॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 36-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സിദ്ധാർഥൻ പറഞ്ഞ അസമഞ്ജോപാഖ്യാനം

രാമനോടൊപ്പം സൈന്യത്തെയും ഭണ്ഡാരത്തെയും അയയ്ക്കാൻ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ, കൈകേയിയുടെ എതിർപ്പ്, അസമഞ്ജന്റെ കഥ പറഞ്ഞ് സിദ്ധാർഥൻ കൈകേയിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത്, രാജാവ് സ്വയം രാമനെ അനുഗമിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ സുമന്ത്രന്റെ ശകാരം നിഷ്ഫലമായി. ഇവിടെ സ്വന്തം പ്രതിജ്ഞയാൽ പീഡിതനായ ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ രാജാവ് കണ്ണീരോടെ ദീർഘമായി നിശ്വസിച്ച് വീണ്ടും സുമന്ത്രനോടുതന്നെ പറഞ്ഞു — ‘സൂതാ, രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ചതുരംഗസൈന്യം രാഘവനെ അനുഗമിക്കാനായി വേഗം ഒരുക്കുക. രൂപംകൊണ്ട് ഉപജീവനം നടത്തുന്ന, വാദ്യം വായിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും, മഹാധനികരായ വ്യാപാരികളും നിരന്നുനിന്ന് കുമാരന്റെ സൈന്യത്തെ ശോഭിപ്പിക്കട്ടെ. രാമനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നവർക്കും, അവൻ ആരുടെ വീര്യത്തിൽ രമിക്കുന്നുവോ അവർക്കും പലവിധം ധനം നൽകി അവരെയും ഇതിൽ നിയോഗിക്കുക. മുഖ്യമായ ആയുധങ്ങളും, നഗരവാസികളും, വണ്ടികളും, കാടിനെ അറിയുന്ന വേടന്മാരും കാകുത്സ്ഥനെ പിന്തുടരട്ടെ.’ ഇവിടെ രാജാവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — കൈകേയിയുടെ വരത്തിൽ ‘രാമൻ കാട്ടിലേക്കു പോകട്ടെ’ എന്നു മാത്രമേ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ, ‘ഒറ്റയ്ക്കോ ദരിദ്രനായോ പോകട്ടെ’ എന്നല്ല; അതിനാൽ വരത്തിന്റെ അക്ഷരം പാലിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ പുത്രന്റെ സുഖം രക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ യുക്തി ധർമത്തിനു വിരുദ്ധമല്ല, എന്നാൽ കൈകേയിക്ക് അതു സഹിക്കാനാവുന്നില്ല. സൈന്യത്തിന്റെ ചാതുരംഗ്യം, ഗണികകളുടെയും വ്യാപാരികളുടെയും യാത്ര, ആയുധങ്ങളും വണ്ടികളും അയയ്ക്കൽ — ഇവയെല്ലാംകൊണ്ട് വനവാസത്തെ ഒരു വനയാത്രയായി മാറ്റാനാണ് രാജാവ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. വേടന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം വിശേഷിച്ചും അർഥവത്താണ്, കാരണം കാട്ടിലെ വഴികളും ജലസ്ഥാനങ്ങളും അറിയുന്നത് അവരാണ്.

രാജാവ് പറയുന്നു — ‘മാനുകളെയും ആനകളെയും വേട്ടയാടിയും, കാട്ടുതേൻ കുടിച്ചും, പലവിധ നദികൾ കണ്ടും അവൻ രാജ്യത്തെ ഓർക്കുകപോലുമില്ല. എന്റെ ധാന്യഭണ്ഡാരവും ധനഭണ്ഡാരവും എന്തുണ്ടോ, അവ രണ്ടും ആളൊഴിഞ്ഞ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന രാമനെത്തന്നെ പിന്തുടരട്ടെ. പുണ്യദേശങ്ങളിൽ യാഗം ചെയ്തും, തക്കതായ ദക്ഷിണകൾ നൽകിയും, ഋഷിമാരുമായി സംഗമിച്ചും അവൻ കാട്ടിൽ സുഖമായി വസിക്കും. മഹാബാഹുവായ ഭരതൻ അയോധ്യയെ പാലിക്കും; ശ്രീമാനായ രാമനാകട്ടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളാലും സമ്പന്നനാക്കപ്പെടട്ടെ.’ ഇവിടെ രാജാവിന്റെ മനസ്സിലെ ദ്വന്ദ്വം വ്യക്തമാണ് — വാക്കുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം വനവാസം അംഗീകരിക്കുന്നു, ഹൃദയംകൊണ്ടാകട്ടെ ആ വനവാസത്തെത്തന്നെ ഒരു ഉത്സവമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘രാജ്യത്തെ ഓർക്കുകയില്ല’ എന്ന വാക്ക് യഥാർഥത്തിൽ അച്ഛന്റെ തന്നെ ആശ്വാസമാണ്, രാമന്റേതല്ല; രാമൻ രാജ്യത്തെ നേരത്തേതന്നെ മറന്നുകഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ‘യാഗം ചെയ്തും തക്കതായ ദക്ഷിണകൾ നൽകിയും’ എന്ന വാക്കുകളിലൂടെ രാജാവ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഭണ്ഡാരം അവിടെ ഭോഗത്തിനല്ല, യാഗത്തിലൂടെയും ദാനത്തിലൂടെയും ധർമത്തിനായാണ് ഉപയോഗിക്കപ്പെടേണ്ടത്; അങ്ങനെ വനവാസവും രാജധർമത്തിന്റെ ഒരു രൂപമായിത്തീരും.

കാകുത്സ്ഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കൈകേയിക്ക് ഭയമുണ്ടായി; അവളുടെ മുഖം വരണ്ടു, ശബ്ദം തടഞ്ഞു. വിഷണ്ണയും പരിഭ്രാന്തയുമായി, വരണ്ട മുഖത്തോടെ അവൾ രാജാവിനു നേരെ തിരിഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘സാധോ, മട്ട് ഊറ്റിക്കുടിച്ച മദ്യംപോലെ, ധനമൊഴിഞ്ഞ് തീർത്തും രുചിയില്ലാത്തതും ശൂന്യവുമായ രാജ്യം ഭരതൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല.’ ലജ്ജ കൈവിട്ട കൈകേയി അതിദാരുണമായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദശരഥരാജാവ് വിടർന്ന കണ്ണുകളുള്ള അവളോടു പറഞ്ഞു — ‘അഹിതകാരിണീ, നുകത്തിൽ കെട്ടിയിട്ട് ഭാരം വലിക്കുന്ന എന്നെത്തന്നെ എന്തിന് കുത്തിനോവിക്കുന്നു? ഈ അനാര്യമായ കൃത്യം തുടങ്ങിയപ്പോൾതന്നെ നീ എന്തുകൊണ്ട് അതു തടഞ്ഞില്ല?’ ഇവിടെ കവി കൈകേയിയുടെ മൂന്നു ശാരീരികലക്ഷണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു — ഭയം, മുഖശോഷം, സ്വരഭംഗം; ലോഭത്തിന് അതിരില്ലല്ലോ, അതിനാൽ രണ്ടു വരങ്ങളും കിട്ടിയിട്ടും അവൾ ശങ്കിക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ ആക്ഷേപത്തിൽ രഥത്തിന്റെ രൂപകമുണ്ട് — നുകത്തിൽ കെട്ടപ്പെട്ടവനാണ് ഭാരം വലിക്കുന്നത്; അവനെ വീണ്ടും ചാട്ടകൊണ്ട് അടിക്കുന്നത് ക്രൂരതയാണ്. ‘നേരത്തേതന്നെ എന്തുകൊണ്ട് തടഞ്ഞില്ല’ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം കാണിക്കുന്നു — തടയുകയായിരുന്നു ഉദ്ദേശ്യമെങ്കിൽ വരം വാങ്ങുന്ന സമയത്തുതന്നെ അതു പറയേണ്ടതായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ ഭാരം ഏൽപ്പിച്ചശേഷം വീണ്ടും തടസ്സം ഉചിതമല്ല.

കോപം കലർന്ന ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് സുന്ദരിയായ കൈകേയി ഇരട്ടി കോപിച്ച് രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘അങ്ങയുടെതന്നെ വംശത്തിൽ സഗരൻ അസമഞ്ജൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ മൂത്ത പുത്രനെ പുറത്താക്കി; അതുപോലെ ഇവനും പോകേണ്ടതാണ്.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ദശരഥരാജാവ് ‘ധിക്’ എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു; ജനങ്ങളെല്ലാം ലജ്ജിതരായി, അവളാകട്ടെ അതു മനസ്സിലാക്കിയില്ല. ‘മനസ്സിലാക്കിയില്ല’ എന്ന രണ്ടു വാക്കുകളിലൂടെ കവി അവളുടെ മോഹത്തിന്റെ ഗാഢത കാണിക്കുന്നു — ധിക്കാരത്തിന്റെ അർഥംപോലും അവൾ ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. സഗരന്റെ ദൃഷ്ടാന്തം അവളുടെ കുതർക്കമാണ്, കാരണം അസമഞ്ജൻ ദുഷ്കർമംകൊണ്ടാണ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്, രാമനാകട്ടെ നിർദോഷനാണ്; ഈ ഭേദംതന്നെയാണ് സിദ്ധാർഥൻ തുടർന്ന് വ്യക്തമാക്കാൻ പോകുന്നത്. ‘ധിക്’ എന്ന ഒറ്റ അക്ഷരം മാത്രമാണ് രാജാവിന്റെ മറുപടി — ശോകത്താൽ വാക്ക് ക്ഷയിച്ചു, കോപത്താൽ വാചകം തടയപ്പെട്ടു; ഇത്രകൊണ്ടുതന്നെ കവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിസ്സഹായത ആവിഷ്കരിക്കുന്നു.

അവിടെ സിദ്ധാർഥൻ എന്നു പേരുള്ള വൃദ്ധനായ ഒരു മഹാമാത്യനുണ്ടായിരുന്നു — ശുചിയും രാജാവിന് ഏറെ ബഹുമാന്യനുമായവൻ; അദ്ദേഹം കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘അസമഞ്ജൻ വഴിയിൽ കളിക്കുന്ന കുട്ടികളെ പിടിച്ച് സരയുവിൽ എറിഞ്ഞ് രസിക്കുമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവൻ ദുർബുദ്ധിയായി. അതു കണ്ട് നഗരവാസികളെല്ലാം കോപിച്ച് രാജാവിനോടു പറഞ്ഞു — രാഷ്ട്രവർധനാ, ഒന്നുകിൽ അസമഞ്ജനെ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങളെ. അപ്പോൾ രാജാവ് അവരോടു ചോദിച്ചു — ഈ ഭയത്തിന് എന്താണ് കാരണം? രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ ആ പ്രജകൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ഇവൻ കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളുടെ മക്കളെ, പരിഭ്രാന്തചിത്തരായ ബാലന്മാരെ, സരയുവിൽ എറിഞ്ഞ് മൂഢതകൊണ്ട് അളവറ്റ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ സിദ്ധാർഥന്റെ കൗശലം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — അദ്ദേഹം കൈകേയിയെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അവളുടെതന്നെ ദൃഷ്ടാന്തം വിസ്തരിച്ചു പറയുന്നു, അങ്ങനെ അതിന്റെ അനൗചിത്യം അവൾ സ്വയം കാണട്ടെ എന്ന്. വാർധക്യം, ശൗചം, രാജാവിന്റെ ബഹുമാനം — ഈ മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾ സിദ്ധാർഥന്റെ വാക്കിന്റെ പ്രാമാണ്യം ഉറപ്പിക്കുന്നു. പൗരന്മാരുടെ വാക്കുകളും ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ് — അവർ സ്വാർഥം പറയുന്നില്ല, മറിച്ച് മക്കളുടെ വധത്തിൽനിന്ന് രക്ഷ യാചിക്കുകയാണ്.

‘പ്രജകളുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ നരാധിപൻ അവർക്ക് പ്രിയം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അഹിതകാരിയായ ആ പുത്രനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഭാര്യയോടും പരിവാരത്തോടുംകൂടി അവനെ വേഗം വാഹനത്തിൽ കയറ്റി, ‘ഇവൻ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നാടുകടത്തപ്പെടേണ്ടവനാണ്’ എന്ന് അച്ഛൻ അവരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. ആ അസമഞ്ജൻ കൈക്കോട്ടും കുട്ടയുമെടുത്ത് മലയിടുക്കുകൾ കണ്ടു, പാപകർമം ചെയ്തവനെപ്പോലെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അലഞ്ഞുനടന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് അതിധാർമികനായ സഗരരാജാവ് അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചത്. രാമനാകട്ടെ എന്തു പാപമാണ് ചെയ്തത്, ഇങ്ങനെ തടയപ്പെടാൻ?’ ഇവിടെ സിദ്ധാർഥന്റെ തർക്കം പൂർണമാണ് — ഉപേക്ഷയുടെ കാരണം പാപമാണ്, അച്ഛന്റെ ഇഷ്ടമല്ല; അസമഞ്ജൻ ബാലഹത്യ കാരണമാണ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്, രാമനിൽ അങ്ങനെയൊരു ദോഷവുമില്ല. ‘അതിധാർമികൻ’ എന്ന സഗരന്റെ വിശേഷണവും അർഥവത്താണ് — ധാർമികനായ രാജാവും പുത്രനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, എന്നാൽ കാരണമുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രം. ‘കൈക്കോട്ടും കുട്ടയുമെടുത്ത്’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അസമഞ്ജന്റെ ദൈന്യം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — രാജകുമാരനായിട്ടും അവൻ ഒരു കൈക്കോട്ടും കുട്ടയും മാത്രമെടുത്ത് മലയിടുക്കുകളിൽ അലയുന്നു; ഇതാണ് നാടുകടത്തലിന്റെ യഥാർഥ നിഴൽ.

സിദ്ധാർഥൻ പറയുന്നു — ‘രാഘവനിൽ ഒരു ദുർഗുണവും ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല; ചന്ദ്രനിൽ കളങ്കമില്ലാത്ത അവസ്ഥപോലെ ഇവനിൽ ഒരു കുറ്റം കണ്ടെത്തുക ദുർലഭമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ ദേവീ, രാഘവനിൽ നീ എന്തെങ്കിലും ദോഷം കാണുന്നുവെങ്കിൽ അതു സത്യമായി ഇന്നു പറയുക; അപ്പോൾ രാമൻ നാടുകടത്തപ്പെടും. ദോഷമില്ലാത്തവനും സന്മാർഗത്തിൽ നിരതനുമായവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ധർമവിരുദ്ധമാകയാൽ ഇന്ദ്രന്റെപോലും തേജസ്സിനെ ദഹിപ്പിക്കും. അതിനാൽ ശുഭാനനേ, രാമന്റെ ശ്രീയെ നീ നശിപ്പിക്കുന്നതു മതി; ലോകരുടെ അപവാദത്തിൽനിന്നും നീ നിന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്.’ ഇവിടത്തെ ചന്ദ്രോപമ സൂക്ഷ്മമാണ് — ചന്ദ്രനിൽ കളങ്കംപോലെ കാണുന്നതുപോലും അതിന്റെ സൗന്ദര്യംതന്നെയാണ്; അതുപോലെ രാമനിൽ ദോഷം അന്വേഷിക്കാൻപോലും സാധ്യമല്ല. ‘ഇന്ദ്രന്റെപോലും തേജസ്സിനെ ദഹിപ്പിക്കും’ എന്ന വാക്കിലൂടെ സിദ്ധാർഥൻ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു — നിർദോഷനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അധർമമാണ്, അധർമം ദേവരാജന്റെപോലും തേജസ്സിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു, പിന്നെ മർത്യനായ രാജാവിന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ. ‘ദോഷം പറയുക, എന്നിട്ട് രാമൻ നാടുകടത്തപ്പെടട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ന്യായത്തിന്റെ മാർഗംതന്നെ കാണിക്കുന്നു — ആരോപണമില്ലാതെ വിധി പാടില്ല; ഈ വാക്യരചന സഭയിൽ തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിചാരണയ്ക്കുള്ള ആഹ്വാനമാണ്.

സിദ്ധാർഥന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഏറെ തളർന്ന സ്വരത്തിൽ, ശോകത്താൽ തകർന്ന വാക്കുകളോടെ രാജാവ് കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘പാപരൂപിണീ, ഈ വാക്കുകൾ നിനക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; എന്റെയോ നിന്റെതന്നെയോ ഹിതം നീ അറിയുന്നില്ല. നീചമായ മാർഗം സ്വീകരിച്ച് നീ ദുഷ്ചേഷ്ടയുള്ളവളായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു; നിന്റെ പ്രവൃത്തി സന്മാർഗത്തിൽനിന്ന് അകന്നുപോയി. ഇന്നു ഞാൻതന്നെ രാജ്യവും സുഖവും ധനവും ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനെ അനുഗമിക്കും; എല്ലാവരും ഞങ്ങളോടൊപ്പം പോരും. നീയാകട്ടെ രാജാവായ ഭരതനോടൊപ്പം ദീർഘകാലം ഇഷ്ടംപോലെ രാജ്യം അനുഭവിച്ചുകൊള്ളുക.’ ഇതോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ രാജാവിന്റെ ക്രമമായ മൂന്നു ശ്രമങ്ങൾ കാണാം — ഒന്നാമത്, സൈന്യവും ഭണ്ഡാരവുംകൊണ്ട് രാമന്റെ വനവാസം സുഖകരമാക്കാൻ; രണ്ടാമത്, സിദ്ധാർഥനിലൂടെ കൈകേയിയെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ; മൂന്നാമത്, സ്വയം രാമനെ അനുഗമിക്കാൻ; മൂന്നും നിഷ്ഫലമാകും, കാരണം രാമൻതന്നെ അവയെ നിരസിക്കും. അവസാനവാക്യത്തിലെ ‘ദീർഘകാലം ഇഷ്ടംപോലെ രാജ്യം അനുഭവിക്കുക’ എന്ന വാക്ക് വ്യാജസ്തുതിയുടെ രൂപത്തിൽ ഏറ്റവും കയ്പേറിയതാണ് — അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുതന്നെ നൽകിക്കൊണ്ട് രാജാവ് അവൾക്ക് അവളുടെ ഏകാന്തതതന്നെയാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः॥ ३६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക