॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 11-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

കൈകേയിയുടെ വരദ്വയയാചന

പ്രതിജ്ഞാബന്ധനം, രാമനെക്കൊണ്ടുള്ള ശപഥം, ദേവാസുരസംഗ്രാമത്തിൽ നൽകിയ വരങ്ങളുടെ ഓർമ്മിപ്പിക്കൽ, ഭരതാഭിഷേകവും രാമന്റെ പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസവും യാചിക്കപ്പെടുന്നു

കാമദേവന്റെ അമ്പുകളേറ്റ്, കാമവേഗത്തിനു വശംവദനായ ആ ഭൂപാലനോട് കൈകേയി ദാരുണമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, ആരും എന്നെ ദ്രോഹിച്ചിട്ടില്ല, ആരും അപമാനിച്ചിട്ടുമില്ല. എന്നാൽ എനിക്ക് ഒരു ആഗ്രഹമുണ്ട്; അത് അങ്ങ് നിറവേറ്റിത്തരണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതു ചെയ്യാൻ അങ്ങ് ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആദ്യം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുക; അതിനുശേഷം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു പറയാം.’ ഇവിടെ കൈകേയിയുടെ കൗശലം ശ്രദ്ധിക്കണം: ‘ആരും എന്നെ പീഡിപ്പിച്ചില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ ആദ്യം രാജാവിന്റെ ശങ്ക നീക്കുന്നു; പിന്നെ, കാര്യമറിഞ്ഞശേഷം രാജാവിനു പിന്മാറാൻ കഴിയാത്തവിധം, യാചനയ്ക്കുമുമ്പുതന്നെ പ്രതിജ്ഞ വാങ്ങുന്നു. ഇതാണ് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായ കുടിലത. ‘കാമദേവന്റെ അമ്പുകളേറ്റ’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ, രാജാവ് അപ്പോൾ വിവേകത്തിനല്ല, കാമത്തിനാണ് അധീനനായിരുന്നത് എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ പ്രതിജ്ഞ എളുപ്പമായി. മാത്രമല്ല, ‘ആഗ്രഹം’ എന്ന സാമാന്യപദത്താൽ അവർ കാര്യം മറച്ചുവെക്കുന്നു; മറച്ചുവെക്കുന്നതുതന്നെയാണ് ഭയങ്കരം എന്നു വായനക്കാരൻ ഊഹിക്കുന്നു.

മഹാരാജാവ് അൽപം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, കാമിയായി, നിലത്തു കിടക്കുന്ന ആ കൈകേയിയുടെ മുടി കൈകൊണ്ടു തലോടിപ്പിടിച്ചു പറഞ്ഞു: ‘അഹങ്കാരിണീ, മനുഷ്യവ്യാഘ്രനായ രാമനൊഴികെ മറ്റൊരു മനുഷ്യനും എനിക്കു നിന്നെക്കാൾ പ്രിയനല്ല എന്നു നിനക്ക് അറിയില്ലേ? അജയ്യനും മുഖ്യനും മഹാത്മാവും ജീവനെപ്പോലെ പ്രിയനുമായ ആ രാഘവനെക്കൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നോടു ശപഥം ചെയ്യുന്നു: നിന്റെ മനസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തെന്നു പറയുക.’ ഇവിടെ വിരോധാഭാസം തീവ്രമാണ്: ആരുടെ പേരിലാണോ അദ്ദേഹം ശപഥം ചെയ്യുന്നത്, അവന്റെതന്നെ വിനാശമാണ് അവർ യാചിക്കാൻ പോകുന്നത്. ‘അൽപം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്’ എന്ന പദത്താൽ കവി രാജാവിന്റെ നിശ്ചിന്തത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; അദ്ദേഹം ഇതൊരു കളിയായാണ് കരുതുന്നത്. ‘അഹങ്കാരിണീ’ എന്ന സംബോധനയും സ്നേഹം നിറഞ്ഞ പരിഹാസവചനമാണ്, ശകാരമല്ല. ഇങ്ങനെ ശപഥം ലീലയായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ പിന്നീട് അതുതന്നെ ഭേദിക്കാനാവാത്ത ബന്ധനമാകും; അശ്രദ്ധയുടെ ഫലം കവി ഇവിടെ കാണിക്കുന്നു. ‘മുടി തലോടിപ്പിടിച്ച്’ എന്നതു സ്നേഹത്തിന്റെ ചേഷ്ടയാണ്; അതു പിന്നീട് പരിഹാസാസ്പദമാകും: ആരെ അദ്ദേഹം സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നുവോ അവൾതന്നെയാണ് കൊലയാളി.

