॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 37-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീത വല്കലം ധരിക്കുന്നു, വസിഷ്ഠൻ കൈകേയിയെ ശകാരിക്കുന്നു

രാമൻ സൈന്യത്തെ നിരസിക്കുന്നു, രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയും മരവുരി ധരിക്കുന്നു, അന്തഃപുരസ്ത്രീകളുടെ ദുഃഖം, വസിഷ്ഠന്റെ കോപവചനം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാജാവ് രാമനോടൊപ്പം സൈന്യത്തെയും ഭണ്ഡാരത്തെയും അയയ്ക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു; മഹാമാത്യനായ സിദ്ധാർഥൻ കൈകേയിയുടെ മുന്നിൽ രാമന്റെ നിർദോഷത വിവരിക്കുകയും ചെയ്തു. മഹാമാത്യന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിനയമറിയുന്ന രാമൻ വിനീതനായിത്തന്നെ ദശരഥനോടു പറഞ്ഞു — ‘രാജാവേ, ഞാൻ ഭോഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചുകഴിഞ്ഞു; കാട്ടിൽ കാട്ടിലെ ആഹാരംകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ജീവിക്കണം. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച എനിക്ക് അകമ്പടികൊണ്ട് എന്തു പ്രയോജനം?’ തുടർന്ന് ഒരു ദൃഷ്ടാന്തത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം തന്റെ ആശയം വ്യക്തമാക്കുന്നു — ശ്രേഷ്ഠമായ ഒരു ആനയെ ദാനം ചെയ്തശേഷം അതിന്റെ അരക്കെട്ടിലെ കയറിൽ മനസ്സുവയ്ക്കുന്ന പുരുഷന്, ഉത്തമമായ ആനയെ ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ കയറിനോടുള്ള സ്നേഹംകൊണ്ട് എന്തു ഫലം? അതുപോലെതന്നെ സജ്ജനശ്രേഷ്ഠാ, ജഗത്പതേ, രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച എനിക്ക് കൊടിക്കൂറകളുള്ള സൈന്യംകൊണ്ട് എന്ത്? ‘എല്ലാം ഞാൻ വിട്ടുതരുന്നു; എനിക്കു മരവുരികൾ മാത്രം കൊണ്ടുവരട്ടെ’ എന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമായി പറയുന്നു. തുടർന്ന് കൈക്കോട്ടും കുട്ടയും രണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ അദ്ദേഹം ദാസിമാരോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു, കാരണം പതിനാലു വർഷം അദ്ദേഹത്തിന് കാട്ടിൽ വസിക്കണം — കൈക്കോട്ടുകൊണ്ട് കിഴങ്ങുകൾ കിളച്ചെടുക്കണം, കുട്ടയിൽ പഴങ്ങൾ ചുമക്കണം. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട് — രാമന്റെ ത്യാഗം പാതിയല്ല, പൂർണമാണ്; അദ്ദേഹം രാജ്യം മാത്രമല്ല ഉപേക്ഷിക്കുന്നത്, രാജവേഷവും ഉപേക്ഷിച്ച് താപസവേഷംതന്നെ സ്വീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ സങ്കല്പമാണ് തുടർന്നുള്ള സംഭവങ്ങളുടെ മൂലം. രാജാവ് നൽകിയ ഭണ്ഡാരവും സൈന്യവും പരിജനങ്ങളും — എല്ലാം ആ ഒരൊറ്റ വാക്യംകൊണ്ട് നിരസിക്കപ്പെട്ടു.

അപ്പോൾ കൈകേയി അനുമതി നൽകുക മാത്രമല്ല, സ്വയംതന്നെ മരവുരികൾ കൊണ്ടുവന്ന്, വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ ലജ്ജയില്ലാതെ രാഘവനോട് ‘ധരിച്ചുകൊള്ളുക’ എന്നു പറഞ്ഞു. പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാമൻ ആ രണ്ടു മരവുരികൾ അവളുടെ കൈയിൽനിന്ന് വാങ്ങി, തന്റെ നേർത്ത വസ്ത്രം ഊരിയിട്ട്, ആ നിമിഷംതന്നെ മുനിവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു — അവിടെ താമസമില്ല, വിഷാദമില്ല, മറുവാക്കുമില്ല. ലക്ഷ്മണനും അവിടെവച്ചുതന്നെ അച്ഛന്റെ മുന്നിൽ ശുഭവസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് താപസവസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; അനുജന്റെ അനുഗമനവും അത്രതന്നെ വേഗത്തിലായിരുന്നു. എന്നാൽ സീതയുടെ കാര്യത്തിൽ കവി ശൈലി മാറ്റുന്നു. പട്ടുവസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്ന അവൾ തനിക്കു ധരിക്കാനായി നൽകിയ മരവുരി കണ്ട് പരിഭ്രാന്തയായി — വല കണ്ട് പുള്ളിമാൻ പേടിക്കുന്നതുപോലെ. ഈ ഉപമ സൂക്ഷ്മമാണ് — മാൻപേട മരണത്തെയല്ല ഭയക്കുന്നത്, മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ബന്ധനത്തെയാണ്; അതുപോലെ സീത വനവാസത്തെയല്ല ഭയക്കുന്നത്, അപരിചിതമായ വേഷംകൊണ്ട് അമ്പരക്കുകയാണ്. അവൾ ജനകന്റെ രാജകുമാരിയും ദശരഥന്റെ മരുമകളുമാണല്ലോ; അത്തരമൊരു വല്കലം അവൾ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല, തൊട്ടിട്ടുമില്ല. ഇവിടെനിന്നാണ് സർഗത്തിലെ കരുണരസം ആരംഭിക്കുന്നത്. കൈകേയി സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് മരവുരി നൽകുന്നതുതന്നെ അവളുടെ നിർലജ്ജത വെളിവാക്കുന്നു, കാരണം മരുമകൾക്ക് വല്കലം നൽകാൻ ഒരു അമ്മായിയമ്മയും ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല.

ലജ്ജിച്ചതുപോലെ, ഏറെ ദുഃഖിതയായി, അവൾ കൈകേയിയുടെ കൈയിൽനിന്ന് ആ ദർഭമരവുരികൾ വാങ്ങുന്നു. കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ധർമജ്ഞയും ധർമദർശിനിയുമായ ജാനകി ഗന്ധർവരാജനു തുല്യനായ ഭർത്താവിനോടു ചോദിച്ചു — ‘വനവാസികളായ മുനിമാർ മരവുരി എങ്ങനെയാണ് കെട്ടുന്നത്?’ ചോദ്യംതന്നെ അവളുടെ അവസ്ഥ വെളിവാക്കുന്നു; അവൾ കാടിനെ നിരസിക്കുന്നില്ല, വിധി അറിയുന്നില്ലെന്നു മാത്രം. ഇങ്ങനെ പരിചയമില്ലാത്ത അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കുഴങ്ങി — പിന്നെയും പിന്നെയും മറന്ന് വ്യാകുലയായി. ഒടുവിൽ ഒരു മരവുരി കഴുത്തിലിട്ട്, മറ്റൊന്ന് കൈയിൽ പിടിച്ച്, ലജ്ജിതയായ ജനകപുത്രി ഒന്നും അറിയാതെ അവിടെ നിന്നുപോയി — എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കെ സ്തബ്ധയായി. അതു കണ്ട് ധർമം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ വേഗം വന്ന് സ്വയംതന്നെ അവളുടെ പട്ടുവസ്ത്രത്തിനു മുകളിൽ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഇതാണ് സർഗത്തിന്റെ മധ്യബിന്ദു. രാമൻ ദുഃഖിതനായിരുന്നു എന്ന് കവി പറയുന്നില്ല; എന്നാൽ പട്ടുവസ്ത്രം നീക്കിയിട്ടല്ല, അതിനു മുകളിൽത്തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം കെട്ടുന്നത് എന്നതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇപ്പോഴും സീതയുടെ രാജപുത്രീത്വം അദ്ദേഹം മായ്ച്ചുകളഞ്ഞിട്ടില്ല. ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും ഇവിടെ ‘മറന്നുപോകുമായിരുന്നു’ എന്ന് ഓർമത്തെറ്റിനെത്തന്നെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, മോഹാലസ്യത്തെയല്ല.

സീതയ്ക്ക് ഉത്തമമായ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുക്കുന്ന രാമനെ കണ്ട് അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു. ‘പരമായത്തകളായ’ — അത്യന്തം ഖിന്നരും പരവശരുമായ — അവർ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള രാമനോടു പറഞ്ഞു — ‘മകനേ, ഈ മനസ്വിനി വനവാസത്തിന് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; വരങ്ങളുടെ വാക്ക് രാമനെ മാത്രമേ സ്പർശിച്ചുള്ളൂ, സീതയെയല്ല. അച്ഛന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ആളൊഴിഞ്ഞ കാട്ടിലേക്കു പോകുന്ന നിന്റെ വിരഹത്തിൽ ഇവളെ കാണുന്നതെങ്കിലും ഞങ്ങൾക്കു സഫലമാകട്ടെ, പ്രഭോ. ലക്ഷ്മണനെ സഹായിയാക്കി നീ കാട്ടിലേക്കു പോവുക; ഈ കല്യാണി താപസിയെപ്പോലെ കാട്ടിൽ വസിക്കാൻ അർഹയല്ല. മകനേ, ഞങ്ങളുടെ ഈ യാചന നിറവേറ്റുക — ഭാമിനിയായ സീത ഇവിടെത്തന്നെ നിൽക്കട്ടെ. ധർമനിഷ്ഠനായ നീ സ്വയം ഇപ്പോൾ ഇവിടെ നിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അതു ശരിതന്നെ; എന്നാൽ ഇവളെ കൊണ്ടുപോകരുത്.’ ഇവരുടെ വാക്കുകളിൽ ആജ്ഞയില്ല, കോപമില്ല, ദൈന്യം മാത്രം — രാജ്ഞിമാരായിരുന്നിട്ടും അവർ യാചിക്കുകയാണ്. എന്നിട്ടും രാമൻ മറുപടി പറയുന്നില്ല; മൗനംതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്തരം. ഇതിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു, സീതയുടെ നിശ്ചയം രാമനുപോലും തകർക്കാനാവില്ല എന്ന്. ‘പരമായത്താഃ’ എന്ന പദം ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനത്തിൽ ‘അത്യന്തം ഖിന്നർ’ എന്നു വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പരവശതയും ദൈന്യവും രണ്ടും ഇവിടെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.

അവരുടെ ഇത്തരം വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും ദശരഥപുത്രൻ തനിക്കു തുല്യമായ ശീലമുള്ള സീതയ്ക്ക് അങ്ങനെതന്നെ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു — ഭാര്യയുടെ ഇച്ഛയെത്തന്നെ അദ്ദേഹം പ്രമാണമാക്കുന്നു. അവൾ മരവുരി സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ രാജഗുരുവായ വസിഷ്ഠൻ കണ്ണീരോടെ സീതയെ തടഞ്ഞ് കൈകേയിയോടു പറഞ്ഞു — ‘അതിരുകടന്നവളേ, ദുർബുദ്ധീ, കുലത്തിനു കളങ്കമായ കൈകേയീ! രാജാവിനെ വഞ്ചിച്ച നീ മര്യാദയിൽ നിൽക്കുന്നില്ല — വരങ്ങളുടെ അതിർത്തി ലംഘിക്കുന്നു. ശീലമില്ലാത്തവളേ, ദേവിയായ സീത കാട്ടിലേക്കു പോകേണ്ടതില്ല; അവൾ രാമനു വേണ്ടി ഒരുക്കിയ ആസനത്തിൽത്തന്നെ ഇരിക്കും. ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച ഗൃഹസ്ഥന്മാരായ എല്ലാവർക്കും ഭാര്യ തന്റെതന്നെ ആത്മാവാണ്; അതിനാൽ ഇവൾതന്നെ രാമന്റെ ആത്മാവ് എന്നു കരുതി ഭൂമിയെ പാലിക്കും.’ ഗുരുവിന്റെ ഈ യുക്തി ഓർക്കേണ്ടതാണ് — അദ്ദേഹം ആർദ്രതയോടെ യാചിക്കുകയല്ല, വരത്തിന്റെ അക്ഷരാർഥത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ച് തർക്കംകൊണ്ട് കൈകേയിയെ ബന്ധിക്കുകയാണ്. നീ യാചിക്കാത്തത് നിനക്കു ലഭിച്ചിട്ടില്ല; രാമന്റെ വനവാസം മാത്രമേ വരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ, സീതയുടേതല്ല. ഈ യുക്തിതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ വിസ്തരിക്കപ്പെടുന്നത്. ‘തുല്യശീലയായ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി വ്യക്തമായി പറയുന്നു, സീതയുടെ ശീലം രാമന്റെ ശീലത്തിനു സമമാണ്, അതിനാൽ അവളുടെ നിശ്ചയവും അത്രതന്നെ ദൃഢമാണ് എന്ന്.

വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും പറയുന്നു — ‘ഇനി വൈദേഹി രാമനോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്കു പോകുന്നുവെങ്കിൽ ഞങ്ങളും അവിടേക്കു പിന്തുടരും, ഈ നഗരവും പോകും. ഭാര്യയോടുകൂടിയ രാഘവൻ എവിടെയോ, അവിടേക്കുതന്നെ അതിർത്തിരക്ഷകരും പോകും; ഉപജീവനമാർഗങ്ങളോടുകൂടിയ രാഷ്ട്രവും പരിവാരങ്ങളോടുകൂടിയ നഗരവും അവിടേക്കുതന്നെ പോകും. ഭരതനും ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം മരവുരി ധരിച്ച് വനചാരിയായി കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ജ്യേഷ്ഠനായ കാകുത്സ്ഥനോടൊപ്പം വസിക്കും. അപ്പോൾ നീ ഒറ്റയ്ക്ക്, ദുർവൃത്തയായി, പ്രജകൾക്ക് അഹിതം ചെയ്തുകൊണ്ട്, ആളൊഴിഞ്ഞ് മരങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുന്ന ശൂന്യമായ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചുകൊള്ളുക.’ ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം സൂത്രരൂപത്തിൽ പറയുന്നു — ‘രാമൻ രാജാവല്ലാത്ത രാഷ്ട്രം രാഷ്ട്രമേ ആകുകയില്ല; രാമൻ എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ, ആ കാടുതന്നെ രാഷ്ട്രമായിത്തീരും.’ ഈ വാക്യമാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ സാരം — രാഷ്ട്രം ഭൂമിയല്ല, കോട്ടമതിലല്ല, ജനങ്ങളുടെ അനുരാഗംതന്നെയാണ്. അയോധ്യ കൈകേയിയുടെ കൈയിൽ നിൽക്കട്ടെ, പക്ഷേ അതു ശൂന്യമായിരിക്കും; രാമന്റെ കാൽപ്പാടുകളെ പിന്തുടരുന്ന വനഭൂമിയാകും സജീവമായ രാഷ്ട്രം. ‘അന്തപാലന്മാർ’ എന്നാൽ അതിർത്തിരക്ഷകർ; അവരും പോകുന്നുവെങ്കിൽ രാജ്യത്തിന് അതിർത്തിതന്നെ ശേഷിക്കുകയില്ല.

വസിഷ്ഠൻ കൈകേയിയുടെ മൂലലക്ഷ്യത്തെത്തന്നെ തകർക്കുന്നു — ‘ഭരതൻ യഥാർഥത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചവനാണെങ്കിൽ, അച്ഛൻ നൽകാത്ത ഭൂമിയെ ഭരിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല, നിന്നോടൊപ്പം മകനെപ്പോലെ വസിക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല. നീ ഭൂമിയിൽനിന്ന് ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്നാലും, പിതൃവംശത്തിന്റെ ചരിത്രമറിയുന്ന അവൻ മറിച്ചു ചെയ്യുകയില്ല.’ തുടർന്ന് നിഗമനം — ‘അങ്ങനെ പുത്രനെക്കുറിച്ചുള്ള അത്യാഗ്രഹംകൊണ്ട് നീ പുത്രനുതന്നെ അപ്രിയമാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്; കാരണം രാമനെ അനുസരിക്കാത്ത ഒരാളും ലോകത്തിലില്ല.’ ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷമായ തെളിവു കാണിക്കുന്നു — ‘ഇന്നുതന്നെ നീ കാണും: രാമനോടൊപ്പം പോകുന്ന പശുക്കളെയും, സർപ്പങ്ങളെയും, മൃഗങ്ങളെയും, പക്ഷികളെയും, അവനു നേരെ മുഖം തിരിക്കുന്ന മരങ്ങളെയും.’ തിര്യക്കുകളും വൃക്ഷങ്ങളും രാമനെ പിന്തുടരുമ്പോൾ മനുഷ്യരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ഇങ്ങനെ വസിഷ്ഠൻ കൈകേയിയെ രണ്ടു പ്രഹരങ്ങൾകൊണ്ട് അടിക്കുന്നു — ആദ്യം അവളുടെ ധർമത്തെ, പിന്നെ അവളുടെ സ്വാർഥത്തെയും. പുത്രനുവേണ്ടി ചെയ്തതുതന്നെ പുത്രന് അനർഥമായിത്തീർന്നു — ഇതാണ് അവളുടെ കർമത്തിന്റെ വിപാകം. ‘ആകാശത്തേക്കു കുതിച്ചുയർന്നാലും’ എന്ന അതിശയോക്തിയിലൂടെ വസിഷ്ഠൻ കൈകേയിയുടെ ശ്രമത്തിന്റെ നിഷ്ഫലത കാണിക്കുന്നു.

അവസാനത്തെ നാലു ശ്ലോകങ്ങൾ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇത് സർഗാന്തത്തിൽ വേഗം വർധിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — ‘അതിനാൽ ദേവീ, മരവുരി നീക്കി മരുമകൾക്ക് ഉത്തമമായ ആഭരണങ്ങൾ നൽകുക; ഇവൾക്ക് മരവുരി വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ആ വസ്ത്രം തടഞ്ഞു. ‘കേകയരാജപുത്രീ, നിന്റെ വരത്തിൽ രാമന്റെ മാത്രം വനവാസമാണ് നീ വരിച്ചത്, സീതയുടേതല്ല; അതിനാൽ ഇവൾ അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ്, നിത്യവും ശരീരസംസ്കാരം ചെയ്ത്, കാട്ടിൽ രാഘവനോടൊപ്പം വസിക്കട്ടെ. മുഖ്യമായ വാഹനങ്ങളാലും പരിചാരകരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, എല്ലാ വസ്ത്രങ്ങളോടും ഉപകരണങ്ങളോടുംകൂടി രാജപുത്രി ഇഷ്ടംപോലെ പോകട്ടെ — വരം നൽകിയപ്പോൾ നീ ഇവളെ വരിച്ചിട്ടില്ല.’ അപ്രതിമമായ പ്രഭാവമുള്ള, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ആ ഗുരു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും സീത തന്റെ ഭാവത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിഞ്ഞില്ല. പ്രിയനായ ഭർത്താവിനോടു തുല്യയാകാൻ — അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേഷംതന്നെ അനുകരിക്കാൻ — അവൾ ആഗ്രഹിച്ചു. ഇങ്ങനെ സർഗം ഒരു വിരോധാഭാസത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു: ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ സീതയ്ക്ക് ആഭരണങ്ങൾ നൽകുന്നു, സീതയാകട്ടെ വല്കലംതന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദശരഥൻ സ്വയം ഇതേ വിഷയം ഉന്നയിക്കും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः॥ ३७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക