॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 22-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമന്റെ ദൈവവാദം

രോഷത്താൽ ദീനനായ ലക്ഷ്മണനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ അഭിഷേകസാമഗ്രികൾ പിൻവലിക്കാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു; കൈകേയിയുടെ വിപരീതബുദ്ധിക്ക് ദൈവം തന്നെയാണ് കാരണമെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ അമ്മ കൗസല്യയെയും ലക്ഷ്മണനെയും ധർമരഹസ്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തിയശേഷം അമ്മയെ മനസ്സാ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. ഈ സർഗത്തിൽ അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണന്റെ നേരെ തന്നെ തിരിയുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ അപ്പോൾ വ്യഥയാൽ ദീനനും, വിശേഷിച്ച് അമർഷം പൂണ്ടവനും, കോപിച്ച നാഗരാജനെപ്പോലെ രോഷത്താൽ കണ്ണുകൾ മിഴിച്ചവനുമായിരുന്നു. ഇവിടത്തെ ഉപമ സൂക്ഷ്മമാണ് — കോപിച്ച നാഗം കടിക്കാത്തിടത്തോളം വെറുതെ ചീറ്റുകയേ ചെയ്യുന്നുള്ളൂ; അതുപോലെ ലക്ഷ്മണന്റെ ക്രോധം ഇപ്പോഴും ഉള്ളിലൊതുങ്ങിയതും പുറത്തു പ്രകടമാകാത്തതുമാണ്, എന്നാൽ ഉഗ്രമാണ്. രാമൻ സുഹൃത്തും പ്രിയനുമായ ആ സഹോദരന്റെ അടുത്തുചെന്ന്, ധൈര്യത്തോടെ മനസ്സുറപ്പ് നിലനിർത്തി, ആത്മസംയമനത്തോടെ പറഞ്ഞു — ‘രോഷവും ശോകവും അടക്കി ധൈര്യം മാത്രം ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുക; അപമാനിക്കപ്പെട്ടു എന്ന ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉത്തമമായ ഹർഷം സ്വീകരിക്കുക.’ ഇവിടെ മൂന്ന് ആജ്ഞകളുണ്ട് — നിഗ്രഹം (അടക്കൽ), നിരസനം (തള്ളിക്കളയൽ), ഗ്രഹണം (സ്വീകരിക്കൽ); ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, ഹർഷം സ്വീകരിക്കുക കൂടി വിധിച്ചിരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ചെയ്യേണ്ട കാര്യം ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — ‘എന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയ ഈ ഉത്തമമായ സാമഗ്രികളെല്ലാം വേഗം പിൻവലിക്കുക; എന്റെ വനയാത്രയ്ക്ക് തടസ്സമുണ്ടാകാത്തവിധം ഒന്നും പാഴാകാതെ കാര്യം നിർവഹിക്കുക. സൗമിത്രേ, അഭിഷേകത്തിനായുണ്ടായിരുന്ന ഒരുക്കങ്ങളുടെ തിടുക്കം തന്നെ അഭിഷേകം പിൻവലിക്കാനായും ഉപയോഗിക്കപ്പെടട്ടെ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — രാമൻ സഹോദരന്റെ ക്രോധത്തെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ വേഗത്തെ മറ്റൊരു കർമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു. അഭിഷേകത്തിനുണ്ടായിരുന്ന അതേ തിടുക്കം അത് പിൻവലിക്കുന്നതിൽ വിനിയോഗിക്കപ്പെടട്ടെ എന്ന വചനം ക്രോധത്തിനുള്ള ഉത്തമമായ ഔഷധമാണ്.

രാമൻ പറയുന്നു — ‘എന്റെ അഭിഷേകത്തെച്ചൊല്ലി ആരുടെ മനസ്സ് പരിതപിക്കുന്നുവോ, നമ്മുടെ ആ അമ്മയ്ക്ക് യാതൊരു ശങ്കയും ഉണ്ടാകാത്തവിധം ചെയ്യുക.’ ഇവിടെ ‘നമ്മുടെ അമ്മ’ എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — കൈകേയിയെ രാമൻ സ്വന്തം അമ്മയെപ്പോലെ തന്നെയാണ് കാണുന്നത്, സപത്നിയായിട്ടല്ല. ‘സൗമിത്രേ, അവരുടെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ച ശങ്കാരൂപമായ ദുഃഖത്തെ ഒരു മുഹൂർത്തനേരത്തേക്കുപോലും അവഗണിക്കാൻ എനിക്കാവില്ല’ എന്ന വാക്കിൽ രാമന്റെ കരുണ തെളിയുന്നു — തന്നെ നാടുകടത്തിയവളുടെ ശങ്കപോലും അദ്ദേഹം അസഹനീയമായി കരുതുന്നു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം സ്വയം പരിശോധിക്കുന്നു — ‘അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ അമ്മമാർക്കോ അച്ഛനോ ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ചെറിയൊരു കാര്യംപോലും ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്തതായി ഓർക്കുന്നില്ല.’ ഈ ആത്മപരിശോധന കുറ്റബോധത്തിൽനിന്നല്ല, കാരണം അന്വേഷിക്കുന്നതിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് — എന്റെ ദോഷമല്ലെങ്കിൽ കാരണം മറ്റെന്തോ ആണ് എന്ന്. പിന്നെ അദ്ദേഹം പിതാവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു — ‘അച്ഛൻ സത്യവാനാണ്, സത്യപ്രതിജ്ഞനാണ്, എന്നും സത്യപരാക്രമിയാണ്; അദ്ദേഹം പരലോകഭയത്താൽ ഭയപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹം നിർഭയനാകട്ടെ. ഈ കർമം പിൻവലിക്കപ്പെടാതിരുന്നാൽ ‘സത്യം പാലിക്കപ്പെട്ടില്ല’ എന്ന് അദ്ദേഹത്തിനും മനസ്താപം ഉണ്ടാകും; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ താപം എന്നെയും തപിപ്പിക്കും.’ ഇങ്ങനെ രാമൻ സ്വന്തം ദുഃഖം കണക്കിലെടുക്കുന്നില്ല; അമ്മയുടെ ശങ്കയും അച്ഛന്റെ സത്യഭംഗഭയവും മാത്രമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ചിന്തകൾ. ഇവിടെ രാമന്റെ ധർമദൃഷ്ടി വ്യക്തമാകുന്നു — മറ്റുള്ളവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ക്ലേശം ജനിപ്പിക്കുന്നതെന്തോ, അതാണ് അദ്ദേഹം നീക്കേണ്ടത്.

‘അതിനാൽ ലക്ഷ്മണാ, അഭിഷേകവിധാനം അവസാനിപ്പിച്ച് ഉടൻതന്നെ ഇവിടെനിന്ന് വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ ‘അന്വഗേവ’ (ഉടൻതന്നെ) എന്ന പദം കാലതാമസമില്ലായ്മയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പിൻവലിക്കൽ, പിന്നെ ആ നിമിഷംതന്നെ പുറപ്പാട്. ‘എന്റെ പ്രവാസത്താൽ ഇന്ന് കൃതാർഥയായ രാജപുത്രി കൈകേയി വ്യഗ്രതയില്ലാതെ തന്റെ മകൻ ഭരതനെ അഭിഷേകം ചെയ്യട്ടെ. മരവുരിയും മാൻതോലും ധരിച്ച്, ജടാമണ്ഡലം ചൂടി ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ കൈകേയിക്ക് മനസ്സുഖം ഉണ്ടാകും.’ ഇവിടെ വക്രോക്തിയില്ല, പരിഹാസവുമില്ല; രാമൻ കൈകേയിയുടെ ആഗ്രഹം വസ്തുതയായി മാത്രം പറയുന്നു, സ്വന്തം തപസ്വിവേഷം ശാന്തചിത്തനായി വർണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് രാമൻ കൂടുതൽ ഗൗരവത്തോടെ പറയുന്നു — ‘ആരാലാണോ ഈ ബുദ്ധി പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്, ആരാലാണോ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടത്, അവനെ ക്ലേശിപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് അർഹതയില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ താമസിയാതെ പുറപ്പെടും.’ ഇവിടെ ‘അവൻ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കൈകേയിയെയല്ല, അവരുടെ ബുദ്ധിയെ നയിച്ച കൃതാന്തത്തെ (വിധിയെ) തന്നെയാണ് നിർദേശിക്കുന്നത്. ബുദ്ധിയെ നയിക്കുന്നവനെ ക്ലേശിപ്പിക്കുക അസാധ്യമാണ്; അതിനാൽ അതിന്റെ ഫലം സ്വീകരിക്കുകയാണ് ഉചിതം എന്നാണ് രാമന്റെ ആശയം. ഇങ്ങനെ ഇവിടെ ആദ്യമായി ദൈവം എന്ന ആശയത്തിന്റെ വിത്ത് പാകപ്പെടുന്നു; അത് തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ വിസ്തരിച്ച് മുളച്ചുവളരുന്നു.

‘സൗമിത്രേ, എന്റെ പ്രവാസത്തിലും നൽകിയ രാജ്യം വീണ്ടും തിരിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടതിലും കൃതാന്തത്തെ (വിധിയെ) തന്നെയാണ് കാണേണ്ടത്.’ ഈ രണ്ട് സംഭവങ്ങളും ഒരേ കാരണത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് രാമന്റെ നിഗമനം. ‘ഈ ഭാവം കൃതാന്തവിഹിതമല്ലെങ്കിൽ എന്നെ വേദനിപ്പിക്കാൻ കൈകേയിക്ക് എങ്ങനെ മനസ്സുവരും?’ ഇവിടെ തർക്കം ആരംഭിക്കുന്നു — ‘സൗമ്യാ, നിനക്കറിയാമല്ലോ: അമ്മമാരുടെ ഇടയിൽ എനിക്ക് ഒരു വ്യത്യാസവുമില്ല; അവർക്കും എന്നിലും സ്വന്തം മകനിലും മുൻപൊരിക്കലും ഒരു വ്യത്യാസവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.’ ഇതുതന്നെയാണ് പ്രമാണം — കാരണം സ്വാഭാവികമായ ദ്വേഷമായിരുന്നെങ്കിൽ അതിന്റെ മുൻലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുമായിരുന്നു. അവ ഇല്ല; അതിനാൽ കാരണം പുറമേനിന്നുള്ളതാണ്. ‘അഭിഷേകം നിർത്താനും പ്രവാസത്തിനുമായി പറയാൻ പ്രയാസമുള്ള ഉഗ്രമായ വാക്കുകൾ അവർതന്നെ പറഞ്ഞു; അതിൽ ദൈവമല്ലാതെ മറ്റൊരു കാരണവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ഉത്തമസ്വഭാവവും അത്തരം ഗുണങ്ങളുമുള്ള ഒരു രാജപുത്രി ഭർത്താവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഒരു സാധാരണസ്ത്രീയെപ്പോലെ എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ എങ്ങനെ പറയും?’ ഇങ്ങനെ രാമൻ കൈകേയിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; അവരുടെ കുലവും ശീലവും ഗുണങ്ങളും ഓർത്ത്, മുൻപുണ്ടായിരുന്ന സ്നേഹത്തെത്തന്നെ പ്രമാണമാക്കി, ഇപ്പോഴത്തെ വൈപരീത്യം ദൈവത്തിന്റെ പ്രവൃത്തിയാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു. ഈ ദൃഷ്ടിയാണ് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം; അടുത്ത സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ഖണ്ഡിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നതും ഇതുതന്നെ. ഇതിലൂടെ രാമൻ ക്ഷമിക്കുക മാത്രമല്ല, ക്ഷമയ്ക്കുള്ള കാരണം യുക്തികൊണ്ട് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

‘ചിന്തിക്കാനാവാത്തതെന്തോ അതാണ് ദൈവം; ജീവികൾക്കിടയിലും അതിനെ തടുക്കാനാവില്ല. എന്നിലും അവരിലും വിപര്യയം വന്നുപതിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാണ്.’ രണ്ടുപേരിലും പരിണാമം വിപരീതമായി — രാമന്റെ രാജ്യം നഷ്ടമായി, കൈകേയിയുടെ ബുദ്ധി മാറിമറിഞ്ഞു. ‘സൗമിത്രേ, കർമഫലത്തിലല്ലാതെ മറ്റെവിടെയും ഗ്രഹിക്കപ്പെടാത്ത ദൈവത്തോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഏത് മനുഷ്യനാണ് ധൈര്യപ്പെടുക?’ ഇവിടെ ദൈവത്തെ അറിയാനുള്ള ഉപായം നിരൂപണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു — അത് പ്രത്യക്ഷമല്ല, മുൻകൂട്ടി അനുമാനിക്കാവുന്നതുമല്ല; ഫലം മാത്രമാണ് അതിന്റെ അടയാളം. ‘സുഖദുഃഖങ്ങൾ, ഭയക്രോധങ്ങൾ, ലാഭനഷ്ടങ്ങൾ, ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും — ആർക്കെങ്കിലും ഇത്തരത്തിൽ എന്തെങ്കിലും സംഭവിക്കുന്നെങ്കിൽ അത് ദൈവത്തിന്റെ കർമം തന്നെയാണ്.’ ഈ നാല് ദ്വന്ദ്വങ്ങളിലൂടെ മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളെല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ഉഗ്രതപസ്വികളായ ഋഷിമാർപോലും ദൈവത്താൽ പ്രേരിതരായി കഠിനനിയമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് കാമക്രോധങ്ങളാൽ വീണുപോകുന്നു.’ ഈ ദൃഷ്ടാന്തം ശക്തമാണ് — ആത്മസംയമികളായ തപസ്വികൾക്കുപോലും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ‘സങ്കല്പിക്കാത്തത് പെട്ടെന്ന് സംഭവിക്കുന്നതും, ശ്രമങ്ങളോടെ ആരംഭിച്ചതുപോലും നിലച്ച് മറ്റൊരു വിധത്തിലാകുന്നതും — അത് ദൈവത്തിന്റെ കർമം തന്നെ.’ ഇവിടെ രാമൻ ദൈവത്തെ ദൈന്യത്തോടെ സ്വീകരിക്കുകയല്ല; അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ സൂത്രരൂപത്തിൽ നിർവചിക്കുകയാണ് — അചിന്ത്യത്വം, തടുക്കാനാവായ്മ, കർമഫലത്തിലൂടെ മാത്രം അറിയപ്പെടൽ.

‘ഈ തത്ത്വബുദ്ധിയാൽ സ്വയം എന്നെത്തന്നെ ഉറപ്പിച്ചുനിർത്തി ഞാൻ നിൽക്കുന്നു; അതിനാൽ അഭിഷേകം മുടങ്ങിയിട്ടും എനിക്ക് പരിതാപമില്ല. അതുകൊണ്ട് നീയും പരിതാപമില്ലാതെ എന്നെ അനുസരിച്ച് അഭിഷേകക്രിയ വേഗം പിൻവലിക്കുക.’ ഇവിടെ ‘ആത്മനാ ആത്മാനം’ (സ്വയം തന്നെത്തന്നെ) എന്ന പദദ്വയം ഓർമിക്കേണ്ടതാണ് — സ്ഥൈര്യം പുറമേനിന്ന് വരുന്നില്ല, സ്വന്തം ബുദ്ധിയിൽനിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് രാമൻ ഒരു ഉപായം കാണിക്കുന്നു — ‘ലക്ഷ്മണാ, അഭിഷേകത്തിനായി നിറച്ചുവച്ച ഈ കുടങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ തപസ്സിനുള്ള വ്രതസ്നാനം നടക്കട്ടെ.’ രാജ്യാഭിഷേകത്തിന്റെ സാമഗ്രിതന്നെ തപോവ്രതത്തിന്റെ സാമഗ്രിയാകട്ടെ എന്ന ഈ മാറ്റം രമണീയമാണ്. പിന്നെ അദ്ദേഹം അതിൽനിന്നുപോലും വിരക്തനാകുന്നു — ‘അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യദ്രവ്യമയമായ ഇതുകൊണ്ട് എന്ത്? ഞാൻ സ്വയം കോരിയെടുക്കുന്ന വെള്ളംതന്നെ എന്റെ വ്രതാരംഭം നിർവഹിക്കും.’ ‘ലക്ഷ്മിയുടെ (ഐശ്വര്യത്തിന്റെ) ഈ വിപര്യയത്തിൽ സന്താപപ്പെടരുത്; രാജ്യമോ വനവാസമോ — വനവാസമാണ് മഹോദയം’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അദ്ദേഹം രണ്ടിന്റെയും സാമ്യം പറയുക മാത്രമല്ല, വനവാസത്തിന്റെ മേന്മകൂടി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണനെ വിലക്കുന്നു — ‘ലക്ഷ്മണാ, എന്റെ ഈ രാജ്യവിഘ്നത്തിൽ ഇളയമ്മയെ സംശയിക്കരുത്; അവർ ദൈവത്താൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടവളാണ്; അച്ഛനും ഒരുവിധത്തിലും കാരണക്കാരനല്ല; ദൈവത്തെയും അതിന്റെ അത്തരം പ്രഭാവത്തെയും നിനക്കറിയാമല്ലോ.’ ഇങ്ങനെ സർഗം രാമന്റെ സമത്വത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ഈ ദൈവവാദത്തെത്തന്നെ പൂർണമായും നിരാകരിച്ച് പൗരുഷമാണ് പരമപ്രമാണം എന്ന് ഉദ്ഘോഷിക്കും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे द्वाविंशः सर्गः॥ २२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക