॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 18-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

കൈകേയി വരങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതും രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞയും

പിതാവിന്റെ വിഷാദത്തിന്റെ കാരണം രാമൻ ചോദിക്കുന്നത്, കൈകേയിയുടെ ധാർഷ്ട്യമുള്ള മറുപടി, രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞ, രണ്ടു വരങ്ങളുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ, വനവാസാജ്ഞ

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഈ സർഗം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ ദർശനത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്നു — ഈ കാണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ കേന്ദ്രം അതാണ്. മനോഹരമായ ആസനത്തിൽ, വിഷണ്ണനും ദീനനുമായി, കൈകേയിയോടൊപ്പം, വറ്റിയ മുഖത്തോടെ ഇരിക്കുന്ന പിതാവിനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു. വിനീതനായി അദ്ദേഹം ആദ്യം പിതാവിന്റെ പാദങ്ങളെ വന്ദിച്ചു, പിന്നെ ഏകാഗ്രതയോടെ കൈകേയിയുടെ പാദങ്ങളെയും വന്ദിച്ചു. ദശരഥനാകട്ടെ ‘രാമാ’ എന്ന ഒരേയൊരു വാക്കു പറഞ്ഞ്, കണ്ണീരാൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, ദീനനായി, നോക്കാനോ സംസാരിക്കാനോ കഴിയാതെയായി. പുത്രന്റെ പേരിൽത്തന്നെ തൊണ്ടയിടറുന്ന രാജാവിന്റെ അവസ്ഥ കവി ഇവിടെ ഒറ്റപ്പദംകൊണ്ടുതന്നെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ മുമ്പു കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ആ ഭയാനകരൂപം കണ്ട് രാമനും ഭയപ്പെട്ടു — കാൽകൊണ്ട് പാമ്പിനെ ചവിട്ടിയ ഒരാൾ ഭയപ്പെടുന്നതുപോലെ. ഈ ഉപമ മർമ്മസ്പർശിയാണ് — ഭയം ശത്രുവിനെ കണ്ടിട്ടല്ല, പിതാവിന്റെ മുഖം കണ്ടിട്ടുതന്നെയാണ് ഉണ്ടായത്. യുദ്ധത്തിൽ ഭയപ്പെടാത്തവൻ പിതാവിന്റെ മൗനത്താൽ വിറയ്ക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ കവി പുത്രന്റെ സ്നേഹം വീര്യത്തെക്കാളും ബലവത്താണെന്നു കാണിക്കുന്നു. ‘വറ്റിയ മുഖം’ എന്ന ഒരു ശാരീരികലക്ഷണംതന്നെ സമഗ്രമായ മാനസികനാശത്തിനു സാക്ഷിയാകുന്നു.

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഹർഷമറ്റവനും ശോകസന്താപത്താൽ ക്ഷീണിച്ചവനും നിശ്വസിക്കുന്നവനും വ്യഥിതവും കലുഷിതവുമായ മനസ്സുള്ളവനുമായ ആ മഹാരാജാവിനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു. കവി മൂന്ന് ഉപമകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നു — തിരമാലകളണിഞ്ഞ, ഇളക്കാനാവാത്ത സമുദ്രം ഇളകുന്നതുപോലെ; ഗ്രഹണം ബാധിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ; അസത്യം പറഞ്ഞുപോയ ഋഷിയെപ്പോലെ. ആദ്യത്തെ ഉപമയാൽ സ്വഭാവത്താൽ ഇളക്കമില്ലാത്തവന്റെ ഇളക്കവും, രണ്ടാമത്തേതിനാൽ തേജസ്വിയുടെ തേജോഹാനിയും, മൂന്നാമത്തേതിനാൽ സത്യനിഷ്ഠന് സത്യഭംഗത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ഗ്ലാനിയും സൂചിതമാകുന്നു — ഈ മൂന്നാമത്തേതാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ദശരഥന്റെ സ്ഥിതിയെ അക്ഷരംപ്രതി വർണ്ണിക്കുന്നത്, കാരണം വരദാനത്താൽ ബന്ധിതനായ അദ്ദേഹം സത്യത്തിൽനിന്ന് ഭ്രഷ്ടനായതുപോലെ സ്വയം കരുതുന്നു. പിതാവിന്റെ ആ അചിന്ത്യമായ ശോകം മനസ്സിലാക്കിയ രാമൻ വാവുദിവസത്തിലെ സമുദ്രംപോലെ അത്യധികം ക്ഷോഭിതനായി. പുത്രന്റെ ക്ഷോഭവും പിതാവിന്റെ ക്ഷോഭത്താൽത്തന്നെ ഉദ്ദീപിതമായി എന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു. ‘വാവുദിവസത്തിലെ സമുദ്രം’ എന്ന ഉപമ പ്രത്യേകം ചേർത്തതാണ് — അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ രാജാവിനെ ക്ഷുബ്ധസമുദ്രംപോലെ എന്നു പറഞ്ഞു, ഏഴാമത്തേതിൽ രാമനെയും; ഒരേ ഉപമകൊണ്ട് പിതാപുത്രന്മാരുടെ ഏകാത്മ്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

പിതാവിന്റെ ഹിതത്തിൽ തൽപരനും ചതുരനുമായ രാമൻ ചിന്തിച്ചു — ‘ഇന്നുമാത്രം രാജാവ് എന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്യാത്തതെന്ത്? മറ്റു സമയങ്ങളിൽ പിതാവ് കോപിച്ചിരുന്നാലും എന്നെ കാണുമ്പോൾ പ്രസന്നനാകുന്നു; ഇന്ന് എന്നെ കണ്ടിട്ട് അദ്ദേഹത്തിന് എന്തു ക്ലേശമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?’ ഇവിടെ രാമന്റെ വാത്സല്യം വെളിപ്പെടുന്നു — അദ്ദേഹം തന്റെ അഭിഷേകത്തെ ഓർക്കുന്നില്ല, പിതാവിന്റെ ക്ലേശത്തെക്കുറിച്ചു മാത്രം ചിന്തിക്കുന്നു. പിന്നെ ദീനനെപ്പോലെ, ശോകാർത്തനായി, മുഖകാന്തി മങ്ങി, അദ്ദേഹം കൈകേയിയെ വന്ദിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ സംസാരിച്ചു. ‘വന്ദിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ’ എന്ന പദത്താൽ, ചോദ്യത്തിനു മുമ്പുപോലും രാമൻ വിനയം കൈവിടുന്നില്ല എന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ആരോടു ചോദിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നുവോ, അവളുടെ പാദങ്ങളെ അദ്ദേഹം ആദ്യം വന്ദിക്കുന്നു. ഈ മര്യാദതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇളകാത്ത സ്ഥൈര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്. ‘ചതുരൻ’ എന്ന വിശേഷണവും അർത്ഥവത്താണ് — അസാധാരണമായ എന്തോ സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് രാമൻ അനുമാനത്താൽത്തന്നെ അറിയുന്നു; എന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ആരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല, ചോദ്യത്തിലൂടെ മാത്രം സത്യം അന്വേഷിക്കുന്നു.

അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു — ‘അറിവില്ലായ്മകൊണ്ട് ഞാൻ എന്തെങ്കിലും തെറ്റു ചെയ്തുപോയതുകൊണ്ടാണോ എന്റെ പിതാവ് കോപിച്ചിരിക്കുന്നത്? അത് എന്നോടു പറയൂ; അമ്മതന്നെ ഇദ്ദേഹത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കൂ. ഇദ്ദേഹം എന്നും എന്നോടു വാത്സല്യമുള്ളവനായിരുന്നു; ഇന്നോ, അപ്രസന്നമായ മനസ്സോടെ, വിഷണ്ണമുഖനായി, ദീനനായി എന്നോടു സംസാരിക്കുന്നില്ല. ശാരീരികമോ മാനസികമോ ആയ ഏതെങ്കിലും സന്താപമോ വേദനയോ ഇദ്ദേഹത്തെ ബാധിക്കുന്നുണ്ടോ? സുഖം എന്നും ദുർലഭമാണല്ലോ.’ ഇവിടെ രാമൻ ആദ്യം സ്വന്തം ദോഷമാണ് ശങ്കിക്കുന്നത്, മറ്റാരുടേതുമല്ല — ഇതാണ് സജ്ജനങ്ങളുടെ രീതി. ‘അമ്മതന്നെ ഇദ്ദേഹത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കൂ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ, രാജാവിന്റെമേൽ കൈകേയിക്കുള്ള സ്വാധീനം അദ്ദേഹം അറിയുന്നു, അവളെ മദ്ധ്യസ്ഥയായി കരുതി അപേക്ഷിക്കുന്നു; ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസത്തിന്റെ അളവ് — അതു തൊട്ടുപിന്നാലെ തകരാൻ പോകുന്നു. ‘സുഖം എന്നും ദുർലഭമാണല്ലോ’ എന്ന രാമന്റെ പൊതുവചനം ഈ കാണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ സൂത്രവാക്യംപോലെ തോന്നുന്നു — ഇന്ന് പൂർണ്ണമെന്നപോലെയിരുന്ന സുഖം ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനപ്പുറം നശിക്കും.

അദ്ദേഹം വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു — ‘പ്രിയദർശനനായ കുമാരൻ ഭരതനോ, മഹാസത്ത്വനായ ശത്രുഘ്നനോ, എന്റെ അമ്മമാർക്കോ എന്തെങ്കിലും അശുഭം സംഭവിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ? മഹാരാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാതെയോ പിതാവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കാതെയോ, രാജാവ് കോപിച്ചിരിക്കെ, ഒരു മുഹൂർത്തംപോലും ജീവിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഏതു മൂലത്തിൽനിന്നാണോ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ തന്റെ ജന്മം കാണുന്നത്, ആ പ്രത്യക്ഷദൈവം ഉണ്ടായിരിക്കെ അദ്ദേഹത്തിന് അനുസരിച്ച് എങ്ങനെ വർത്തിക്കാതിരിക്കും?’ ഈ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിൽ രാമന്റെ ധർമ്മദൃഷ്ടി സമ്പൂർണ്ണമായി നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു — ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരുടെയും അമ്മമാരുടെയും ക്ഷേമം സ്വന്തം ക്ഷേമത്തിനു മുമ്പേ ചിന്തിക്കുന്നു, പിതാവ് കോപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ജീവിതംതന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, പിതാവിനെ പ്രത്യക്ഷദൈവമായി കരുതുന്നു. ഇങ്ങനെ പറയുന്നവൻ വനവാസാജ്ഞ കേട്ടാലും ഇളകുകയില്ല — രാമന്റെ ഉത്തരം അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ മുൻവാക്കുകളാൽ കവി മുമ്പേ സിദ്ധമാക്കുന്നു. ഇതാണ് വാല്മീകിയുടെ രചനാരീതി — കഥാപാത്രത്തിന്റെ തീരുമാനം ആകസ്മികമല്ല, അയാൾതന്നെ മുമ്പു പറഞ്ഞ വാക്കുകളാൽ അനിവാര്യമാക്കപ്പെട്ടതാണ്.

‘അഭിമാനംകൊണ്ടോ രോഷംകൊണ്ടോ അമ്മ എന്റെ പിതാവിനോട് എന്തെങ്കിലും പരുഷമായി പറഞ്ഞതുകൊണ്ടാണോ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സു കലങ്ങിയിരിക്കുന്നത്? ദേവീ, സത്യമായി ചോദിക്കുന്ന എന്നോട് ഇതു പറയൂ — എന്തു കാരണത്താലാണ് രാജാവിൽ മുമ്പില്ലാത്ത ഈ വികാരം ഉണ്ടായത്?’ മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, തീരെ ലജ്ജയില്ലാത്ത കൈകേയി ധാർഷ്ട്യമുള്ളതും തനിക്കു മാത്രം ഹിതമായതുമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘രാമാ, രാജാവ് കോപിച്ചിട്ടില്ല, ഇദ്ദേഹത്തിന് ഒരു ആപത്തുമില്ല; എന്നാൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു കാര്യമുണ്ട്, നിന്നെ ഭയന്ന് അത് ഇദ്ദേഹം പറയുന്നില്ല.’ ‘തീരെ ലജ്ജയില്ലാത്തവൾ’, ‘ധാർഷ്ട്യമുള്ളത്’, ‘തനിക്കു ഹിതമായത്’ എന്നീ മൂന്നു പദങ്ങളാൽ കവി വ്യക്തമായ വിധി നൽകുന്നു — ഈ വാക്ക് ധർമ്മ്യമല്ല, രാജാവിനു ഹിതവുമല്ല, പറയുന്നവളുടെ സ്വാർത്ഥം സാധിക്കുന്നതു മാത്രമാണ്. ‘നിന്നെ ഭയന്ന്’ എന്ന പദവും മർമ്മസ്പർശിയാണ് — പിതാവ് പുത്രനെ ഭയക്കുന്നു എന്നതുതന്നെ വിപര്യയത്തിന്റെ പാരമ്യമാണ്; യഥാർത്ഥത്തിൽ രാജാവ് പുത്രനെ ഭയക്കുന്നില്ല, സ്വന്തം വാക്കിനെ ഓർത്തു ലജ്ജിക്കുകയാണ്. കൈകേയിയാകട്ടെ അതിനെ ഭയമെന്നു വ്യാഖ്യാനിച്ച് രാജാവിന്റെ ദൗർബല്യത്തെത്തന്നെ തന്റെ ആയുധമാക്കുന്നു.

അവൾ പറയുന്നു — ‘നീ ഇദ്ദേഹത്തിനു പ്രിയനാണ്; നിന്നോട് അപ്രിയം പറയാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവു പൊങ്ങുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇദ്ദേഹം എന്നോടു വാഗ്ദാനം ചെയ്തത് നീ നിശ്ചയമായും ചെയ്യണം. ഇദ്ദേഹം മുമ്പ് എന്നെ ആദരിച്ച് വരം തന്നിട്ട്, പിന്നീട് മറ്റേതൊരു സാധാരണക്കാരനെയുംപോലെ പശ്ചാത്തപിക്കുന്നു. ‘തരാം’ എന്നു പറഞ്ഞ് വരം അനുവദിച്ചിട്ട്, ഈ രാജാവ് വെള്ളം ഒഴുകിപ്പോയശേഷം അണകെട്ടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു — അതു നിരർത്ഥകമാണ്. രാമാ, ഈ സത്യം ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലമാണ്, സജ്ജനങ്ങൾക്ക് അറിയാവുന്നതുമാണ്; നിനക്കുവേണ്ടി കോപിച്ചാലും രാജാവ് ആ സത്യം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.’ ‘വെള്ളം പോയശേഷം അണകെട്ടൽ’ എന്ന ദൃഷ്ടാന്തം അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ളതാണ് — വരം നൽകിക്കഴിഞ്ഞു, അവസരം കടന്നുപോയി; ഇനി പശ്ചാത്താപംകൊണ്ട് ഒന്നും സാധിക്കില്ല. രാമനു മറുപടി പറയാൻ കഴിയാത്തവിധം കൈകേയി ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന്റെതന്നെ വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ ബന്ധിക്കുന്നു; ഇതാണ് അവളുടെ വാക്ചാതുര്യത്തിന്റെ ക്രൂരത. അവൾ സ്വയം യാചിക്കുന്നില്ല, രാജാവിന്റെ സത്യരക്ഷയെത്തന്നെ രാമന്റെ കർത്തവ്യമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു; അങ്ങനെ യാചിക്കുന്നവൾ ന്യായാധിപയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു.

അവൾ വീണ്ടും പറയുന്നു — ‘രാജാവ് എന്തു പറഞ്ഞാലും — ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും — അതു നീ ചെയ്യുമെങ്കിൽ, പിന്നെ ഞാൻ എല്ലാം പറയാം. രാജാവ് പറഞ്ഞത് നിന്നിൽ വിഫലമാകില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ ഞാൻ പറയൂ; ഇദ്ദേഹം സ്വയം നിന്നോടു പറയുകയില്ല.’ കൈകേയി ഉച്ചരിച്ച ഈ വാക്കു കേട്ട് വ്യഥിതനായ രാമൻ രാജസന്നിധിയിൽവച്ചുതന്നെ ആ ദേവിയോടു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, അവൾ ആദ്യം പ്രതിജ്ഞ വാങ്ങുന്നു, അതിനുശേഷം മാത്രമേ വൃത്താന്തം പറയുന്നുള്ളൂ എന്നതാണ് — ഇതാണ് അവൾ മുമ്പേ ആസൂത്രണം ചെയ്ത യുക്തി; പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തവന് പിന്നീട് പിന്മാറാനാവില്ല. ‘രാജസന്നിധിയിൽ’ എന്ന പദത്താൽ, രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞ പിതാവിന്റെ സാക്ഷാൽ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽത്തന്നെയാണ് ചെയ്യപ്പെട്ടത്, അതുകൊണ്ട് അത് ഇരട്ടിബന്ധനമാണ് എന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘വ്യഥിതൻ’ എന്ന ഒരൊറ്റ വിശേഷണമേ രാമനുള്ളൂ — അദ്ദേഹം വ്യഥിക്കുന്നു, പക്ഷേ കോപിക്കുന്നില്ല, പ്രതിരോധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുമില്ല.

രാമൻ പറഞ്ഞു — ‘അഹോ, കഷ്ടം! ദേവീ, എന്നോട് ഇങ്ങനെയൊരു വാക്കു പറയാൻ അമ്മയ്ക്കു യോഗ്യതയില്ല. രാജാവിന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ഞാൻ അഗ്നിയിൽപോലും ചാടും, തീക്ഷ്ണമായ വിഷം കഴിക്കും, സമുദ്രത്തിൽപോലും വീഴും. ഗുരുവും പിതാവും രാജാവും ഹിതൈഷിയുമായ അദ്ദേഹം നിയോഗിച്ചാൽ ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യാത്തത്? അതുകൊണ്ട് ദേവീ, രാജാവ് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ വാക്കു പറയൂ; ഞാൻ ചെയ്യും, പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു — രാമൻ രണ്ടുവിധം പറയുകയില്ല.’ ‘രാമോ ദ്വിർനാഭിഭാഷതേ’ (രാമൻ രണ്ടുവിധം പറയുകയില്ല) എന്ന വാക്യം മുഴുവൻ രാമായണത്തിന്റെയും മൂലമന്ത്രംപോലെയാണ്; ഒരേ വാക്കുമാത്രം പറയുക എന്നതുതന്നെയാണ് രാമന്റെ ലക്ഷണം. അപ്പോൾ ആർജ്ജവസമ്പന്നനും സത്യവാദിയുമായ ആ രാമനോട് അനാര്യയായ കൈകേയി അതിദാരുണമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. ‘ആർജ്ജവസമ്പന്നൻ’ എന്നും ‘അനാര്യ’ എന്നും ഉള്ള പദങ്ങൾ അടുത്തടുത്തു വയ്ക്കുന്നതിലൂടെ, രണ്ടു സ്വഭാവങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യം കവി ഒരേ ശ്ലോകത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഋജുവും സത്യവാദിയുമായ പുരുഷനും, അനാര്യയും ക്രൂരവചനയുമായ സ്ത്രീയും — ഈ ദ്വന്ദ്വമാണ് അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ കഥാബീജം.

അവൾ പറഞ്ഞു — ‘രാഘവാ, പണ്ട് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ, ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, ശരമേറ്റു മുറിവേറ്റ നിന്റെ പിതാവിനെ ഞാൻ രക്ഷിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം എനിക്കു രണ്ടു വരങ്ങൾ തന്നു. അവയിലൂടെ ഞാൻ രാജാവിനോട് യാചിച്ചു — ഭരതന്റെ അഭിഷേകവും ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ ദണ്ഡകാരണ്യഗമനവും. നരശ്രേഷ്ഠാ, പിതാവിനെയും നിന്നെത്തന്നെയും സത്യപ്രതിജ്ഞരാക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്റെ ഈ വാക്കു കേൾക്കുക. പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നിൽക്കുക; ഇദ്ദേഹം വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ, ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം നീ കാട്ടിൽ പ്രവേശിക്കണം. നിനക്കുവേണ്ടി രാജാവ് ഒരുക്കിയ ഈ അഭിഷേകസാമഗ്രികളെല്ലാംകൊണ്ടുതന്നെ ഇവിടെ ഭരതൻ അഭിഷിക്തനാകട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ രണ്ടു വരങ്ങളാൽ ഒറ്റ പ്രഹരംകൊണ്ടുതന്നെ അവൾ രാമന്റെ രാജ്യം കവരുകയും വനവാസം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം’ എന്നത് വിചിത്രമായ എണ്ണൽരീതിയാണ് — ‘പതിനാല്’ എന്നല്ല, വിഭജിച്ചാണ് പറയുന്നത്; ഇതിലൂടെ കവി അവളുടെ ക്രൂരമായ വ്യക്തതതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മുപ്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ വീണ്ടും ‘ഏഴും ഏഴും’ എന്നു വരുന്നു. എണ്ണൽ രണ്ടുമൂന്നു തവണ ആവർത്തിച്ച് വനവാസത്തിന്റെ ദൈർഘ്യംതന്നെ രാമന്റെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

‘ഏഴും ഏഴും വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിച്ച്, ഈ അഭിഷേകം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജടയും മരവുരിയും ധരിക്കുന്നവനാകുക. നാനാരത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും കുതിരകളും രഥങ്ങളും തിങ്ങിയതുമായ കോസലപതിയുടെ ഈ ഭൂമി ഭരതൻ ഭരിക്കട്ടെ. ഈ കാരുണ്യത്തിൽ മുങ്ങിയതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഈ രാജാവ് ശോകത്താൽ ക്ലേശിച്ച മുഖത്തോടെ നിന്നെ നോക്കാൻപോലും കഴിയാതിരിക്കുന്നത്. രഘുനന്ദനാ, രാജാവിന്റെ ഈ വാക്ക് അനുസരിക്കുക; രാമാ, മഹത്തായ സത്യത്താൽ രാജാവിനെ കരകയറ്റുക.’ അവൾ ഇങ്ങനെ പരുഷം പറഞ്ഞിട്ടും രാമൻ ശോകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല; മഹാനുഭാവനായ രാജാവാകട്ടെ പുത്രന്റെ ആപത്തിനാൽ തപിച്ച് അത്യന്തം വ്യഥിതനായി. ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു — പുത്രനെ വ്യഥിപ്പിക്കാത്ത വാക്കുതന്നെ പിതാവിനെ ബോധംകെടുത്തുന്നു. പത്തൊൻപതാം സർഗത്തിൽ രാമന്റെ മറുപടി കേൾക്കാം; സമീക്ഷിതപതിപ്പിലാകട്ടെ പ്രചാരത്തിലുള്ള (വൾഗേറ്റ്) പാഠത്തിലെ ഈ സർഗം പത്തൊൻപതാം സർഗത്തോടു ചേർന്ന് 2.016 എന്ന ഒരൊറ്റ സർഗമായിരിക്കുന്നു. ‘രാജാവിനെ കരകയറ്റുക’ എന്ന കൈകേയിയുടെ അന്തിമപദം പ്രത്യേകം ഓർക്കേണ്ടതാണ് — പുത്രൻ പിതാവിനെ കരകയറ്റട്ടെ എന്ന് അവൾ പറയുന്നു; എന്നാൽ കരകയറ്റപ്പെടേണ്ടവനെ മുക്കിക്കളഞ്ഞത് അവളുടെതന്നെ വാക്കാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डेऽष्टादशः सर्गः॥ १८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക