॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 33-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

പൗരന്മാരുടെ വിലാപം

സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം രാമൻ കാൽനടയായി പുറപ്പെടുന്നു, പൗരന്മാർ മാളികകളിൽനിന്ന് കാണുന്നു, അവരുടെ പലവിധ വിലാപവും അനുഗമനസങ്കല്പവും, കൈകേയീഭവനത്തിൽ പ്രവേശനം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ തന്റെ സർവസ്വവും ബ്രാഹ്മണർക്ക് ദാനം ചെയ്തു. വൈദേഹിയോടൊപ്പം ആ ധാരാളം ധനം ബ്രാഹ്മണർക്ക് നൽകിയശേഷം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സീതയോടൊപ്പം അച്ഛനെ കാണാൻ പോയി. അപ്പോൾ രണ്ട് ഭൃത്യന്മാർ വഹിച്ച അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; അവ പൂമാലകളാൽ അണിയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, സീതയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീമാന്മാരായ ജനങ്ങൾ മാളികകളിലും പ്രാസാദങ്ങളിലും വിമാനശിഖരങ്ങളിലും കയറി നിശ്ചേഷ്ടരായി അവരെ നോക്കി. വീഥികൾ ജനങ്ങളാൽ തിങ്ങിനിറഞ്ഞിരുന്നു, അതിനാൽ അവയിലൂടെ പോകാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് പ്രാസാദങ്ങളിൽ കയറി ദീനരായ അവർ രാഘവനെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ അനുജനോടും സീതയോടുംകൂടി കാൽനടയായി പോകുന്ന അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് ശോകത്താൽ മനസ്സ് തകർന്ന അനേകം ജനങ്ങൾ പലവിധ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കവി ആദ്യം ഒരു ദൃശ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു — രാജവീഥിയിൽ മൂന്ന് കാൽനടക്കാർ, പ്രാസാദങ്ങളിൽ മൂകരായ ജനങ്ങൾ; ഇതിലൂടെത്തന്നെ അയോധ്യയുടെ വിപര്യയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘രണ്ട് ഭൃത്യന്മാർ വഹിച്ച ആയുധങ്ങൾ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സ്വയം വില്ല് വഹിക്കുന്നില്ല, രണ്ട് സേവകരാണ് അവ വഹിക്കുന്നത് എന്ന് അറിയാം — ഇപ്പോഴും അവർ രാജപുത്രന്മാരാണ്, തപസ്വികളല്ല. സീത മാലകളാലും ചന്ദനത്താലും അവരുടെ ആയുധങ്ങളെ അലങ്കരിച്ചത് ശുഭയാത്രയുടെ ചിഹ്നമാണ്. ‘ഉദാസീനഃ’ എന്ന പദം പൗരന്മാരുടെ ശോകജന്യമായ നിശ്ചേഷ്ടതയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഉപേക്ഷയെയല്ല; ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിവില്ലാതെ അവർ നോക്കിനിൽക്കുക മാത്രമാണ്. ‘ദീനാഃ’ എന്നത് അവരുടെ മനോദശയും.

‘ആര് പോകുമ്പോൾ വലിയ ചതുരംഗസൈന്യം അനുഗമിച്ചിരുന്നുവോ, ഒറ്റയ്ക്കായ അദ്ദേഹത്തെ ഇപ്പോൾ സീതയോടൊപ്പം ലക്ഷ്മണൻ മാത്രം അനുഗമിക്കുന്നു. ഐശ്വര്യത്തിന്റെ രസമറിയുന്നവനും ആഗ്രഹങ്ങളുടെ മഹത്തായ ഉറവിടവുമായിട്ടും ധർമഗൗരവത്താൽ അദ്ദേഹം അച്ഛന്റെ വാക്ക് അസത്യമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. മുൻപ് ആകാശചാരികളായ ജീവികൾക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ സീതയെ ഇന്ന് രാജവീഥിയിലെ ജനങ്ങൾ കാണുന്നു. അംഗരാഗങ്ങൾക്ക് യോജിച്ചവളും രക്തചന്ദനം അണിയുന്നവളുമായ ആ സീതയെ മഴയും വെയിലും തണുപ്പും വേഗംതന്നെ നിറംകെടുത്തും. ഇന്ന് ദശരഥൻ തീർച്ചയായും ഏതോ ബാധയാൽ ആവേശിതനായാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; പ്രിയപുത്രനെ നാടുകടത്താൻ രാജാവിന് അർഹതയില്ലല്ലോ. ഗുണമില്ലാത്ത പുത്രനെപ്പോലും എങ്ങനെ നാടുകടത്തും? പിന്നെ തന്റെ പെരുമാറ്റംകൊണ്ടുമാത്രം ഈ ലോകത്തെ കീഴടക്കിയവന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ?’ ഇങ്ങനെ പൗരന്മാർ രാമന്റെ ത്യാഗവും സീതയുടെ സൗകുമാര്യവും ഓർത്ത് വിലപിക്കുന്നു; രാജാവിനെ അവർ നേരിട്ട് നിന്ദിക്കുന്നില്ല, ‘ബാധയാൽ ആവേശിതൻ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അപരാധം ദൈവത്തിൽ ആരോപിക്കുന്നു. ‘അസത്യമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല’ എന്ന വാക്യത്തിൽ പൗരന്മാരുടെ പ്രശംസയും നിന്ദയും ഒരേസമയം നിലകൊള്ളുന്നു — രാമന്റെ സത്യനിഷ്ഠ ശ്ലാഘനീയമാണ്, എന്നാൽ അതിനാൽത്തന്നെ അയോധ്യ ശൂന്യമാകുന്നു. സീതയുടെ വർണനയിൽ കവി സൗകുമാര്യത്തെത്തന്നെ പ്രധാനമാക്കുന്നു — ആകാശചാരികൾപോലും കാണാത്തവളെ ഇന്ന് വഴിയിൽ എല്ലാവരും കാണുന്നു; ഇതുതന്നെയാണ് അവരുടെ ശോകത്തിന്റെ മുഖ്യകാരണം.

‘അക്രൂരത, കാരുണ്യം, ശ്രുതം (വിദ്യ), ശീലം, ദമം, ശമം — ഈ ആറ് ഗുണങ്ങൾ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ഈ രാഘവനെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ, വേനലിൽ ജലം വറ്റുമ്പോൾ ജലജീവികൾ പീഡിതരാകുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹത്തിനേറ്റ ആഘാതത്താൽ പ്രജകൾ അത്യന്തം പീഡിതരായിരിക്കുന്നു. വേരിനേൽക്കുന്ന ആഘാതത്താൽ പൂക്കളും കായ്കളുമുള്ള വൃക്ഷം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, ഈ ജഗത്പതിയുടെ പീഡയാൽ ലോകം മുഴുവൻ പീഡിതമായിരിക്കുന്നു. മഹാദ്യുതിയും ധർമസാരവുമായ ഇദ്ദേഹമാണ് മനുഷ്യരുടെ വേര്; മറ്റ് ജനങ്ങൾ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പുഷ്പവും ഫലവും ഇലയും ശാഖകളുമാണ്.’ ഇവിടെ മൂന്ന് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു — ജലാശയം, വൃക്ഷം, വേര് — മൂന്നും ഒരേ അർഥത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു: രാമൻ കേവലം രാജപുത്രനല്ല, പ്രജകളുടെ ജീവനാധാരമാണ്. ആറ് ഗുണങ്ങൾ എണ്ണുമ്പോൾ അക്രൂരതയും കാരുണ്യവും ആദ്യംതന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാരണം രാജാവിന്റെ പ്രഥമകർതവ്യം അഹിംസയും കരുണയുമാണ്. ‘ശ്രുതം’ എന്നാൽ വേദശാസ്ത്രശ്രവണം, ‘ശീലം’ എന്നാൽ സദാചാരം, ‘ദമം’ എന്നാൽ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ‘ശമം’ എന്നാൽ മനോനിഗ്രഹം — ഇങ്ങനെ ബാഹ്യവും ആഭ്യന്തരവുമായ രണ്ടുവിധം ഗുണദ്വയങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ഔദകാനി സത്ത്വാനി’ എന്നാൽ ജലജീവികൾ; വേനലിൽ വെള്ളം വറ്റുമ്പോൾ അവ പിടയുന്നതുപോലെ പ്രജകൾ രാമവിയോഗത്താൽ പീഡിതരാകുന്നു എന്നാണ് ദൃഷ്ടാന്തത്തിന്റെ താത്പര്യം. ഇവിടെ ‘പുരുഷർഷഭം’ എന്ന പദത്തിൽ ‘പുരുഷ + ഋഷഭ’ എന്ന ഗുണസന്ധിയാണ്; ഋഷഭത്തെപ്പോലെ (കാളക്കൂറ്റനെപ്പോലെ) ശ്രേഷ്ഠൻ എന്ന ഉപമിതസമാസമാണ് അത്.

‘അതിനാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ നാമും ഭാര്യമാരോടും ബന്ധുക്കളോടുമൊപ്പം വേഗം, രാഘവൻ പോകുന്ന വഴിയേ, പോകുന്ന അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിക്കാം. ഉദ്യാനങ്ങളും വയലുകളും വീടുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഒന്നായി പങ്കിട്ട്, ധാർമികനായ രാമനെ നമുക്ക് അനുഗമിക്കാം. നമ്മുടെ വീടുകൾ — നിധികൾ കുഴിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടവയും മുറ്റങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടവയും ധനധാന്യങ്ങൾ എടുത്തുമാറ്റപ്പെട്ടവയും സാരമെല്ലാം കവർന്നെടുക്കപ്പെട്ടവയുമായിത്തീരട്ടെ; പൊടിമൂടിയവയും ദേവതകൾ ഉപേക്ഷിച്ചവയും മാളങ്ങളിൽനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി ഓടുന്ന എലികൾ നിറഞ്ഞവയും വെള്ളവും പുകയും ഇല്ലാത്തവയും അടിച്ചുവാരാത്തവയും ബലികർമവും യജ്ഞവും മന്ത്രവും ഹോമവും ജപവും നിലച്ചവയും ദുഷ്കാലത്താലെന്നപോലെ തകർന്നവയും പൊട്ടിയ പാത്രങ്ങളുള്ളവയുമായിത്തീരട്ടെ; നാം ഉപേക്ഷിച്ച ആ ഭവനങ്ങൾ കൈകേയി സ്വന്തമാക്കിക്കൊള്ളട്ടെ.’ ഇവിടെ പൗരന്മാരുടെ രോഷം ഗൃഹത്യാഗസങ്കല്പത്തിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നു — അവർ കൈകേയിയെ ശപിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ശൂന്യവും ഒഴിഞ്ഞതുമായ നഗരം അവർക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു. ‘ദേവതകൾ ഉപേക്ഷിച്ചവ’ എന്നതിലൂടെ ഗൃഹത്തിന്റെ മരണംതന്നെയാണ് പറയുന്നത്, കാരണം ബലിയും ഹോമവും ജപവും ഇല്ലാത്തിടത്ത് ദേവതകൾ നിൽക്കുന്നില്ല. ‘ഏകദുഃഖസുഖാഃ’ (സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഒന്നായവർ) എന്ന പദത്തിലൂടെ പൗരന്മാരുടെ സങ്കല്പത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവർ വഴിയിൽ അനുഗമിക്കുക മാത്രമല്ല, രാമന്റെ സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പങ്കാളികളാകും. ‘സമുദ്ധൃതനിധാനാനി’ എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ കുഴിച്ചിട്ട ധനംപോലും കുഴിച്ചെടുത്ത് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു, ‘പരിധ്വസ്താജിരാണി’ എന്നാൽ മുറ്റംപോലും കിളച്ചുമറിക്കപ്പെട്ടു — ഇങ്ങനെ ഗൃഹത്തിൽ ഒന്നും ബാക്കിയാകുന്നില്ല. ‘മാളങ്ങളിൽനിന്നിറങ്ങിയ എലികൾ നിറഞ്ഞവ’ എന്നത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടശേഷം ഗൃഹത്തിനുണ്ടാകുന്ന ദുർദശയെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു.

‘രാഘവൻ പോകുന്ന വനംതന്നെ നഗരമാകട്ടെ; നാം ഉപേക്ഷിച്ച ഈ നഗരം വനമായിത്തീരട്ടെ. തേറ്റയുള്ള ജന്തുക്കളും സർപ്പങ്ങളും മാളങ്ങളെയും, മൃഗപക്ഷികൾ പർവതസാനുക്കളെയും, ആനകളും സിംഹങ്ങളും വനങ്ങളെയും നമ്മെ ഭയന്ന് ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ. നാം ഉപേക്ഷിച്ച ദേശം അവ പ്രാപിക്കട്ടെ, നാം സേവിക്കുന്ന ദേശം ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ; പുല്ലും മാംസവും പഴങ്ങളും ഭക്ഷിക്കുന്ന ഹിംസ്രജന്തുക്കളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ദേശമായി ഇത് മാറട്ടെ. പുത്രനോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി കൈകേയി ഇത് സ്വന്തമാക്കിക്കൊള്ളട്ടെ; നാമെല്ലാവരും രാഘവനോടൊപ്പം വനത്തിൽ സംതൃപ്തരായി വസിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പലതരം ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞ പലവിധ വാക്കുകൾ രാഘവൻ കേട്ടു; കേട്ടിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിന് മാറ്റമുണ്ടായില്ല. ഇവിടെ പൗരന്മാരുടെ വാക്കിൽ നഗരത്തിന്റെയും വനത്തിന്റെയും വിപര്യയം വർണിക്കപ്പെടുന്നു — രാമനുള്ളിടം നഗരം, അദ്ദേഹമില്ലാത്തിടം വനം. രാമന്റെ മനസ്സാകട്ടെ മാറ്റമില്ലാത്തതാണ് — പ്രിയവചനങ്ങളാലോ നിന്ദാവചനങ്ങളാലോ അദ്ദേഹം ചലിക്കുന്നില്ല എന്നതുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥൈര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം. ‘മാളങ്ങളും സാനുക്കളും വനങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ തങ്ങളുടെ വരവിൽ ഭയന്ന് വനജീവികൾപോലും ഓടിപ്പോകുമെന്ന് പൗരന്മാർ പറയുന്നു; ഇതിലൂടെ അവരുടെ സംഘത്തിന്റെ വലിപ്പം പറയപ്പെടുന്നു. ‘ന വിചക്രേഽസ്യ മാനസം’ (അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിന് മാറ്റമുണ്ടായില്ല) എന്നതാണ് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രവാക്യം — പൗരന്മാരുടെ ശോകം പരിപൂർണമാണ്, രാമന്റെ ചിത്തമാകട്ടെ അചലമാണ്. ‘നിർവൃതാഃ’ (സംതൃപ്തർ) എന്ന പദത്തിലൂടെ വനത്തിലും തങ്ങൾക്ക് സുഖമുണ്ടാകുമെന്ന ദൃഢമായ വിശ്വാസം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പിന്നെ മദിച്ച ആനയുടെ വിക്രമമുള്ള ആ ധർമാത്മാവ് വീണ്ടും അമ്മയായ കൈകേയിയുടെ കൈലാസശിഖരംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന ഭവനത്തിലേക്ക് ചെന്നു. വിനീതരായ വീരപുരുഷന്മാരുള്ള ആ രാജഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അദ്ദേഹം അടുത്തുതന്നെ നിൽക്കുന്ന ദീനനായ സുമന്ത്രനെ കണ്ടു. അപ്പോൾ ആർത്തരായ സ്വജനങ്ങളെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം സ്വയം ആർത്തിയില്ലാത്തവനായി, പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു; അച്ഛനെ കാണാനും അച്ഛന്റെ നിർദേശം വിധിപ്രകാരം നിറവേറ്റാനും ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം ചെന്നു. എന്നാൽ ആർത്തനായ രാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകാനിരിക്കെ, ഇക്ഷ്വാകുപുത്രനായ മഹാത്മാവ് രാമൻ ആദ്യം സുമന്ത്രനെ കണ്ട് അച്ഛനെ അറിയിക്കാനായി അവിടെത്തന്നെ നിന്നു. അച്ഛന്റെ നിർദേശപ്രകാരം വനത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ ബുദ്ധിയുറപ്പിച്ച ആ രാഘവൻ സുമന്ത്രനെ നോക്കി പറഞ്ഞു — ‘ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നുവെന്ന് രാജാവിനെ അറിയിക്കുക.’ ഇവിടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ സുമന്ത്രൻ രാജാവിനെ അറിയിക്കും. ‘പ്രഹസന്നിവ’ (പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമന്റെ ബാഹ്യമായ ധൈര്യം പറയപ്പെടുന്നു; ‘അറിയിക്കാനായി നിന്നു’ എന്നതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മര്യാദാപാലനവും — പുത്രനായിട്ടും അറിയിക്കാതെ അദ്ദേഹം അച്ഛന്റെ സമീപത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നില്ല. ‘മത്തമാതംഗവിക്രമഃ’ (മദിച്ച ആനയുടെ നടത്തമുള്ളവൻ) എന്ന ഉപമയിലൂടെ രാമന്റെ നടത്തത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യവും ധൈര്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ശോകാകുലമായ നഗരത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലടി ഇടറുന്നില്ല. ‘കൈലാസശിഖരപ്രഭം’ എന്നതിലൂടെ കൈകേയിയുടെ ഭവനത്തിന്റെ ശുഭ്രത വർണിക്കപ്പെടുന്നു — പുറമേ ശുഭ്രം, ഉള്ളിലാകട്ടെ അവിടെത്തന്നെയാണ് എല്ലാ അനർഥവും ഉത്ഭവിച്ചത്; ഈ വിരോധച്ഛായ കവി ഉദ്ദേശിച്ചതാണ്. സുമന്ത്രന്റെ ‘ദീനം’ എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ രാജാവിന്റെ അവസ്ഥ പരോക്ഷമായിത്തന്നെ അറിയിക്കപ്പെടുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക