സർഗ്ഗം
രാമന്റെ സർവസ്വദാനം
സുയജ്ഞനെ ക്ഷണിച്ച് പൂജിക്കുന്നു, ആചാര്യന്മാർക്കും ബ്രഹ്മചാരികൾക്കും സേവകർക്കും ധനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു, ത്രിജടന് ഗോദാനം, എല്ലാവരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം വസിഷ്ഠപുത്രനായ സുയജ്ഞനെ കൊണ്ടുവരാൻ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആജ്ഞാപിച്ചിരുന്നു. സഹോദരന് പ്രിയകരവും ഹിതകരവുമായ ആ ശാസനം കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ പോയി വേഗം സുയജ്ഞന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അഗ്നിശാലയിലിരിക്കുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ട് അദ്ദേഹം വന്ദിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു — ‘സഖേ, വരിക; ദുഷ്കരകർമം ചെയ്യുന്ന രാമന്റെ ഭവനം കാണുക.’ പിന്നെ സുയജ്ഞൻ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത് സൗമിത്രിയോടൊപ്പം ചെന്ന് ഐശ്വര്യസമൃദ്ധവും രമണീയവുമായ രാമഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. വന്നെത്തിയ വേദജ്ഞനായ ആ സുയജ്ഞനെ, ഹോമവേളയിൽ അർച്ചിക്കപ്പെട്ട അഗ്നിയെ സമീപിക്കുന്നതുപോലെ, സീതയോടൊപ്പം രാഘവൻ കൈകൂപ്പി എതിരേറ്റു. ഇവിടെ സുയജ്ഞൻ അഗ്നിശാലയിലിരിക്കുന്നതിലൂടെ അദ്ദേഹം നിത്യാഗ്നിഹോത്രിയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; രാമൻ കൈകൂപ്പി ചെല്ലുന്നതിലൂടെ ദാതാവിന്റെ വിനയം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ദാനം അനുഗ്രഹബുദ്ധിയോടെയല്ല, പൂജാബുദ്ധിയോടെയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ‘ദുഷ്കരകാരിണഃ’ (ദുഷ്കരകർമം ചെയ്യുന്നവന്റെ) എന്ന പദത്തിലൂടെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അപ്പോഴത്തെ കർമം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോകാനൊരുങ്ങുന്നവന്റെ കർമം ദുഷ്കരംതന്നെയാണല്ലോ. ഈ ഒറ്റ വിശേഷണത്തിലൂടെ സുയജ്ഞന് എല്ലാ വാർത്തയും അറിയിക്കപ്പെടുന്നു, വിസ്താരം ആവശ്യമില്ല. സുയജ്ഞൻ വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രനാണ്, അതിനാൽ രാമന്റെ സഹപാഠിയും സഖാവുമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ലക്ഷ്മണൻ അദ്ദേഹത്തെ ‘സഖേ’ എന്ന് സംബോധന ചെയ്യുന്നത്. സീതാസഹിതനായ രാമൻ കൈകൂപ്പി എതിരേൽക്കുന്നു എന്നതിലൂടെ ഗൃഹസ്ഥധർമത്തിന്റെ ആദർശം ഇവിടെ കാണിക്കപ്പെടുന്നു.
പിന്നെ കാകുത്സ്ഥൻ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള മുഖ്യമായ തോൾവളകളാലും ശുഭമായ കുണ്ഡലങ്ങളാലും സ്വർണനൂലിൽ കോർത്ത മണികളാലും കേയൂരങ്ങളാലും വളകളാലും മറ്റ് അനേകം രത്നങ്ങളാലും അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു. സീതയാൽ പ്രേരിതനായി രാമൻ സുയജ്ഞനോട് പറഞ്ഞു — ‘സൗമ്യാ, ഈ ഹാരവും സ്വർണനൂലും ഭാര്യയ്ക്കായി കൊണ്ടുപോകുക; ഈ അരഞ്ഞാണം സീത അങ്ങയുടെ സഖിക്ക് (ഭാര്യയ്ക്ക്) നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വനത്തിലേക്ക് പോകുന്ന, അങ്ങയുടെ പത്നിയുടെ സഖിയായ സീത അങ്ങേക്ക് ചിത്രപ്പണികളുള്ള തോൾവളകളും ശുഭമായ കേയൂരങ്ങളും നൽകുന്നു. ഉത്തമമായ വിരിപ്പുള്ളതും പലതരം രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ കട്ടിലും വൈദേഹി അങ്ങയുടെ ഗൃഹത്തിൽ സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ മാതുലൻ നൽകിയ ശത്രുഞ്ജയൻ എന്ന ആനയെ ആയിരം നിഷ്കങ്ങളോടൊപ്പം ഞാൻ അങ്ങേക്ക് നൽകുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുയജ്ഞൻ അതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച് രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയ്ക്കും ശുഭമായ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി. ഇവിടെ സീതയുടെ ദാനം വേറിട്ട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — അവർ സഖിക്ക് സ്ത്രീകൾക്ക് യോജിച്ച ആഭരണംതന്നെ നൽകുന്നു; ഇതിലൂടെ ദാനത്തിന്റെ ഔചിത്യം രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ദാനത്തിന്റെ ക്രമവും ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമാണ് — ആദ്യം രാമൻ സ്വയം തോൾവള, കുണ്ഡലം മുതലായവയാൽ അർച്ചിക്കുന്നു, പിന്നെ സീതയുടെ വാക്ക് അറിയിക്കുന്നു, ഒടുവിൽ ആനയെ നൽകുന്നു. അംഗദങ്ങളും കേയൂരങ്ങളും കൈത്തണ്ടയിലെ ആഭരണങ്ങൾ, കുണ്ഡലങ്ങൾ കാതിലെ ആഭരണങ്ങൾ, രശന അരഞ്ഞാണം; ഇങ്ങനെ ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങൾക്കും യോജിച്ച ആഭരണങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. ‘നിഷ്കസഹസ്രേണ’ എന്നാൽ ആയിരം സ്വർണനാണയങ്ങളോടൊപ്പം; ആനയെ മാത്രം നൽകിയാൽ അത് ബ്രാഹ്മണന് ഭാരമാകും, അതിനാൽ അതിന്റെ പോഷണത്തിനായി ധനവും ഒപ്പം നൽകി — ഇത് ദാതാവിന്റെ സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയാണ്. ‘ശത്രുഞ്ജയൻ’ എന്നത് ആനയുടെ പേരാണ്; അത് മാതുലൻ നൽകിയതാണ് — മാതൃകുലത്തിൽനിന്ന് ലഭിച്ച പ്രിയവസ്തുപോലും രാമൻ സൂക്ഷിച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടതുപോലും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോഴാണ് ദാനം പൂർണമാകുന്നത്.
പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെ രാമൻ വ്യഗ്രതയില്ലാത്തവനും പ്രിയനും പ്രിയംവദനുമായ സഹോദരൻ സൗമിത്രിയോട് പറഞ്ഞു — ‘സൗമിത്രേ, അഗസ്ത്യനെയും കൗശികനെയും — ആ രണ്ട് ബ്രാഹ്മണോത്തമന്മാരെയും — വിളിച്ച്, ജലംകൊണ്ട് വിളയെ എന്നപോലെ രത്നങ്ങളാൽ അർച്ചിക്കുക. മഹാബാഹോ, രാഘവാ, ആയിരം പശുക്കളാലും സ്വർണത്താലും വെള്ളിയാലും വിലയേറിയ ധനത്താലും മണികളാലും അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക. ഭക്തിയോടെ ആശീർവാദങ്ങളുമായി കൗസല്യയെ പരിചരിക്കുന്നവനും തൈത്തിരീയരുടെ ആചാര്യനും സുന്ദരനും വേദജ്ഞനുമായ ബ്രാഹ്മണന്, ആ ബ്രാഹ്മണൻ തൃപ്തനാകുന്നതുവരെ, വാഹനങ്ങളും ദാസികളും പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും നൽകുക. ചിത്രരഥൻ എന്ന ആര്യനായ സൂതൻ ഏറെക്കാലമായി ഇവിടെ കഴിയുന്ന സചിവനാണ്; അദ്ദേഹത്തെയും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാലും വസ്ത്രങ്ങളാലും ധനത്താലും സന്തോഷിപ്പിക്കുക.’ ഇവിടെ ദാനത്തിന്റെ ക്രമം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ആദ്യം തപസ്വികൾ, പിന്നെ കുലാചാര്യന്മാർ, പിന്നെ പുരോഹിതന്മാർ, പിന്നെ ദീർഘകാലസേവകർ; ഓരോ ദാനവും പാത്രത്തിന്റെ യോഗ്യതയനുസരിച്ച് നിർണയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ജലംകൊണ്ട് വിളയെ എന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ ദാനത്തിന്റെ ഫലം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — മഴയാൽ വിള വളരുന്നതുപോലെ ദാനത്താൽ ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്വാധ്യായവും തപസ്സും വളരുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഇന്ദ്രോപദേശം എന്ന ഉപമയിലൂടെ രാമന്റെ വാക്ക് കേവലം ആജ്ഞയല്ല, ശാസ്ത്രാനുസാരിയായ ഉപദേശമാണ് എന്ന് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. തൈത്തിരീയശാഖ യജുർവേദത്തിന്റേതാണ്; അതിന്റെ ആചാര്യൻ നിത്യവും ആശീർവാദങ്ങളുമായി കൗസല്യയെ പരിചരിക്കുന്നു, അതിനാൽ അദ്ദേഹം പ്രത്യേകം പൂജ്യനാണ്. ചിത്രരഥൻ സൂതനും സചിവനുമാണ്, ഏറെക്കാലമായി രാജകുലത്തിൽ കഴിയുന്നവനുമാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് രത്നവസ്ത്രധനങ്ങളോടൊപ്പം മൃഗങ്ങളും പശുക്കളും നൽകണമെന്ന് രാമൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണർക്കും തപസ്വികൾക്കും നൽകിയശേഷമേ സേവകരെ ഓർക്കുന്നുള്ളൂ — ഇവിടെയും ക്രമം രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
‘എല്ലാത്തരം ചെറുമൃഗങ്ങളാലും ആയിരം പശുക്കളാലും അദ്ദേഹത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക. കഠശാഖയും കലാപശാഖയും അധ്യയനം ചെയ്യുന്ന ദണ്ഡധാരികളായ അനേകം ബ്രഹ്മചാരികൾ ഇവിടെയുണ്ട്; നിത്യസ്വാധ്യായശീലരായതിനാൽ അവർ മറ്റൊന്നും ചെയ്യുന്നില്ല; അലസരും സ്വാദുകാമരുമെങ്കിലും മഹാന്മാരാൽ മാനിക്കപ്പെടുന്നവരാണ് — അവർക്ക് രത്നം നിറച്ച എൺപത് വണ്ടികളും, നെല്ല് ചുമക്കുന്ന ആയിരം കാളകളും, ഇരുനൂറ് ഭദ്രകങ്ങളും (മറ്റ് ധാന്യങ്ങൾ ചുമക്കുന്ന കാളകളും) നൽകിക്കുക. സൗമിത്രേ, കറിക്കൂട്ടുകൾക്കായി (തൈരിനും നെയ്യിനുമായി) ആയിരം പശുക്കളെയും ഏർപ്പെടുത്തുക. മേഖല ധരിച്ച ബ്രഹ്മചാരികളുടെ ഒരു വലിയ സംഘം കൗസല്യയുടെ അടുത്ത് വന്നിട്ടുണ്ട്; അവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ആയിരം വീതം നൽകിക്കുക. ലക്ഷ്മണാ, എന്റെ ദക്ഷിണ കണ്ട് അമ്മ കൗസല്യ സന്തോഷിക്കുന്നവിധം ആ ബ്രാഹ്മണരെയെല്ലാം എല്ലാവിധത്തിലും അർച്ചിക്കുക.’ ഇവിടെ ‘ദണ്ഡമാണവന്മാർ’ എന്നാൽ ദണ്ഡധാരികളായ ബ്രഹ്മചാരികൾ, ‘മേഖലികൾ’ എന്നാൽ മുഞ്ഞപ്പുല്ലുകൊണ്ടുള്ള അരഞ്ഞാൺ (മേഖല) ധരിച്ചവർ; രണ്ടിടത്തും വേദാധ്യയനനിരതരെത്തന്നെയാണ് ഗ്രഹിക്കുന്നത്. രാമന്റെ ഈ അവസാനവാക്യം അമ്മയുടെ പ്രസാദത്തിനായി ദാനം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. ‘അലസരും സ്വാദുകാമരും’ എന്ന വിശേഷണദ്വയം നിന്ദാർഥത്തിലല്ല; ഭിക്ഷാടനത്തിന് ഉത്സാഹമില്ലാത്തവർ എന്നതിനാൽ അലസർ, ഉത്തമമായ അന്നം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്നതിനാൽ സ്വാദുകാമർ — എങ്കിലും ‘മഹാന്മാരാൽ മാനിക്കപ്പെടുന്നവർ’ എന്ന് അവരുടെ മാഹാത്മ്യവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശാലിവാഹങ്ങൾ നെല്ല് ചുമക്കുന്ന കാളകൾ, ഭദ്രകങ്ങൾ മറ്റ് ധാന്യങ്ങൾ ചുമക്കുന്നവ; കറിക്കൂട്ടുകൾക്കായി എന്നാൽ തൈര്, നെയ്യ് മുതലായവയ്ക്കായി പശുക്കൾ. ഇങ്ങനെ ദാനം രത്നരൂപത്തിൽ മാത്രമല്ല, ദൈനംദിനജീവിതത്തിന് ഉപകരിക്കുന്നതുമാണ്. ‘അമ്മ സന്തോഷിക്കുന്നവിധം’ എന്നത് രാമന്റെ ലക്ഷ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ദാനത്തിന്റെ ഫലം അദ്ദേഹം സ്വയം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അമ്മയുടെ ഹർഷം മാത്രം. മകന്റെ വനഗമനത്താൽ ശോകാകുലയായ കൗസല്യ മകൻ ചെയ്ത ധർമം കണ്ട് അല്പമെങ്കിലും ആശ്വസിക്കട്ടെ എന്നാണ് രാമന്റെ ആശയം.
പിന്നെ പുരുഷശാർദൂലനായ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ആ ധനം ധനദനായ കുബേരനെപ്പോലെ സ്വയം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠർക്ക് നൽകി. പിന്നെ കണ്ഠം ഇടറി നിൽക്കുന്ന ആശ്രിതർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കും ഉപജീവനത്തിനായി ധാരാളം ധനം നൽകി അദ്ദേഹം (രാമൻ) പറഞ്ഞു — ‘ലക്ഷ്മണന്റെ ഭവനവും എന്റെ ഈ ഗൃഹവും — ഓരോന്നും ഞാൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ആളൊഴിയാതെ സൂക്ഷിക്കണം.’ ദുഃഖിതരായ ആ ആശ്രിതജനങ്ങളോടെല്ലാം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ധനാധ്യക്ഷനോട് പറഞ്ഞു — ‘എന്റെ ധനം കൊണ്ടുവരിക.’ പിന്നെ ആശ്രിതരെല്ലാവരും ചേർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധനം കൊണ്ടുവന്നു; അവിടെ അത് കാണേണ്ടതായ ഒരു വലിയ കൂമ്പാരമായി കാണപ്പെട്ടു. പിന്നെ ആ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആ ധനം ബ്രാഹ്മണർക്കും കുട്ടികൾക്കും വൃദ്ധർക്കും ദരിദ്രർക്കും നൽകിച്ചു. ഇവിടെ ‘ആളൊഴിയാതെ സൂക്ഷിക്കണം’ എന്ന വാക്കിലൂടെ രാമന്റെ മടങ്ങിവരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിശ്ചയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഗൃഹം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പതിനാലു വർഷം സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ‘ധനദനായ കുബേരനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ ലക്ഷ്മണന്റെ ദാനത്തിലെ ഉദാരത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ബാഷ്പഗളാൻ’ (കണ്ഠം ഇടറിയവർ) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഭൃത്യന്മാരുടെ ശോകം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — അവർ ധനം യാചിക്കുകയല്ല, സ്വാമി പോകുന്നത് കണ്ട് കരയുകയാണ്. രാമനാകട്ടെ ഓരോരുത്തർക്കും ഉപജീവനത്തിന് മതിയായ ധനം നൽകി അവരെ ഗൃഹരക്ഷയിൽ നിയോഗിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ അവരുടെ ജീവിതമാർഗവും രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, ഗൗരവവും. ധനക്കൂമ്പാരം കാണേണ്ടതായിരുന്നു എന്നതിലൂടെ രാജകുലത്തിന്റെ സമൃദ്ധി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതെല്ലാം അദ്ദേഹം ദാനം ചെയ്യുന്നു. കുട്ടികൾക്കും വൃദ്ധർക്കും ദരിദ്രർക്കും എന്ന് പ്രത്യേകം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാരണം അവർക്ക് സ്വയം യാചിക്കാൻപോലും കഴിവില്ല; അതിനാൽ അവരോട് പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ വേണം എന്നതാണ് ദാനധർമത്തിന്റെ രഹസ്യം.
അവിടെ പിംഗളവർണനും ഗാർഗ്യഗോത്രക്കാരനുമായ ത്രിജടൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണനുണ്ടായിരുന്നു; ജീവിതമാർഗം നഷ്ടപ്പെട്ട അദ്ദേഹം കൊഴുവും കൈക്കോട്ടും കലപ്പയുമായി നിത്യവും കാട്ടിൽ അലഞ്ഞിരുന്നു. ചെറുപ്പക്കാരിയായ ഭാര്യ കൊച്ചുകുട്ടികളെയും കൂട്ടി ആ വൃദ്ധനോട് പറഞ്ഞു — ‘സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് ദൈവം; എങ്കിലും കൊഴുവും കൈക്കോട്ടും ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കുക. ധർമജ്ഞനായ രാമനെ ചെന്നുകാണുക; എന്തെങ്കിലും ലഭിച്ചേക്കാം.’ ഭാര്യയുടെ വാക്ക് കേട്ട് അദ്ദേഹം കഷ്ടിച്ച് ദേഹം മറയ്ക്കുന്ന ഒരു തുണി ചുറ്റി രാമഭവനത്തിലേക്കുള്ള വഴിയേ പുറപ്പെട്ടു. തേജസ്സിൽ ഭൃഗുവിനോടും അംഗിരസ്സിനോടും തുല്യനായ ആ ത്രിജടനെ ജനസഞ്ചയത്തിനിടയിൽ അഞ്ചാം കവാടംവരെ ആരും തടഞ്ഞില്ല. അദ്ദേഹം രാമന്റെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു — ‘മഹാബലനായ രാജപുത്രാ, ഞാൻ നിർധനനും അനേകം പുത്രന്മാരുള്ളവനുമാണ്; ജീവിതമാർഗം നഷ്ടപ്പെട്ട് നിത്യവും കാട്ടിൽ കഴിയുന്നു; എന്നെ കടാക്ഷിക്കുക.’ അപ്പോൾ രാമൻ പരിഹാസത്തോടെ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു — ‘ഇതുവരെ ഒരായിരം പശുക്കളെപ്പോലും ഞാൻ ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല; അങ്ങ് ദണ്ഡുകൊണ്ട് എത്രദൂരം എറിയുന്നുവോ അത്രയും (പശുക്കളെ) അങ്ങേക്ക് ലഭിക്കും.’ ‘ക്ഷതവൃത്തി’ എന്നാൽ ജീവിതമാർഗം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ; ‘ഫാലകുദ്ദാലലാംഗലീ’ എന്നാൽ കൊഴുവും കൈക്കോട്ടും കലപ്പയും വഹിക്കുന്നവൻ — ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണനായിട്ടും അദ്ദേഹം കൃഷിപ്പണികൊണ്ടാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്; ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ആഴം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഭാര്യയുടെ വാക്ക് വിനയയുക്തമാണ് — ആദ്യം ‘ഭർത്താവാണ് ദൈവം’ എന്ന് തന്റെ മര്യാദ സ്ഥാപിച്ചിട്ടാണ് അവർ അപേക്ഷിക്കുന്നത്. ‘അഞ്ചാം കവാടംവരെ’ എന്നാൽ രാജഭവനത്തിന്റെ അഞ്ചാം പ്രാകാരം; അവിടെയും ദ്വാരപാലകർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞില്ല, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ തേജസ്സ് ഭൃഗുവിനോടും അംഗിരസ്സിനോടും തുല്യമായിരുന്നു. രാമന്റെ പരിഹാസവും അവജ്ഞാസൂചകമല്ല, ബ്രാഹ്മണന്റെ തേജസ്സിനെ പരീക്ഷിക്കുന്നതാണ്. ‘ഒരായിരം പശുക്കളെപ്പോലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല’ എന്ന രാമന്റെ വാക്ക് തന്റെ കുറവിനെയാണ് പറയുന്നത്, ഗർവിനെയല്ല; ഇതുവരെ ഞാൻ ഒന്നും നൽകിയിട്ടില്ല എന്നാണ് ഭാവം. ‘എത്രദൂരം എറിയുന്നുവോ അത്രയും ലഭിക്കും’ എന്നതിലൂടെ ദാനത്തിന്റെ അളവ് യാചകന്റെ സാമർഥ്യത്തിൽത്തന്നെ നിക്ഷിപ്തമാക്കുന്നു — വിലക്ഷണമായ രീതി.
അതുകേട്ട് ആവേശഭരിതനായ അദ്ദേഹം തുണി അരയ്ക്കുചുറ്റും മുറുക്കിക്കെട്ടി ദണ്ഡ് ചുഴറ്റി സർവശക്തിയോടെ വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് പാഞ്ഞ ആ ദണ്ഡ് സരയുവിന്റെ അക്കരെ കടന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളുള്ള ഒരു തൊഴുത്തിൽ കാളയുടെ അടുത്ത് വീണു. ധർമാത്മാവായ രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, സരയുതീരംമുതൽ ദണ്ഡ് വീണ സ്ഥലംവരെയുള്ള ആ പശുക്കളെ ത്രിജടന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ഗാർഗ്യനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു — ‘കോപിക്കരുതേ; ഇത് എന്റെ ഒരു പരിഹാസം മാത്രമായിരുന്നു. അങ്ങയുടെ മറികടക്കാനാവാത്ത തേജസ്സ് അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചാണ് ഞാൻ അങ്ങയെ ഇതിന് പ്രേരിപ്പിച്ചത്; മറ്റെന്തെങ്കിലും അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതും ചോദിച്ചുകൊള്ളുക. സത്യമായി പറയുന്നു — അങ്ങേക്ക് ഒരു നിയന്ത്രണവുമില്ല; എന്റെ ധനമെല്ലാം ബ്രാഹ്മണർക്കുവേണ്ടിയുള്ളതാണ്; അങ്ങയെപ്പോലുള്ളവർക്ക് നന്നായി നൽകുന്നതിലൂടെയേ ഞാൻ സമ്പാദിച്ചത് യശസ്കരമാകൂ.’ പിന്നെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ത്രിജടമഹാമുനി ആ പശുക്കൂട്ടത്തെ സ്വീകരിച്ച് സന്തുഷ്ടനായി, യശസ്സും ബലവും പ്രീതിയും സുഖവും വർധിപ്പിക്കുന്ന ആശീർവാദങ്ങൾ മഹാത്മാവിന് നൽകി. പൂർണപൗരുഷനായ ആ രാമൻ ധർമബലത്താൽ സമ്പാദിച്ച മഹാധനം യഥോചിതമായ സമ്മാനവചനങ്ങളോടെ ഏറെനേരം സുഹൃജ്ജനങ്ങൾക്ക് വിതരണം ചെയ്തു. അപ്പോൾ അവിടെ യഥോചിതമായ സമ്മാനത്താലും ദാനത്താലും ആദരത്താലും തൃപ്തനാകാത്ത ഒരു ബ്രാഹ്മണനോ സുഹൃത്തോ ഭൃത്യനോ ദരിദ്രനോ ഭിക്ഷുവോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ത്രിജടന്റെ ദണ്ഡ് തപോബലംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സരയുവിന്റെ അക്കരെ എത്തിയത്; ഇതിലൂടെ ദാരിദ്ര്യത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തേജസ്സ് ക്ഷയിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് അറിയാം. രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ആദ്യം സമ്മാനിക്കുന്നു, പിന്നെ പശുക്കളെ നൽകുന്നു — ദാനത്തിന് മുൻപ് സമ്മാനം എന്ന ക്രമം. ‘കോപിക്കരുതേ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അദ്ദേഹം പരിഹാസത്തിന്റെ കാരണം സ്വയംതന്നെ വ്യക്തമാക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണനെ സംശയത്തിൽ നിർത്തുന്നില്ല. ‘എന്റെ ധനമെല്ലാം ബ്രാഹ്മണർക്കുവേണ്ടിയുള്ളതാണ്’ എന്ന വാക്യത്തിലൂടെ രാജധനത്തിന്റെ സ്വരൂപം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — രാജാവ് അതിന്റെ രക്ഷകൻ മാത്രമാണ്, ഉടമയല്ല. സർഗാന്ത്യത്തിൽ എല്ലാവരുടെയും തൃപ്തി പറഞ്ഞ് കവി കാണിക്കുന്നു, രാമൻ പോകുമ്പോൾ ആരെയും അതൃപ്തരായി വിടുന്നില്ല എന്ന്; ഇതിലൂടെ അടുത്ത സർഗത്തിലെ പൗരന്മാരുടെ ശോകത്തിന്റെ കാരണവും സിദ്ധമാകുന്നു — ഇങ്ങനെ നൽകുന്നവന്റെ വിയോഗം എങ്ങനെ ശോചനീയമാകാതിരിക്കും? ‘സംഭ്രാന്തഃ’ (ആവേശഭരിതൻ) എന്ന പദത്തിലൂടെ ത്രിജടന്റെ ഉത്സുകത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; വൃദ്ധനായിട്ടും അദ്ദേഹം സർവശക്തിയോടെ ദണ്ഡ് എറിയുന്നു, കാരണം കുടുംബം പുലർത്തലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്ത. ദണ്ഡ് സരയുവിന്റെ അക്കരെവരെ പോയത് കവി അതിശയോക്തിയായല്ല, തപോബലത്തിന്റെ ഫലമായാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