‘ഒരു മുഹൂർത്തംപോലും കാണാതിരുന്നാൽ ഞാൻ തീർച്ചയായും ജീവിച്ചിരിക്കില്ലാത്ത ആ രാമനെക്കൊണ്ട്, കൈകേയീ, നിന്റെ വാക്കു നിറവേറ്റുമെന്നു ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു. എന്നെക്കാളും എന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാരെക്കാളും ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠനായി കരുതുന്ന ആ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനായ രാമനെക്കൊണ്ടുതന്നെ നിന്റെ വാക്കു നിറവേറ്റുമെന്നു ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു. ഭദ്രേ, എന്റെ ഈ ഹൃദയവും തൊട്ടറിഞ്ഞ് എന്നെ (ദുഃഖത്തിൽനിന്ന്) ഉയർത്തുക; ഇതു നന്നായി ആലോചിച്ച് നീ ഉചിതമെന്നു കരുതുന്നതു പറയുക. നിന്റെ ബലം അറിയുന്ന നീ ശങ്കിക്കേണ്ടതില്ല; എന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളെക്കൊണ്ടും ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു: നിന്റെ പ്രീതി ഞാൻ നിറവേറ്റും.’ മൂന്നുവട്ടം ശപഥം ചെയ്ത് രാജാവ് തന്റെ ബന്ധനം ദൃഢമാക്കുന്നു. ‘ഹൃദയം തൊട്ടറിഞ്ഞ്’ എന്ന പദം ഇവിടെ മർമ്മസ്പർശിയാണ്: അദ്ദേഹം തന്റെ അന്തരംഗംതന്നെ അവരുടെ കൈയിൽ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. അന്തരംഗം മറ്റൊരാളുടെ കൈയിൽ ഏൽപ്പിക്കുന്നവൻ തന്നെത്തന്നെയാണ് അവിടെ ഏൽപ്പിക്കുന്നത് എന്നതാണ് ഭാവം. ഇതാണ് അതിവിശ്വാസത്തിന്റെ പിഴവ്; അതിന്റെ ഫലത്തെ മുഴുവൻ കാണ്ഡവും പിന്തുടരുന്നു. ശപഥത്തിന്റെ മൂന്നുവട്ടമുള്ള ആവർത്തനം, രാജാവുതന്നെയാണ് ബന്ധനം കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുന്നത്, കൈകേയി അദ്ദേഹത്തെ ബന്ധിക്കുകയല്ല, എന്നു കാണിക്കുന്നു. ‘ജീവനെപ്പോലെ പ്രിയൻ’ എന്ന വിശേഷണം, രാമൻതന്നെയാണ് രാജാവിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ആധാരം എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഇതു പിന്നീട് അക്ഷരംപ്രതി സത്യമാകും.

ആ ദേവിയുടെ മനസ്സ് ആ കാര്യത്തിൽത്തന്നെ ഉറച്ചിരുന്നു. ആഗ്രഹിച്ചത് കൈയെത്തുംദൂരത്തു വന്നെത്തിയപ്പോൾ, മാധ്യസ്ഥ്യമില്ലായ്മയാൽ, അതായത് ഭരതനോടുള്ള പക്ഷപാതത്താൽ, ഹർഷത്താലും, അവർ പറയാൻ പാടില്ലാത്ത വാക്കു പറഞ്ഞു. രാജാവിന്റെ ആ വാക്കിനാൽ അത്യധികം ഹർഷിച്ച അവർ തന്റെ ആഗ്രഹം, അടുത്തെത്തിയ മരണംപോലെ മഹാഘോരമായി, പ്രഖ്യാപിച്ചു. ‘നിർമാധ്യസ്ഥ്യാത്’ എന്ന പദം സൂക്ഷ്മമാണ്: മാധ്യസ്ഥ്യം എന്നാൽ സമദൃഷ്ടി; അതിന്റെ അഭാവമാണ് ഇതിനെല്ലാം മൂലം. അമ്മ എല്ലാ പുത്രന്മാരിലും സമയായിരിക്കുന്നിടത്തോളം കുലം ക്ഷേമമായിരിക്കും; അവൾ ഒരു പക്ഷം പിടിക്കുമ്പോഴാണ് അനർത്ഥം ജനിക്കുന്നത്. ‘അടുത്തെത്തിയ മരണംപോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ കവി വാക്കിന്റെ ഫലംതന്നെ മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു: ഈ വാക്ക് കഠിനം മാത്രമല്ല, മൃത്യുരൂപമാണ്; അതു ദശരഥന്റെ പ്രാണനെത്തന്നെ അപഹരിക്കും എന്നു പിന്നീടു കാണാം. ഇവിടെ സർഗത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുതന്നെ, ഈ യാചന യാചനയല്ല, ശിക്ഷാവിധിതന്നെയാണ് എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

‘അങ്ങ് മുറപ്രകാരം ശപഥം ചെയ്യുന്നതും എനിക്കു വരം നൽകുന്നതും ഇന്ദ്രൻ മുതലായ മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരും കേൾക്കട്ടെ. ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ, ആകാശം, ഗ്രഹങ്ങൾ, രാത്രിയും പകലും, ദിക്കുകൾ, ജഗത്ത്, ഈ ഭൂമി, ഗന്ധർവ്വന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭൂതങ്ങൾ, ഗൃഹങ്ങളിലെ ഗൃഹദേവതകൾ, മറ്റു ഭൂതങ്ങൾ, എല്ലാവരും അങ്ങയുടെ വാക്ക് അറിയട്ടെ. സത്യസന്ധനും മഹാതേജസ്വിയും ധർമ്മജ്ഞനും സത്യവാക്കും ശുചിയുമായ ഇദ്ദേഹം എനിക്കു വരം നൽകുന്നു; അതു സകല ദേവതകളും കേൾക്കട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ ആ ദേവി മഹാധനുർധരനായ അദ്ദേഹത്തെ പിടിച്ചുനിർത്തി, പുകഴ്ത്തി, പിന്നീട് കാമമോഹിതനായ ആ വരദനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കൈകേയി ലൗകികമായ സാക്ഷിവിധിതന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്: ഉടമ്പടിയിൽ സാക്ഷികളെ നിർത്തുന്നതുപോലെ അവർ ദേവന്മാരെ സാക്ഷികളാക്കുന്നു, പിന്നീട് രാജാവിനു നിഷേധിക്കാൻ കഴിയാതിരിക്കാൻ. ‘അഭിശസ്യ’ (പുകഴ്ത്തി) എന്നതു പ്രശംസയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ കുരുക്കു മുറുക്കലും. ദേവന്മാരെ സാക്ഷികളാക്കുന്നതിലൂടെ കൈകേയി തന്റെ യാചനയെ ധർമ്മരൂപത്തിൽ അലങ്കരിക്കുന്നു; ഇത് അധർമ്മത്തെ മറച്ചുവെക്കൽതന്നെയാണ്.

‘രാജാവേ, പണ്ട് ആ ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ നടന്നത് ഓർക്കുക: അവിടെ ശത്രു അങ്ങയെ വീഴ്ത്തി; അങ്ങയുടെ ജീവൻതന്നെ അപകടത്തിലായിരുന്നു. ദേവാ, അവിടെ ഉറക്കമൊഴിഞ്ഞു പ്രയത്നിച്ച് ഞാൻ അങ്ങയെ സംരക്ഷിച്ചതിനാൽ അങ്ങ് എനിക്കു രണ്ടു വരങ്ങൾ നൽകി. ദേവാ, പൃഥ്വീപാലാ, രഘുനന്ദനാ, നൽകിയ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും ഒരു സൂക്ഷിപ്പുമുതൽപോലെ അങ്ങയുടെ അടുക്കൽത്തന്നെ വെച്ചിരുന്നു; അവ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തേടുന്നു. ധർമ്മപ്രകാരം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തശേഷം അങ്ങ് എനിക്കു വരം നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അങ്ങയാൽ അപമാനിതയായ ഞാൻ ഇന്നുതന്നെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.’ ഇങ്ങനെ വാക്കുമാത്രംകൊണ്ട് അപ്പോൾ രാജാവ് കൈകേയിയുടെ വശത്താക്കപ്പെട്ടു; മൃഗത്തെപ്പോലെ അദ്ദേഹം തന്റെ വിനാശത്തിനായി കെണിയിലേക്കു ചാടിവീണു. ‘നിക്ഷേപം’ എന്ന പദം ഇവിടെ ന്യായശാസ്ത്രത്തിൽനിന്ന് എടുത്തതാണ്: സൂക്ഷിക്കാനേൽപ്പിച്ച മുതൽ നിഷേധിക്കാവുന്നതല്ല. മരണഭയം കാണിക്കുന്നത് അവസാനത്തെ അസ്ത്രമാണ്. മൃഗോപമയിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു: കെണി അടുത്തേക്കു വന്നതല്ല, രാജാവുതന്നെ അതിലേക്കു ചാടിവീണതാണ്; വാക്കുകൊണ്ടു മാത്രമുള്ള ബന്ധനമാണിത്. ഇതിലൂടെ, ഹൃദയം കലുഷമാണെങ്കിൽ മുമ്പു ചെയ്ത ഉപകാരത്തിന്റെ ഓർമ്മപോലും അസ്ത്രമായി പ്രയോഗിക്കാം എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഉറക്കമൊഴിഞ്ഞ്, പ്രയത്നിച്ച്’ എന്ന പദങ്ങളാൽ അവർ തന്റെ അധ്വാനം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; അങ്ങനെ കൃതജ്ഞതതന്നെ കടമായി പരിണമിക്കുന്നു.

പിന്നീട് അവർ കാമമോഹിതനായ ആ വരദനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, മഹീപതേ, അന്ന് അങ്ങ് നൽകിയ രണ്ടു വരങ്ങളും ഇപ്പോൾ നൽകണം. അവ ഞാൻ ഇന്നുതന്നെ പറയാം, എന്റെ വാക്കു കേൾക്കുക. രാഘവന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഏതൊരുക്കങ്ങളാണോ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, ഈ അഭിഷേകത്താൽത്തന്നെ എന്റെ ഭരതൻ അഭിഷിക്തനാകട്ടെ. ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ പ്രീതനായ അങ്ങ് എനിക്കു നൽകിയ രണ്ടാമത്തെ വരത്തിന്റെ സമയം ഇതാ വന്നിരിക്കുന്നു: ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം മരവുരിയും മാൻതോലും ധരിച്ച്, ധീരനായ രാമൻ താപസനായി ദണ്ഡകാരണ്യത്തെ ആശ്രയിക്കട്ടെ; ഭരതൻ ഇന്നുതന്നെ മുള്ളില്ലാത്ത യൗവരാജ്യം അനുഭവിക്കട്ടെ. ഇതാണ് എന്റെ പരമമായ ആഗ്രഹം; നൽകപ്പെട്ട വരംതന്നെയാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത്. ഇന്നുതന്നെ രാഘവൻ വനത്തിലേക്കു പോകുന്നതു ഞാൻ കാണട്ടെ. രാജരാജനായ അങ്ങ് സത്യപ്രതിജ്ഞനാകുക; കുലവും ശീലവും ജന്മവും സംരക്ഷിക്കുക. പരലോകവാസത്തിൽ മനുഷ്യർക്ക് സത്യവചനംതന്നെയാണ് അനുത്തമമായ ഹിതം എന്നു തപോധനന്മാർ പറയുന്നു.’ ഒടുവിൽ അവർ ധർമ്മശാസ്ത്രംതന്നെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു: അധർമ്മ്യമായ യാചനകളെ സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ സമർത്ഥിക്കുന്നു; ഇതാണ് അധർമ്മത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രീതി. ഇങ്ങനെ സർഗം യാചനയോടെ ആരംഭിച്ച് സത്യശാസ്ത്രത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; ഉത്തരമാകട്ടെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദശരഥന്റെ വിലാപത്തിൽ മാത്രമേ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. ‘ഇന്നുതന്നെ പോകുന്നതു ഞാൻ കാണട്ടെ’ എന്ന തിടുക്കം അവരുടെ നിഷ്ഠുരത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: അവർ ഫലം മാത്രമല്ല ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അതു സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ടു കാണാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे एकादशः सर्गः॥ ११॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക