॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 29-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ പ്രത്യുത്തരം

സീത വനദോഷങ്ങളെ ഗുണങ്ങളായി സ്വീകരിക്കുന്നു, വനത്തിലേക്ക് പോകുന്നതിന്റെ ഔചിത്യം പ്രതിപാദിക്കുന്നു

രാമന്റെ ആ ദീർഘമായ വനദോഷവർണന കേട്ട് സീത ദുഃഖിതയായി; അവരുടെ മുഖത്ത് കണ്ണീർ ഒഴുകി; മന്ദസ്വരത്തിൽ അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘വനത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അങ്ങ് പറഞ്ഞ ദോഷങ്ങളെല്ലാം, അങ്ങയോടുള്ള സ്നേഹത്തെ മുൻനിർത്തുന്ന ഞാൻ ഗുണങ്ങളായിത്തന്നെ കരുതുന്നു.’ ഇതുതന്നെയാണ് സർഗത്തിന്റെ വിത്ത് — ഭയം ജനിപ്പിക്കാനായി രാമൻ പറഞ്ഞതുതന്നെ സീതയുടെ നിശ്ചയത്തെ കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുന്നു. എന്തെന്നാൽ ദോഷഗുണവിഭജനം വസ്തുവിനെ ആശ്രയിച്ചല്ല, ബന്ധത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്; പ്രിയനോടൊപ്പം അനുഭവിക്കുന്ന ദുഃഖംപോലും സുഖമായിത്തീരുന്നു. ‘മന്ദം’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവർ കോപത്തോടെയല്ല, ഉച്ചത്തിലല്ല സംസാരിക്കുന്നത്; കരയുമ്പോഴും അവർ വിനയം കൈവിടുന്നില്ല. ക്രമാനുസൃതമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവരുടെ ആദ്യത്തെ ഉത്തരമാണ് ഈ സർഗം — അവിടെ അവർ ആവേശംകൊണ്ടല്ല, യുക്തികളാലും പ്രമാണങ്ങളാലും രാമന്റെ ഓരോ ഹേതുവിനെയും ഖണ്ഡിക്കുന്നു.

‘മാനുകളും സിംഹങ്ങളും ആനകളും പുലികളും ശരഭങ്ങളും ചമരിമാനുകളും സൃമരങ്ങളും മറ്റ് വനചാരികളും — അവയെല്ലാം, രാഘവാ, മുൻപ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അങ്ങയുടെ ആ രൂപം കണ്ടമാത്രയിൽത്തന്നെ ഓടിയകലും; എല്ലാവരും അങ്ങയെ ഭയപ്പെടുന്നുവല്ലോ. അതിനാൽ വന്യജീവികളിൽനിന്ന് എനിക്ക് ഭയമില്ല. മാത്രമല്ല, ഗുരുജനങ്ങളുടെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം പോകേണ്ടവളാണ്; അങ്ങയിൽനിന്ന് വേർപെട്ടാൽ ഇവിടെ ഞാൻ ജീവൻതന്നെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരും.’ ഇവിടെ സീത രാമന്റെ യുക്തികളെ ക്രമത്തിൽത്തന്നെ നിരാകരിക്കുന്നു — അദ്ദേഹം ഭയകാരണമായി പറഞ്ഞതിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ പ്രഭാവത്താൽ അവർ നിർഭയമാക്കുന്നു. ‘ഗുരുജനാജ്ഞയാ’ (ഗുരുജനങ്ങളുടെ ആജ്ഞയാൽ) എന്ന പദത്തിലൂടെ തന്റെ ഗമനം സ്വേച്ഛ മാത്രമല്ല, ശാസ്ത്രാനുമതമായ ധർമകാര്യമാണെന്ന് അവർ സ്ഥാപിക്കുന്നു. രാമൻതന്നെ അച്ഛന്റെ ആജ്ഞയാലാണ് പോകുന്നത്; അതിനാൽ ആജ്ഞ എന്ന ഹേതുവിനെ നിരാകരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനാവില്ല — ഇതാണ് അവരുടെ സൂക്ഷ്മമായ യുക്തി.

‘അങ്ങയുടെ സമീപത്ത് നിൽക്കുന്ന എന്നെ ദേവേശ്വരനായ ശക്രനുപോലും (ഇന്ദ്രനുപോലും) ബലംകൊണ്ട് ആക്രമിക്കാനാവില്ല. ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീക്ക് ജീവിക്കാനാവില്ല — ഇത് അങ്ങുതന്നെയാണല്ലോ എനിക്ക് നന്നായി കാണിച്ചുതന്നത്. മാത്രമല്ല, മഹാപ്രാജ്ഞാ, അച്ഛന്റെ വീട്ടിലായിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ‘ഞാൻ വനത്തിൽ വസിക്കേണ്ടിവരും’ എന്ന് ബ്രാഹ്മണരുടെ വായിൽനിന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അത് സത്യമാകേണ്ടതാണ്.’ ഇത് സീതയുടെ മൂന്നാമത്തെ ഹേതുവാണ് — സ്നേഹം മാത്രമല്ല, ഗുരുനിയോഗം മാത്രമല്ല, ദൈവനിർദേശവും അവരുടെ വനഗമനത്തെ സമർഥിക്കുന്നു. ‘അങ്ങുതന്നെ കാണിച്ചുതന്നു’ എന്നത് മൃദുവായ ഒരു ഉപാലംഭമാണ് — അങ്ങ് ഉപദേശിക്കുന്ന ധർമംതന്നെയാണ് എന്റെ ഗമനത്തെ സാധിക്കുന്നത് എന്നാണ് ഭാവം. ഭാര്യയുടെ ജീവൻ ഭർത്താവിന് അധീനമാണെങ്കിൽ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ചുപോകുന്നത് അവരെ വധിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്.

‘മഹാബലാ, വീട്ടിൽവച്ച് ലക്ഷണജ്ഞരായ ബ്രാഹ്മണരിൽനിന്ന് ആ വാക്ക് കേട്ടതുമുതൽ ഞാൻ എപ്പോഴും വനവാസത്തിൽ ഉത്സാഹമുള്ളവളായിരുന്നു. വനവാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആ ആദേശം എനിക്ക് അവശ്യം പ്രാപിക്കേണ്ടതാണ്; അതിനാൽ പ്രിയനേ, ഭർത്താവായ അങ്ങയോടൊപ്പം ഞാൻ പോകും, മറിച്ചല്ല. ആദേശം നിറവേറ്റിയവളാകും ഞാൻ, അങ്ങയോടൊപ്പം പോകും; ഈ സമയം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു — ആ ബ്രാഹ്മണൻ സത്യവാക്കായിത്തീരട്ടെ.’ ഇവിടെ മനോഹരമായ കാര്യം — സീത തന്റെ നിർബന്ധത്തെ സ്വേച്ഛയുടെ രൂപത്തിലല്ല, ബ്രാഹ്മണരുടെ വാക്കിന്റെ സത്യം രക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ രൂപത്തിലാണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. അവർ പോകുന്നില്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണവചനം അസത്യമാകും; ഇങ്ങനെ തന്റെ ആഗ്രഹത്തെപ്പോലും അവർ ധർമരൂപത്തിലേക്ക് പരിണമിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ ‘ഈ സമയം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അവർ കാണിക്കുന്നു — ദൈവം മുൻപേ നിർദേശിച്ചതിന്റെ അവസരം ഇപ്പോഴാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്; അതിനെ നിരാകരിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.

‘വീരാ, വനവാസത്തിൽ പലവിധ ദുഃഖങ്ങളുണ്ടെന്ന് എനിക്കറിയാം; എന്നാൽ അവ തീർച്ചയായും ആത്മസംയമമില്ലാത്ത പുരുഷന്മാർക്ക് മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നത്, സംയമികൾക്കല്ല. അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ കന്യകയായിരിക്കുമ്പോൾ ശാന്തശീലയായ ഒരു ഭിക്ഷുകിയുടെ വായിൽനിന്ന് എന്റെ അമ്മയുടെ മുന്നിൽവച്ചുതന്നെ ഞാൻ വനവാസത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പ്രഭോ, മുൻപും പലതവണ ഞാൻ അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്; അങ്ങയോടൊപ്പം വനവാസത്തിന് പോകുന്നത് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നതുതന്നെയാണ്. രാഘവാ, അങ്ങേക്ക് ഭദ്രമുണ്ടാകട്ടെ — പോകാനുള്ള അവസരം കാത്തിരിക്കുന്നവളാണ് ഞാൻ; ശൂരന്റെ വനവാസചര്യ എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്.’ ‘അകൃതാത്മഭിഃ’ (ആത്മസംയമമില്ലാത്തവരാൽ) എന്ന പദത്തിലൂടെ അവർ രാമന്റെ സമഗ്രമായ ദോഷവർണനയെ നിരാകരിക്കുന്നു — ദുഃഖം വനത്തിലല്ല, അസംയമിയായ മനസ്സിലാണ് എന്ന്. ഇങ്ങനെ രാമൻ കാണിച്ച ബാഹ്യമായ കഷ്ടപ്പാടിനെ അവർ ആന്തരികസംയമത്തിന്റെ പ്രശ്നമാക്കി മാറ്റുന്നു. ‘കൃതക്ഷണാ’ (അവസരം കാത്തിരിക്കുന്നവൾ) എന്ന പദത്തിലൂടെ അവർ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ഇത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ നിർബന്ധമല്ല, ഏറെക്കാലമായി കാത്തിരുന്ന സങ്കല്പമാണ്.

‘ശുദ്ധാത്മാവേ, പ്രേമഭാവത്തോടെ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന ഞാൻ കല്മഷമില്ലാത്തവളാകും; ഭർത്താവാണല്ലോ പരമദൈവം. മരണാനന്തരവും അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള എന്റെ സംഗമം കല്യാണകരമായിരിക്കും. യശസ്വികളായ ബ്രാഹ്മണരുടെ വായിൽനിന്ന് ഈ പുണ്യശ്രുതി കേൾക്കപ്പെടുന്നു — മഹാബലാ, ഈ ലോകത്തിൽ ഏത് സ്ത്രീയെ പിതാക്കന്മാർ സ്വധർമപ്രകാരം ജലം പകർന്ന് ആർക്ക് നൽകുന്നുവോ, മരണാനന്തരവും അവൾ അവന്റേതുതന്നെയാണ്.’ ഇവിടെ സീത ലൗകികഹേതുവിൽനിന്ന് ശാസ്ത്രീയപ്രമാണത്തിലേക്ക് കയറുന്നു. പാണിഗ്രഹണം ഈ ജീവിതത്തിലെ മാത്രം ബന്ധമല്ല, ജന്മാന്തരത്തിലേക്കുമുള്ളതാണ് — ഇത് സിദ്ധമായാൽ ഈ ലോകത്തിലെ വിയോഗംതന്നെ അസംഗതമാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു. ‘അദ്ഭിർദത്താ’ (ജലം പകർന്ന് നൽകപ്പെട്ടവൾ) എന്ന പദത്തിലൂടെ കന്യാദാനത്തിന്റെ ജലപൂർവമായ സങ്കല്പം ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മിഥിലയിൽ ജനകൻ ജലം പകർന്ന് ചെയ്ത ദാനംതന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ അവരുടെ ഏറ്റവും ബലവത്തായ പ്രമാണം.

‘ഇങ്ങനെയിരിക്കെ, സ്വന്തക്കാരിയും സുവൃത്തയും പതിവ്രതയുമായ സ്ത്രീയെ കൊണ്ടുപോകാൻ എന്ത് കാരണത്താലാണ് അങ്ങ് ഇഷ്ടപ്പെടാത്തത്? കാകുത്സ്ഥാ, ഭക്തയും പതിവ്രതയും ദീനയും സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമചിത്തയും സുഖദുഃഖങ്ങൾ തുല്യമായി പങ്കിടുന്നവളുമായ എന്നെ അങ്ങ് കൊണ്ടുപോകേണ്ടതാണ്. ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതയായ എന്നെ വനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ മരണത്തിനായി ഞാൻ വിഷമോ അഗ്നിയോ ജലമോ ആശ്രയിക്കും.’ ഇതാണ് സർഗത്തിലെ അവസാനത്തെ പ്രഹരം. അവർ യുക്തികളോടെ സംസാരിക്കുന്നിടത്തോളം രാമൻ മൗനമായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഒടുവിൽ അവർ പ്രാണത്യാഗത്തിന്റെ ഭയം കാണിക്കുന്നു. ‘സമാം സുഖദുഃഖയോഃ’ (സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമ) എന്ന പദത്തിലൂടെ അവർ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — സുഖകാലത്ത് സഹധർമചാരിണിയായവൾ ദുഃഖകാലത്തും അങ്ങനെതന്നെ ആകേണ്ടതാണ്. രാജ്യാഭിഷേകത്തിന്റെ സുഖം ഇരുവർക്കും പൊതുവായിരുന്നെങ്കിൽ വനവാസത്തിന്റെ ദുഃഖവും അങ്ങനെതന്നെ പൊതുവായിരിക്കണം.

ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ അവർ പോകാനായി അദ്ദേഹത്തോട് യാചിച്ചു; എന്നിട്ടും മഹാബാഹുവായ രാമൻ അവരെ വിജനമായ വനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ സമ്മതിച്ചില്ല. അങ്ങനെ കേട്ട മൈഥിലി ചിന്താമഗ്നയായി; കണ്ണുകളിൽനിന്ന് ഉതിർന്ന ചൂടുള്ള കണ്ണീരാൽ ഭൂമിയെ സ്നാനം ചെയ്യിക്കുന്നതുപോലെ അവർ നിന്നു. അങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നവളും ക്രോധാവിഷ്ടയുമായ വൈദേഹിയെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ആത്മസംയമിയായ കാകുത്സ്ഥൻ ഏറെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ‘ക്രോധാവിഷ്ടാം’ (ക്രോധാവിഷ്ടയായ) എന്ന പദം ഇവിടെ പ്രധാനമാണ് — സീതയുടെ ശോകം ഇപ്പോൾ മാനഭംഗജന്യമായ കോപമായി മാറിയിരിക്കുന്നു; ആ കോപംതന്നെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ ‘കിം ത്വാമന്യത വൈദേഹഃ’ (വൈദേഹൻ അങ്ങയെ എന്തായി കരുതി) എന്ന തീക്ഷ്ണമായ ഉപാലംഭമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ രണ്ട് സർഗങ്ങളുടെ സന്ധി ഇവിടെത്തന്നെ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः॥ २९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക