സർഗ്ഗം
സീതയുടെ സഹഗമനപ്രാർഥന
പ്രണയകോപത്തോടെ പതിവ്രതാധർമം പ്രമാണമാക്കി സീത വനത്തിലേക്ക് ഒപ്പം വരാൻ യാചിക്കുന്നു; രാമന് അതിൽ താത്പര്യമില്ലായ്മ
ഇരുപത്തിയാറാം സർഗത്തിൽ രാമൻ സീതയോട് ‘ഇവിടെത്തന്നെ വസിക്കണം’ എന്ന് പറഞ്ഞു. ഈ സർഗത്തിൽ പ്രിയം അർഹിക്കുന്നവളും പ്രിയം പറയുന്നവളുമായ വൈദേഹി പ്രണയംകൊണ്ടുതന്നെ കോപിച്ച് ഭർത്താവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘രാമാ, ഈ വാക്ക് അങ്ങ് തീർച്ചയായും നിസ്സാരമായാണ് പറയുന്നത്; നരശ്രേഷ്ഠാ, കേട്ടപ്പോൾ എനിക്കത് പരിഹാസ്യമായേ തോന്നുന്നുള്ളൂ. ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളറിയുന്ന വീരരായ രാജപുത്രന്മാർക്ക് യോജിക്കാത്തതും അപകീർത്തികരവുമായ ഈ വാക്ക് അങ്ങ് പറഞ്ഞത് കേൾക്കേണ്ടതല്ല.’ ഇവിടെ ‘പ്രണയംകൊണ്ടുതന്നെ കോപിച്ചവൾ’ എന്ന പദം മർമസ്പർശിയാണ് — കോപം ദ്വേഷത്തിൽനിന്നല്ല, സ്നേഹത്തിൽനിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. പിന്നെ അവർ ശാസ്ത്രപ്രമാണംതന്നെ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു — ‘ആര്യപുത്രാ, അച്ഛനും അമ്മയും സഹോദരനും പുത്രനും മരുമകളും തങ്ങളുടെ പുണ്യങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് അവരവരുടെ ഭാഗ്യം അനുഭവിക്കുന്നു; പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഭർത്താവിന്റെ ഭാഗ്യമാകട്ടെ ഭാര്യ മാത്രമാണ് പ്രാപിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ ‘വനത്തിൽ വസിക്കണം’ എന്ന ആജ്ഞ എനിക്കും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. അച്ഛനോ മകനോ താനോ അമ്മയോ സഖിമാരോ അല്ല — ഈ ലോകത്തിലും മരണാനന്തരവും സ്ത്രീകൾക്ക് എന്നും ഭർത്താവ് മാത്രമാണ് ഗതി.’ ഇതിലൂടെ അവർ യാചിക്കുകയല്ല, തന്റെ അവകാശംതന്നെ പ്രതിപാദിക്കുകയാണ്; വനവാസം അവരെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു അനുഗ്രഹമല്ല, ധർമസിദ്ധമായ ഓഹരിയാണ്. ഇവിടെ സീതയുടെ വാക്യക്രമം ശാസ്ത്രീയമാണ് — ആദ്യം അവർ രാമന്റെ വാക്കിനെ നിന്ദിക്കുന്നു, പിന്നെ പൊതുനിയമം പറയുന്നു, ഒടുവിൽ ആ നിയമത്തിൽനിന്ന് തന്റെ നിഗമനം സാധിക്കുന്നു. ‘സ്വന്തം പുണ്യങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്’ എന്ന പദത്തിലൂടെ അവർ കർമസിദ്ധാന്തത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു — ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം കർമത്തിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു, ഭാര്യയാകട്ടെ ഭർത്താവിന്റെ ഭാഗ്യവുമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ രാമന്റെ വനവാസം അവരുടെയും വനവാസമാണ്, വേറിട്ടൊരു തീരുമാനത്തിന്റെ വിഷയമല്ല.
പിന്നെ സീത പറയുന്നു — ‘രാഘവാ, അങ്ങ് ഇന്നുതന്നെ ദുർഗമമായ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ ദർഭമുള്ളുകളും മുള്ളുകളും ചവിട്ടിമെതിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ നടക്കും. കുടിച്ചുബാക്കിയായ വെള്ളംപോലെ ഈർഷ്യയും രോഷവും പുറന്തള്ളി, വീരാ, വിശ്വാസത്തോടെ എന്നെ കൊണ്ടുപോകുക; എന്നിൽ പാപമില്ല.’ തുടർന്ന് പ്രാസാദശിഖരങ്ങളെയും വിമാനങ്ങളെയും ആകാശസഞ്ചാരത്തെയും അപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവിന്റെ പാദച്ഛായതന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് അവർ പറയുന്നു — ‘എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും സ്ത്രീക്ക് ഭർത്താവിന്റെ പാദച്ഛായയാണ് വിശിഷ്ടം.’ വീണ്ടും — ‘പലവിധ ആശ്രയങ്ങളെക്കുറിച്ച് അമ്മയും അച്ഛനും എന്നെ ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ എങ്ങനെ പെരുമാറണമെന്ന് എന്നോട് പറയേണ്ടതില്ല. പലതരം മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പുലിക്കൂട്ടങ്ങൾ വിഹരിക്കുന്നതും മനുഷ്യരില്ലാത്തതുമായ ദുർഗമവനത്തിലേക്ക് ഞാൻ പോകും. അച്ഛന്റെ ഭവനത്തിലെന്നപോലെ വനത്തിലും ഞാൻ സുഖമായി വസിക്കും; മൂന്നുലോകങ്ങളെയും ചിന്തിക്കാതെ പാതിവ്രത്യം മാത്രം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.’ ഇവിടെ ‘അമ്മയും അച്ഛനും എന്നെ ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്’ എന്ന വാക്യത്തിലൂടെ കന്യാദാനവേളയിൽത്തന്നെ പിതൃഗൃഹത്തിൽ അവർക്ക് സഹധർമചര്യ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് അവർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാമന്റെ ഉപദേശം അവർക്ക് പുതിയതല്ല. ‘സർവാവസ്ഥാഗതാ ഭർതുഃ പാദച്ഛായാ വിശിഷ്യതേ’ എന്ന ശ്ലോകമാണ് ഈ സർഗത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം; അതിലൂടെ സീത ഐശ്വര്യത്തിന്റെ എല്ലാ രൂപങ്ങളെയും — പ്രാസാദശിഖരം, വിമാനം, ആകാശസഞ്ചാരം — ഒരു തട്ടിൽ വച്ച്, മറുതട്ടിൽ ഭർത്താവിന്റെ പാദസാന്നിധ്യം മാത്രം വച്ച്, അതിനെ കൂടുതൽ ഭാരമുള്ളതായി കണക്കാക്കുന്നു. ‘വിശ്വാസത്തോടെ കൊണ്ടുപോകുക’ എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമന്റെ ശങ്കയെത്തന്നെ നീക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പിന്നെ സീത വനജീവിതത്തിന്റെ ചിത്രംതന്നെ വർണിക്കുന്നു — ‘നിയമനിഷ്ഠയോടെ ബ്രഹ്മചാരിണിയായി അങ്ങയെ നിത്യം ശുശ്രൂഷിച്ചുകൊണ്ട് തേൻമണമുള്ള വനങ്ങളിൽ അങ്ങയോടൊപ്പം ഞാൻ രമിക്കും. രാമാ, വനത്തിൽ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലും സംരക്ഷിക്കാൻ അങ്ങ് പ്രാപ്തനാണ്; മാനദാ, പിന്നെ എന്റെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ആ ഞാൻ ഇന്ന് അങ്ങയോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോകും, സംശയമില്ല; മഹാഭാഗാ, ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്ന എന്നെ പിന്തിരിപ്പിക്കാനാവില്ല. ഞാൻ നിത്യം പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിക്കുന്നവളാകും, സംശയമില്ല; എന്നും അങ്ങയോടൊപ്പം വസിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ അങ്ങേക്ക് ദുഃഖമുണ്ടാക്കുകയില്ല. ഞാൻ അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ നടക്കും; അങ്ങ് ഭക്ഷിച്ചശേഷം ഞാൻ ഭക്ഷിക്കും. ധീമാനായ നാഥാ, അങ്ങയോടൊപ്പം എല്ലായിടത്തും നിർഭയയായി പർവതങ്ങളും കുളങ്ങളും സരസ്സുകളും ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവപ്പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ, നന്നായി പൂത്ത താമരപ്പൊയ്കകളും കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വീരനായ അങ്ങയോടൊപ്പം ചേർന്ന് സുഖിനിയായി അവ കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കും; നിത്യം അനുവ്രതയായി അവയിൽ സ്നാനം ചെയ്യും.’ ഈ വർണന വിലാസം മാത്രമല്ല; വനം തനിക്ക് ഭയസ്ഥാനമല്ല, ഭർത്താവിനോടൊപ്പമുള്ള വിഹാരഭൂമിയാണ് എന്ന് അതിലൂടെ സീത കാണിക്കുന്നു. ‘ഫലമൂലാശനാ’ (പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിക്കുന്നവൾ) എന്ന പദത്തിലൂടെ അവർ കഷ്ടപ്പാടിനെയും സ്വമേധയാ സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഏഴ് ശ്ലോകങ്ങളിൽ സീത വനജീവിതത്തിന്റെ രണ്ട് വശങ്ങൾ വർണിക്കുന്നു — സേവാവശം (ശുശ്രൂഷ, ബ്രഹ്മചര്യം, ഫലമൂലാഹാരം, പിന്നീടുള്ള ഭോജനം), ആനന്ദവശം (പർവതദർശനം, സരോവരവിഹാരം, താമരപ്പൊയ്കകളിലെ സ്നാനം). ഇതിലൂടെ വനവാസം തനിക്ക് ശിക്ഷയല്ലെന്ന് അവർ കാണിക്കുന്നു; അവർ അതിനെ ഒരു മനോരഥമായിത്തന്നെ കാണുന്നു. ‘ധീമാനായ നാഥനായ അങ്ങയോടൊപ്പം നിർഭയ’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ തന്റെ നിർഭയത്വത്തിന്റെ കാരണവും അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു — ഭർത്താവുതന്നെയാണ് രക്ഷകൻ.
ഒടുവിൽ സീത നിശ്ചയവാക്യങ്ങൾ പറയുന്നു — ‘വിശാലാക്ഷാ, അങ്ങയോടൊപ്പം പരമാനന്ദത്തോടെ ഞാൻ രമിക്കും. ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിനോ നൂറോ വർഷം അങ്ങയോടൊപ്പം വസിച്ചാലും കാലം കടന്നുപോകുന്നത് ഞാൻ അറിയുകയില്ല; സ്വർഗംപോലും എനിക്ക് അഭിമതമല്ല. രാഘവാ, നരവ്യാഘ്രാ, അങ്ങയില്ലാതെ സ്വർഗത്തിലാണ് വാസമെങ്കിൽ അതും എനിക്ക് രുചിക്കുകയില്ല. മാനുകളും വാനരന്മാരും ആനകളും നിറഞ്ഞ അതിദുർഗമമായ വനത്തിലേക്ക് ഞാൻ പോകും; അങ്ങയുടെ പാദങ്ങൾതന്നെ പിടിച്ച്, സമ്മതയായി, അച്ഛന്റെ വീട്ടിലെന്നപോലെ അവിടെ വസിക്കും. അനന്യഭാവയും അനുരക്തചിത്തയും അങ്ങയിൽനിന്ന് വേർപെട്ടാൽ മരിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചവളുമായ എന്നെ കൊണ്ടുപോകുക; എന്റെ യാചന നന്നായി നിറവേറ്റുക; ഇതിനാൽ ഞാൻ അങ്ങേക്ക് ഭാരമാവുകയില്ല.’ ‘ഗുരുത’ എന്നാൽ ഭാരം — ‘ഞാൻ അങ്ങേക്ക് ഭാരമാവുകയില്ല’ എന്ന അവസാനവാക്യം അത്യന്തം കരുണമാണ്. എന്നിട്ടും ഇങ്ങനെ പറയുന്ന ധർമവത്സലയായ സീതയെ കൊണ്ടുപോകാൻ നരശ്രേഷ്ഠൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; മറിച്ച് വനവാസത്തിന്റെ ദുഃഖം വർണിച്ചുകൊണ്ട് അവരെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഏറെ സംസാരിച്ചു. ഇതിലൂടെ സർഗം അടുത്ത ഇരുപത്തിയെട്ടാം സർഗത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു; അവിടെ രാമൻ വനദോഷങ്ങൾ വിസ്തരിച്ച് പറയും. ‘അങ്ങയില്ലാതെ സ്വർഗംപോലും എനിക്ക് രുചിക്കുകയില്ല’ എന്ന വാക്ക് സീതയുടെ നിശ്ചയത്തിന്റെ പരകോടിയാണ്; അതിലൂടെ ലൗകികവും പാരലൗകികവുമായ സുഖത്തെ രണ്ടിനെയും അവർ ഭർത്താവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തെക്കാൾ താഴ്ന്നതായി കണക്കാക്കുന്നു. ‘മരിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചവൾ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ അവർ അവസാനത്തെ ഉപായവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും രാമൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല — ഇതുതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ അപൂർണത; അത് ഇരുപത്തിയെട്ടാം സർഗത്തിൽ രാമന്റെ ദീർഘമായ വനദോഷവർണനയിലൂടെ തുടരുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तविंशः सर्गः॥ २७॥