ ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ച് ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് യമലോകത്തേക്കു പോകാതിരിക്കുംവിധം സംരക്ഷിക്കണം.’ ഇങ്ങനെ രാമന്റെ അവസാനത്തെ യാചന സ്വാർഥത്തിനല്ല, അമ്മയുടെ രക്ഷയ്ക്കു വേണ്ടി മാത്രമാണ് — ഇതാണ് സർഗത്തിന്റെ സമാപ്തി. രാമന്റെ ഈ പ്രാർഥന സൂക്ഷ്മമാണ് — അദ്ദേഹം അച്ഛനെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, കൈകേയിയെ ശപിക്കുന്നില്ല, അമ്മയുടെ യോഗക്ഷേമം മാത്രം യാചിക്കുന്നു. ‘അങ്ങയെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കട്ടെ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അദ്ദേഹം അച്ഛനെത്തന്നെ അമ്മയുടെ ആശ്രയമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു, അങ്ങനെ അച്ഛന്റെ ഗ്ലാനിയെയും കുറച്ചൊക്കെ ശമിപ്പിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डेऽष्टात्रिंशः सर्गः॥ ३८॥