॥वाल्मीकिरामायणम् അയോധ്യാകാണ്ഡം · 10-ാം സർഗ്ഗം

അയോധ്യാകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ക്രോധാഗാരത്തിൽ കൈകേയിയെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കൽ

കൈകേയിയുടെ ആഭരണത്യാഗവും നിലത്തുകിടപ്പും, ദശരഥന്റെ അന്തഃപുരപ്രവേശം, ക്രോധാഗാരത്തിൽ അവരെ കാണുന്നത്, പലവിധ സാന്ത്വനം, സർവ്വസ്വവും നൽകാമെന്ന പ്രതിജ്ഞ

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ പാപിയായ കൂനി മന്ഥര കൈകേയിയെ പലവിധത്തിൽ ദുർബോധിപ്പിച്ചിരുന്നു. അവൾ ആ ദേവിയെ ഇത്രയധികം കാര്യങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊടുത്തപ്പോൾ, വിഷം പുരട്ടിയ അമ്പേറ്റ കിന്നരിയെപ്പോലെ അവർ നിലത്തു കിടന്നു. പിന്നീട് വിചക്ഷണയായ ആ ഭാമിനി ചെയ്യേണ്ടതു മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, ‘ഇതുതന്നെ ശരി’ എന്നു കരുതി, തന്റെ അഭിപ്രായമെല്ലാം പതുക്കെ മന്ഥരയോടു പറഞ്ഞു. മന്ഥരയുടെ വാക്കുകളാൽ മോഹിതയും ദീനയുമായ അവർ നിശ്ചയമെടുത്ത്, നാഗകന്യകയെപ്പോലെ ദീർഘവും ചൂടുള്ളതുമായ നിശ്വാസമുതിർത്ത്, തനിക്കു സുഖം നൽകുന്ന വഴിയെക്കുറിച്ച് അൽപനേരം ചിന്തിച്ചു. ആ നിശ്ചയം കേട്ട്, സുഹൃത്തിന്റെ വേഷമണിഞ്ഞവളും സ്വാർത്ഥം കാംക്ഷിക്കുന്നവളുമായ മന്ഥര, സിദ്ധി കൈവന്നവളെപ്പോലെ അത്യധികം സന്തുഷ്ടയായി. ഇവിടെ കവി ക്രമം സൂക്ഷ്മമായി കാണിക്കുന്നു: ആദ്യം കേൾവി, പിന്നെ കിടപ്പ്, പിന്നെ നിശ്ചയം, പിന്നെ വീണ്ടും ദാസിയുമായുള്ള ആലോചന, ഒടുവിൽ വഴിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത. കൈകേയി പെട്ടെന്നു പ്രവർത്തിച്ചില്ല; അവർ കേൾക്കുന്നു, ചിന്തിക്കുന്നു, നിശ്ചയിക്കുന്നു. ഇതിൽനിന്ന്, ഈ ദുർബുദ്ധി ആവേശത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചതല്ല, ആലോചിച്ചു സ്വീകരിച്ചതാണ് എന്നറിയാം; അതുകൊണ്ടുതന്നെ അതു ദുഷ്പരിഹാര്യമാണ്. ദാസിയും തന്റെ സ്വാർത്ഥം മറച്ചുവെക്കുന്നില്ല; ‘അർത്ഥകാമ’ (സ്വാർത്ഥം കാംക്ഷിക്കുന്നവൾ) എന്നു കവി വ്യക്തമായിത്തന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ‘നാഗകന്യകയെപ്പോലെ നിശ്വസിച്ച്’ എന്ന ഉപമയാൽ അവരുടെ നിശ്വാസം വെറും വായുവല്ല, വിഷംതന്നെയാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽത്തന്നെ അനർത്ഥത്തിന്റെ വിത്ത് ദൃഢമായി വേരുറച്ചുകഴിഞ്ഞു എന്നറിയാം.

പിന്നീട് ആ അബല മുഖത്തു പുരികം ചുളിച്ച് നിലത്തു കിടന്നു. കൈകേയി വലിച്ചെറിഞ്ഞ മനോഹരമായ മാലകളും ദിവ്യാഭരണങ്ങളും നിലത്തു ചിതറിവീണു. അവർ വലിച്ചെറിഞ്ഞ ആ മാലകളും ആഭരണങ്ങളും ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയെ ശോഭിപ്പിച്ചു. മുഷിഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, മുടി ഒറ്റപ്പിന്നലായി മുറുക്കിക്കെട്ടി, ക്രോധാഗാരത്തിൽ വീണുകിടക്കുന്ന അവർ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ട കിന്നരിയെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു. ഇവിടെ കവി വിരോധത്തിലൂടെ അർത്ഥം കാണിക്കുന്നു: ശരീരത്തെ ശോഭിപ്പിച്ചിരുന്ന ആഭരണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭൂമിയെത്തന്നെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു; ശോഭ നശിച്ചില്ല, സ്ഥാനം മാറുക മാത്രം ചെയ്തു. ഇതിലൂടെ കൈകേയിയുടെ സൗഭാഗ്യവും അവരുടെ സ്വരൂപത്തിൽനിന്നു വഴുതിപ്പോയി എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഏകവേണി’ (ഒറ്റപ്പിന്നൽ) ശോകത്തിന്റെയോ വിരഹത്തിന്റെയോ പ്രസിദ്ധമായ ചിഹ്നമാണ്; ‘മലിനാംബര’ (മുഷിഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചവൾ) എന്നതു മംഗളവേഷത്തിന്റെ ത്യാഗവും. ഇങ്ങനെ വാക്കിനുമുമ്പുതന്നെ വേഷത്തിലൂടെ അവർ ഭർത്താവിന്റെ മുമ്പിൽ തന്റെ കൃത്രിമദുഃഖം അറിയിക്കുന്നു. ക്രോധാഗാരം രാജഗൃഹങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരിടമാണ്; പിണങ്ങിയ മഹിഷി അവിടെ പ്രവേശിക്കുന്നു; ആ പ്രവേശംതന്നെ ഭർത്താവിനുള്ള സൂചനയാണ്, യാചനയുടെ മൗനരൂപം. കിടപ്പ് ഇവിടെ ഒരു അസ്ത്രമായിത്തീർന്നു. ഇവിടെ ശരീരശോഭയുടെ ത്യാഗം മനഃശോഭയുടെ ത്യാഗത്തിന്റെതന്നെ ബാഹ്യരൂപമാണ് എന്നും ശ്രദ്ധിക്കണം. മന്ഥര നൽകിയ ഉപദേശം ഇവിടെ ക്രിയാരൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നു; വാക്ക് മൗനത്താൽ കൂടുതൽ ബലവത്താകുന്നു.

ഇപ്പുറത്ത് ദശരഥമഹാരാജാവ് രാഘവന്റെ അഭിഷേകം ആജ്ഞാപിച്ച്, സഭാംഗങ്ങളെ യാത്രയാക്കി, തന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ‘ഇന്നുതന്നെ രാമാഭിഷേകം പ്രസിദ്ധമായി’ എന്നറിഞ്ഞ ആ ജിതേന്ദ്രിയൻ, പ്രിയവാർത്തയ്ക്ക് അർഹയായവളോട് ആ പ്രിയവാർത്ത പറയാനായി അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹായശസ്വിയായ അദ്ദേഹം എല്ലാ മഹിഷിമാരിലുംവെച്ച് ആദ്യം കൈകേയിയുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ ഗൃഹത്തിൽത്തന്നെ പ്രവേശിച്ചു, രാഹുവിനാൽ ഗ്രസിക്കപ്പെടാനിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ വെളുത്ത മേഘത്തിലേക്കോ ആകാശത്തിലേക്കോ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ ഉപമ ഗംഭീരമാണ്: ചന്ദ്രൻ ശുഭ്രൻ, മേഘവും ശുഭ്രം, എന്നാൽ രാഹു അവിടെ പതിയിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഗൃഹം രമണീയം, വാർത്ത പ്രിയം, എന്നാൽ അവിടെ ഒരു ഗ്രഹം കാത്തിരിക്കുന്നു. ‘പ്രിയാർഹ’ എന്ന പദത്താൽ കവി രാജാവിന്റെ അന്തഃകരണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു: അവർ പ്രിയത്തിനു യോഗ്യയാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു; യഥാർത്ഥത്തിൽ അവരാകട്ടെ ആ പ്രിയത്തെത്തന്നെ നശിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, ആദ്യംതന്നെ കൈകേയിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോകുന്നത് അവരോടുള്ള കൂടുതൽ സ്നേഹം കാണിക്കുന്നു; എവിടെ സ്നേഹം അധികമോ അവിടെയാണ് ആഘാതവും അധികം. ‘വശി’ (ജിതേന്ദ്രിയൻ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ, രാജാവ് ജിതേന്ദ്രിയനായിട്ടും സ്നേഹത്താൽ ജയിക്കപ്പെടാവുന്നവനായിരുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ പ്രവേശത്തോടെതന്നെ സർഗത്തിലെ കരുണരസം ആരംഭിക്കുന്നു, കാരണം പ്രിയവാർത്ത അപ്രിയത്തിനു നിമിത്തമാകാൻ പോകുന്നു.

ആ ഗൃഹം തത്തകളാലും മയിലുകളാലും നിറഞ്ഞതും ക്രൗഞ്ചങ്ങളുടെയും ഹംസങ്ങളുടെയും കളരവങ്ങളാൽ മുഖരിതവും വാദ്യങ്ങളുടെ നാദത്താൽ മുഴങ്ങുന്നതും കൂനികളും കുള്ളത്തികളുമായ ദാസിമാരാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. ചെമ്പകവും അശോകവും ശോഭിക്കുന്ന വള്ളിക്കുടിലുകളാലും ചിത്രശാലകളാലും ആനക്കൊമ്പ്, വെള്ളി, സ്വർണ്ണം എന്നിവകൊണ്ടുള്ള വേദികളാലും അതു നിറഞ്ഞിരുന്നു; എന്നും പൂക്കുകയും കായ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാലും കുളങ്ങളാലും അതു ശോഭിച്ചിരുന്നു. ആനക്കൊമ്പും വെള്ളിയും സ്വർണ്ണവുംകൊണ്ടുള്ള ശ്രേഷ്ഠാസനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും വിവിധ അന്നപാനങ്ങളാലും ഭക്ഷ്യങ്ങളാലും സമൃദ്ധവും വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങളാൽ സ്വർഗ്ഗതുല്യവുമായിരുന്നു അത്. ഈ വർണ്ണന അലങ്കാരത്തിനു മാത്രമല്ല: രാജാവ് കൈകേയിക്ക് ഒന്നിനും കുറവു വരുത്തിയിരുന്നില്ല, എല്ലാ സുഖസാധനങ്ങളും അവരുടെ മുമ്പിലുണ്ട് എന്ന് ഇതിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു. ഇത്രയുമുള്ളവളും അസന്തുഷ്ടയാണ് എന്നറിയുമ്പോൾ ലോഭത്തിന്റെ സ്വരൂപം മനസ്സിലാകുന്നു: ലോഭം ഇല്ലായ്മയിൽനിന്നല്ല, തൃഷ്ണയിൽനിന്നുതന്നെയാണ് ജനിക്കുന്നത്. മാത്രമല്ല, സ്വർഗ്ഗതുല്യമായ ഗൃഹത്തിൽത്തന്നെ ക്രോധാഗാരവും നിർമ്മിച്ചിരുന്നു എന്നതു പ്രത്യേകം മനനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; സുഖത്തിന്റെ നടുവിൽത്തന്നെ കോപത്തിനുള്ള ഇടം സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. പക്ഷികളുടെ കളരവവും വാദ്യഘോഷവും നിറഞ്ഞ ഈ ഗൃഹത്തിന്റെ ശോഭ വരാനിരിക്കുന്ന മൗനത്തോടും വിഷാദത്തോടും വിരുദ്ധമാകുന്നു. അതിനാൽ ഈ വർണ്ണന ഒരു പരിഹാസംകൂടിയാണ്: സ്വർഗ്ഗതുല്യമായ ഗൃഹത്തിൽ നരകതുല്യമായ ഒരു സങ്കൽപം ജനിക്കുന്നു.

സമൃദ്ധമായ തന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച രാജാവ് ഉത്തമശയ്യയിൽ സ്ത്രീയായ കൈകേയിയെ കണ്ടില്ല. കാമബലത്താൽ നിറഞ്ഞ്, രതി ആഗ്രഹിച്ചെത്തിയ ആ മനുജാധിപൻ പ്രിയപത്നിയെ കാണാതെ അന്വേഷിച്ചു, വിഷാദിച്ചു. മുമ്പ് ആ ദേവി ഒരിക്കലും ആ സമയം തെറ്റിച്ചിരുന്നില്ല; രാജാവ് ഒരിക്കലും ശൂന്യമായ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരുന്നുമില്ല. പിന്നീട് ഗൃഹത്തിലെത്തിയ രാജാവ്, പഴയതുപോലെതന്നെ, അവർ സ്വാർത്ഥം കാംക്ഷിക്കുന്നവളും അവിവേകിയുമായിരിക്കുന്നു എന്നറിയാതെ കൈകേയിയെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു. അപ്പോൾ ഭയന്നുവിറച്ച പ്രതിഹാരി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, ദേവി അത്യധികം ക്രുദ്ധയായി ക്രോധാഗാരത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയിരിക്കുന്നു.’ പ്രതിഹാരിയുടെ വാക്കു കേട്ട് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ രാജാവ് വീണ്ടും വിഷാദിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉലഞ്ഞു വ്യാകുലമായി. ‘പഴയതുപോലെതന്നെ’ എന്ന പദം കരുണമാണ്: എന്നും ഉറച്ചുനിന്ന വിശ്വാസംതന്നെ വഞ്ചനയുടെ വാതിലായി. ‘അറിയാതെ’ എന്നത് രാജാവിന്റെ നിർദ്ദോഷത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; പ്രിയതമ മാറിപ്പോയിരിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും അറിയുന്നില്ല. പ്രതിഹാരിയുടെ ഭയവും സൂചകമാണ്: ഗൃഹത്തിൽ വലിയൊരു അശുഭം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു ഭൃത്യജനങ്ങൾ മുമ്പേ അറിയുന്നു, യജമാനനാകട്ടെ ഒടുവിൽ മാത്രം. ശൂന്യമായ ശയ്യതന്നെയാണ് ആദ്യത്തെ അശുഭനിമിത്തം എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘ഓടിപ്പോയിരിക്കുന്നു’ എന്ന ക്രിയാപദത്താൽ അവരുടെ വേഗവും കൃത്രിമതയും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. രാജാവിന്റെ വിഷാദം ഇവിടെ ഇരട്ടിയാണ്: ആദ്യം ശൂന്യത കണ്ടതിനാൽ, പിന്നെ പ്രതിഹാരിയുടെ വാക്കിനാൽ.

അവിടെ ഇത്തരമൊരവസ്ഥയ്ക്ക് ഒട്ടും യോജിക്കാത്ത അവർ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട് ജഗതീപതി ദുഃഖത്താൽ എരിയുന്നവനെപ്പോലെയായി. പാപമില്ലാത്ത ആ വൃദ്ധൻ, പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവളും പാപസങ്കൽപമുള്ളവളുമായ തരുണിയായ ഭാര്യയെ നിലത്തു കണ്ടു: മുറിച്ചിട്ട വള്ളിപോലെ, വീണുപോയ ദേവതയെപ്പോലെ, ആട്ടിയോടിക്കപ്പെട്ട കിന്നരിയെപ്പോലെ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽനിന്നു വീണ അപ്സരസ്സിനെപ്പോലെ, ലക്ഷ്യം തെറ്റിയ മായയെപ്പോലെ, കെട്ടിയിട്ട മാൻപേടയെപ്പോലെ. കാട്ടിൽ വേട്ടക്കാരന്റെ വിഷം പുരട്ടിയ അമ്പേറ്റ്, അത്യന്തം ദുഃഖിക്കുന്ന പിടിയാനയെ ഒരു കൊമ്പനാന സ്നേഹത്തോടെ തലോടുന്നതുപോലെ, ഭയന്നുപോയ മനസ്സോടെ ആ കാമി താമരയിതൾക്കണ്ണിയായ ആ വനിതയെ കൈകളാൽ തലോടി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഇവിടെ ഉപമകളുടെ നിര അർത്ഥവത്താണ്: എല്ലാം മുറിക്കലിന്റെയും വീഴ്ചയുടെയും ബന്ധനത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ; രാജാവ് അവരെ പീഡിതയായി കരുതുന്നു, യഥാർത്ഥത്തിലാകട്ടെ അവർ വേട്ടക്കാരന്റെ സ്ഥാനത്താണ്, അദ്ദേഹമാണ് അമ്പേറ്റ മൃഗം. ‘പാപമില്ലാത്തവൻ പാപസങ്കൽപമുള്ളവളെ’ എന്ന വിരോധം സർഗത്തിന്റെ സാരം സംക്ഷേപിക്കുന്നു: ഒരിടത്ത് നിർമ്മലഹൃദയം, മറ്റൊരിടത്ത് ഗൂഢസങ്കൽപം; ഇവയുടെ സമ്പർക്കത്തിൽനിന്നാണ് ദുഃഖം. ‘വൃദ്ധൻ തരുണിയെ’ എന്നതിലൂടെ പ്രായവ്യത്യാസത്താൽ സ്നേഹത്തിന്റെ അസമത്വം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതാണ് വരാനിരിക്കുന്ന പരാജയത്തിന്റെ കാരണം. അതിനാൽ ഈ പ്രകരണത്തിലെ ഉപമകൾതന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന വൃത്താന്തത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളാണ്, വെറും ശോഭയ്ക്കുള്ളവയല്ല.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ‘ദേവീ, നിന്റെ ഉള്ളിൽ കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ക്രോധത്തിന്റെ കാരണം എനിക്ക് അറിയില്ല. ആരാണ് നിന്നെ ആക്ഷേപിച്ചത്, ആരാണ് അപമാനിച്ചത്? ഞാൻ നിന്റെ മംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായിരിക്കെ, എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കാൻ നീ എന്തിനാണ് പൊടിയിൽ കിടക്കുന്നത്? ഭൂതബാധയേറ്റ മനസ്സുള്ളവളെപ്പോലെ നീ എന്റെ മനസ്സിനെ കലക്കുന്നു. എനിക്കു സമർത്ഥരായ വൈദ്യന്മാരുണ്ട്, അവർ എല്ലാവിധത്തിലും സന്തുഷ്ടരുമാണ്; അവർ നിന്നെ സുഖപ്പെടുത്തും; രോഗമെന്തെന്നു പറയുക. ആർക്കാണ് പ്രിയം ചെയ്യേണ്ടത്, അല്ലെങ്കിൽ ആരാണ് നിനക്ക് അപ്രിയം ചെയ്തത്? ഇന്ന് ആർക്കാണ് പ്രിയം ലഭിക്കേണ്ടത്, അല്ലെങ്കിൽ ആർക്കാണ് അതിമഹത്തായ അപ്രിയം? കരയരുത്, നിന്നെത്തന്നെ ഉണക്കിക്കളയരുത്. വധിക്കപ്പെടേണ്ടാത്ത ആരെയാണ് വധിക്കേണ്ടത്, വധിക്കപ്പെടേണ്ട ആരെയാണ് മോചിപ്പിക്കേണ്ടത്? ഏതു ദരിദ്രനാണ് ധനികനാകേണ്ടത്, ഏതു ധനവാനാണ് ഒന്നുമില്ലാത്തവനാകേണ്ടത്? ഞാനും എനിക്കുള്ളവരെല്ലാവരും നിന്റെ ഇച്ഛയെ അനുസരിക്കുന്നവരാണ്; നിന്റെ ഒരു അഭിപ്രായത്തെയും തടയാൻ എനിക്കു ധൈര്യമില്ല.’ ഇവിടെ രാജാവ് രോഗം, തിരസ്കാരം, സാമ്പത്തികക്ലേശം എന്നിവ കാരണങ്ങളായി കൽപിക്കുന്നു; യഥാർത്ഥകാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ തെളിയുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, ‘വധിക്കപ്പെടേണ്ടാത്തവനെ വധിക്കട്ടെ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അദ്ദേഹം ധർമ്മത്തിന്റെ അതിരുപോലും ലംഘിക്കുന്നു; സ്നേഹത്താൽ ഉന്മത്തനായ രാജാവ് ന്യായംപോലും വിൽക്കാൻ തയ്യാറാണ് എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിവേകത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ അതിസ്നേഹവും ഒരു വ്യസനംതന്നെയാണ് എന്ന് ഇതിലൂടെ കവി കാണിക്കുന്നു. വൈദ്യന്മാരുടെ പരാമർശത്താൽ, രാജാവ് ശാരീരികരോഗമാണ് ശങ്കിക്കുന്നത്, മാനസികമായ വ്യസനമല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

‘എന്റെ ജീവൻകൊണ്ടുപോലും (സാധിക്കേണ്ടതാണെങ്കിലും) നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളതു പറയുക. നിന്റെ ബലം അറിയുന്ന നീ എന്നെ ശങ്കിക്കേണ്ടതില്ല. എന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളെക്കൊണ്ടു ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു: നിന്റെ പ്രീതി ഞാൻ നിറവേറ്റും. സൂര്യന്റെ ചക്രം ചുറ്റിത്തിരിയുന്നിടത്തോളം എന്റെ ഭൂമിയാണ്; ദ്രാവിഡർ, സിന്ധുസൗവീരർ, സൗരാഷ്ട്രർ, ദക്ഷിണാപഥവാസികൾ, വംഗ, അംഗ, മഗധർ, മത്സ്യർ, സമൃദ്ധരായ കാശി-കോസലർ എന്നിവരെല്ലാം എന്റെ അധീനതയിലാണ്. അവിടെ ഉളവാകുന്ന ധാരാളം ദ്രവ്യവും ധനധാന്യവും ആടുകളും ചെമ്മരിയാടുകളുമുണ്ട്; അവയിൽനിന്ന്, കൈകേയീ, നീ മനസ്സുകൊണ്ട് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും ചോദിച്ചുകൊള്ളുക. ഭീരു, എന്തിനീ ആയാസം? എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ ശോഭനേ; സത്യം എന്നോടു പറയുക; നിനക്ക് എവിടെനിന്നാണോ ഭയം വന്നത്, അതിനെ സൂര്യൻ മഞ്ഞിനെയെന്നപോലെ ഞാൻ അകറ്റിക്കളയും.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട് ആശ്വാസം ലഭിച്ച അവരാകട്ടെ, ആ അപ്രിയം പറയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭർത്താവിനെ കൂടുതൽ പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇവിടെ ദേശനാമങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് രാജാവ് തന്റെ ഐശ്വര്യം കാണിക്കുന്നു; എന്നാൽ കൈകേയി ദ്രവ്യമല്ല യാചിക്കുന്നത്, രാജാവിനു നൽകാനാവാത്ത ആ ഒന്നാണ്. ‘പുണ്യകർമ്മങ്ങളെക്കൊണ്ടു ശപഥം ചെയ്യുന്നു’ എന്ന ശപഥം പിന്നീട് ബന്ധനംതന്നെയാകും. സാന്ത്വനമായിരുന്നതുതന്നെ വരയാചനയുടെ വാതിലായി; ‘ആശ്വാസം ലഭിച്ച’ എന്ന പദത്തിൽത്തന്നെ കവി വിരോധാഭാസം നിക്ഷേപിക്കുന്നു: ആശ്വാസം പ്രഹരത്തിനുള്ള സാധനമായിത്തീർന്നു. ഇങ്ങനെ സർഗം ചോദ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച് പ്രതിജ്ഞയോടെ അവസാനിക്കുന്നു; ഉത്തരമാകട്ടെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ മാത്രമേ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക