॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 17-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമന്റെ രാജവീഥിയാത്രയും പിതൃഭവനപ്രവേശവും

രാജവീഥിയുടെ സമ്പത്തിന്റെ വർണ്ണന, സുഹൃത്തുക്കളുടെ ആശീർവാദങ്ങൾ, പൗരന്മാരുടെ രാമാനുരാഗം, രാജഭവനത്തിന്റെ വർണ്ണന, അന്തഃപുരപ്രവേശം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം രാമൻ രഥത്തിൽ കയറി രാജവീഥിയിലെത്തി; ഈ സർഗം അതേ വീഥിയുടെ വിസ്തൃതമായ വർണ്ണനയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു. സുഹൃജ്ജനങ്ങൾ അത്യന്തം ഹർഷിച്ചിരിക്കെ, ശ്രീമാനായ രാമൻ രഥത്തിലിരുന്ന് നഗരം കണ്ടു — പതാകകളും കൊടികളും നിറഞ്ഞതും വിലയേറിയ അകിൽധൂപത്താൽ സുഗന്ധമുള്ളതും നാനാജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു അത്. വെൺമേഘങ്ങൾപോലെയുള്ള വെളുത്ത ഗൃഹങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ആ രാജവീഥിയിലൂടെ, അകിൽധൂപം നിറഞ്ഞ വഴിയുടെ നടുവിലൂടെ അദ്ദേഹം പോയി. ഇവിടെ മൂന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒരേസമയം സ്പർശിക്കപ്പെടുന്നു — കണ്ണിന് കൊടികളും പതാകകളും വെളുത്ത ഗൃഹങ്ങളും, മൂക്കിന് അകിൽധൂപം, ചെവിക്ക് ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ ആരവം. കവി നഗരത്തിന്റെ സമൃദ്ധി ധനംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, അതിന്റെ ഉത്സവശീലംകൊണ്ടുമാണ് അളക്കുന്നത്; ‘സമ്പ്രഹൃഷ്ടസുഹൃജ്ജനൻ’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ, രാമന്റെ ഹർഷം ഒറ്റയ്ക്കുള്ളതല്ല, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം പങ്കിട്ടതായിരുന്നു എന്നും അറിയാം.

ആ വീഥി മുഖ്യമായ ചന്ദനങ്ങളുടെയും അകിലുകളുടെയും കൂമ്പാരങ്ങളാലും, ഉത്തമസുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെയും ചണപ്പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളുടെയും പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളുടെയും കൂനകളാലും, തുളയ്ക്കാത്ത മുത്തുകളാലും ഉത്തമമായ സ്ഫടികങ്ങളാലും ശോഭിക്കുന്നതും തിരക്കില്ലാത്തതുമായിരുന്നു. വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാലും പലതരം ഭക്ഷ്യങ്ങളാലും അതു നിറഞ്ഞിരുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവപതിയായ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ വീഥി കാണുന്നതുപോലെ രാമൻ ആ രാജവീഥി കണ്ടു. അതിലെ കവലകൾ തൈര്, അക്ഷതം, ഹവിസ്സ്, മലർ, ധൂപം, അകിൽ, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് നിത്യവും പൂജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ‘അസംബാധം’ (തിരക്കില്ലാത്തത്) എന്ന പദത്താൽ വീഥിയുടെ വിശാലത സൂചിതമാകുന്നു — ഇത്രയും ജനങ്ങളുണ്ടായിട്ടും തിക്കും തിരക്കുമില്ല; ഇതിലൂടെ നഗരനിർമ്മിതിയുടെ കൗശലവും ധ്വനിക്കപ്പെടുന്നു. ‘തുളയ്ക്കാത്ത മുത്തുകൾ’ എന്ന വിശേഷണം, സംസ്കരിക്കാത്ത രത്നങ്ങൾപോലും അവിടെ വിൽപ്പനയ്ക്കു വച്ചിരുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സമൃദ്ധിയുടെ സൂക്ഷ്മമായ ഒരു രേഖയാണിത്. ഇന്ദ്രോപമയാൽ കവി അയോധ്യയിലെ രാജവീഥിയെ അമരാവതിക്കു തുല്യമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.

നാനാമാലകളാലും സുഗന്ധങ്ങളാലും എന്നും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന കവലകളുള്ള ആ വീഥിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ ഉച്ചരിച്ച അനേകം ആശീർവാദങ്ങൾ കേട്ടുകൊണ്ടും എല്ലാ മനുഷ്യരെയും അർഹതയനുസരിച്ച് ആദരിച്ചുകൊണ്ടും രാമൻ മുന്നോട്ടുപോയി. ആ ഹിതൈഷികൾ പറഞ്ഞു — ‘പിതാമഹന്മാരും പ്രപിതാമഹന്മാരും നടന്ന വഴി ഇന്നു സ്വീകരിച്ച്, അഭിഷിക്തനായി അങ്ങ് ഞങ്ങളെ പരിപാലിക്കേണമേ. പിതാവും എല്ലാ പിതാമഹന്മാരും ഞങ്ങളെ പോറ്റിയതിനെക്കാളും സുഖമായി, രാമൻ രാജാവായിരിക്കെ ഞങ്ങളെല്ലാവരും വസിക്കും.’ ഇവിടെ പ്രജകളുടെ ആശംസ ഒരു പുതിയ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടിയല്ല, പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയ്ക്കുവേണ്ടിയാണ്; ‘പിതാമഹന്മാർ നടന്ന വഴി’ എന്ന പദത്താൽ ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെ രാജധർമ്മം ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒൻപതാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർദ്ധങ്ങളിൽ നിബന്ധിച്ച ആറു പാദങ്ങളുള്ളതാണ്; അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ മൂന്ന് അർദ്ധങ്ങളും ഒരേ അക്കത്തിൽ അവസാനിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘അനുപാലയ’ (പരിപാലിക്കുക) എന്ന ആജ്ഞാർത്ഥരൂപത്തിലൂടെ പ്രജകൾ രാജ്യം നൽകുകയല്ല, രക്ഷ യാചിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് — ഇതാണ് ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ രാജനീതിയുടെ അടിസ്ഥാനഭൂമിക.

അവർ വീണ്ടും പറഞ്ഞു — ‘രാജ്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായ രാമൻ പുറത്തേക്കു വരുന്നതു കാണാൻ കഴിഞ്ഞാൽ, ഇന്നു ഭോജനംകൊണ്ട് മതി, പരമാർത്ഥങ്ങൾകൊണ്ടും മതി. അമിതതേജസ്വിയായ രാമന്റെ രാജ്യാഭിഷേകത്തെക്കാൾ പ്രിയതരമായ മറ്റൊന്നും നമുക്കുണ്ടാകില്ല.’ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇവയും മറ്റുമായ ശുഭകഥകളും തന്നെ ആദരിക്കുന്ന വാക്കുകളും ഉദാസീനനായി കേട്ടുകൊണ്ട് രാമൻ മഹാവീഥിയിലൂടെ പോയി. ‘ഉദാസീനൻ’ എന്ന പദം ഇവിടെ മർമ്മസ്പർശിയാണ് — സ്തുതിക്കപ്പെടുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു വികാരഭേദവും ഗർവ്വവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല; പതിനെട്ടാം സർഗത്തിൽ കൈകേയിയുടെ വാക്കു കേൾക്കുമ്പോഴും ഇളകാതെ നിൽക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥൈര്യം ഇതുതന്നെ. ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിച്ച് ജനങ്ങൾ രാമദർശനത്തെയാണ് പരമഫലമായി കരുതുന്നത്; ഇതിലൂടെ അവരുടെ ഭക്തിയുടെ പാരമ്യം കാണിക്കപ്പെടുന്നു; അതുതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ ശോകത്തിന്റെ അളവു നിശ്ചയിക്കുന്നതും.

ആ നരോത്തമനിൽനിന്ന് ഒരു മനുഷ്യനും മനസ്സോ കണ്ണുകളോ പിൻവലിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല — രാഘവൻ കടന്നുപോയിട്ടും നോട്ടം അവിടെത്തന്നെ പതിഞ്ഞുനിന്നു. രാമനെ കാണാത്തവനും രാമൻ കാണാത്തവനും എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും നിന്ദിതനാകുന്നു; അവന്റെ സ്വന്തം ആത്മാവുപോലും അവനെ പഴിക്കുന്നു. കാരണം ഇതാണ് — ആ ധർമ്മാത്മാവ് നാലു വർണ്ണങ്ങളിലെയും എല്ലാ പ്രായക്കാരോടും ദയ കാണിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവരെല്ലാം അദ്ദേഹത്തോട് അനുരക്തരാണ്. വഴിയിൽ ആ രാജപുത്രൻ നാൽക്കവലകളെയും ദേവവീഥികളെയും ചൈത്യവൃക്ഷങ്ങളെയും ക്ഷേത്രങ്ങളെയും വലംവച്ച് ഒഴിഞ്ഞുമാറിക്കൊണ്ട് പോയി. അവസാനത്തെ പദത്തിൽ രാമന്റെ ശാസ്ത്രനിഷ്ഠ കാണിക്കുന്നു — തിടുക്കത്തിലും അദ്ദേഹം ദേവസ്ഥാനങ്ങളെ വലംവച്ചുകൊണ്ടുമാത്രമേ പോകുന്നുള്ളൂ, അവഗണിക്കുന്നില്ല. ‘സ്വന്തം ആത്മാവുപോലും അവനെ പഴിക്കുന്നു’ എന്ന വാക്ക് ലോകനിന്ദയെക്കാൾ തീവ്രമാണ് — പുറമേയുള്ള നിന്ദ സഹിക്കാം, ആത്മനിന്ദ സഹിക്കാനാവില്ല.

പിന്നെ അദ്ദേഹം രാജകുലത്തിലെത്തി — മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾപോലെയും കൈലാസശിഖരങ്ങൾപോലെയുമുള്ള മനോഹരമായ വിവിധ മാളികശിഖരങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും, വെളുത്ത വിമാനങ്ങൾപോലെ ആകാശത്തെ മറയ്ക്കുന്ന, രത്നജാലങ്ങൾകൊണ്ട് അലംകൃതമായ ‘വർദ്ധമാന’ ഗൃഹങ്ങളോടുകൂടിയതും, ഭൂമിയിൽ മഹേന്ദ്രസദനത്തിനൊത്തതുമായ ശ്രേഷ്ഠഗൃഹമായിരുന്നു അത് — ശ്രീയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന ആ രാജപുത്രൻ പിതാവിന്റെ ആ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഇവിടെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരൊറ്റ വാക്യം രചിക്കുന്നു; അതു ഭവനത്തിന്റെ വിസ്താരത്തെ വാക്യഘടനകൊണ്ടുതന്നെ അനുകരിക്കുന്നു. ‘ശ്രീയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ, രാമൻ സ്വയംതന്നെ ആ ഭവനത്തിന്റെ ശോഭ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഭവനം രത്നങ്ങളാൽ ദീപിക്കുന്നു, രാമനാകട്ടെ സ്വന്തം തേജസ്സിനാൽ. ഇവിടെ അച്ചടിപ്പതിപ്പിലെ പാഠം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ് — അവിടെ ‘മഹേന്ദ്രഭവനോപമം’ എന്ന ഒറ്റപ്പദംകൊണ്ടുതന്നെ വർണ്ണന അവസാനിക്കുന്നു; ഇവിടെയാകട്ടെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിലേക്കു വിസ്തരിച്ചിരിക്കുന്നു.

വില്ലാളികൾ കാക്കുന്ന മൂന്നു കക്ഷ്യകൾ അദ്ദേഹം കുതിരകളെ പൂട്ടിയ രഥത്തിൽത്തന്നെ കടന്നു; ശേഷിച്ച രണ്ടു കക്ഷ്യകൾ ആ നരോത്തമൻ കാൽനടയായി കടന്നു. ഇങ്ങനെ എല്ലാ കക്ഷ്യകളും കടന്ന്, ജനങ്ങളെയെല്ലാം തിരിച്ചയച്ച്, ദശരഥപുത്രൻ അന്തഃപുരത്തിലേക്കു കടന്നു. രാജപുത്രൻ പിതാവിന്റെ അടുത്തേക്കു പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ആ ജനങ്ങളെല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കാത്തുനിന്നു — നദികളുടെ നാഥനായ സമുദ്രം ചന്ദ്രോദയം കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ. ഈ ഉപമയും സർഗത്തിന്റെ ഈ അന്തിമപദവും മർമ്മസ്പർശിയാണ്; ചന്ദ്രോദയത്താലാണല്ലോ സമുദ്രം വേലിയേറുന്നത്. ജനങ്ങൾ അതുപോലെ രാമന്റെ തിരിച്ചുവരവു കാത്തിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ പുറത്തുവരാൻ പോകുന്നത് അഭിഷിക്തനായ യുവരാജാവല്ല, ജടയും മരവുരിയും ധരിച്ച വനവാസിയായിരിക്കും — ഈ വൈപരീത്യമാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം കവി നിശ്ശബ്ദമായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക