സർഗ്ഗം
വസിഷ്ഠൻ രാമന് ഉപവാസദീക്ഷ നൽകുന്നു
രാജാവ് പുരോഹിതനെ അയയ്ക്കുന്നത്, രാമസീതമാരുടെ നിയമപൂർവ്വമായ ഉപവാസം, അയോധ്യയിലെ രാജവീഥികളുടെ ശോഭ, പുരോഹിതന്റെ മടങ്ങിവന്നുള്ള അറിയിപ്പ്, രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരപ്രവേശം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് നാളെ നടക്കാനിരിക്കുന്ന അഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ചു രാമനെ അറിയിച്ച് വ്രതത്തിനുള്ള ആദേശം സ്വയം നൽകി. ഈ സർഗത്തിൽ അദ്ദേഹം അതിന്റെ വിധിപൂർവ്വമായ നിർവ്വഹണം പുരോഹിതനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. രാമനോടു പറഞ്ഞശേഷം നൃപതി പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനെ വിളിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘തപോധനാ, ഇന്നുതന്നെ പോവുക; ശ്രേയസ്സിനും രാജ്യലാഭത്തിനുമായി കാകുത്സ്ഥനെ വധുവിനോടൊപ്പം നിയമപൂർവ്വം ഉപവസിപ്പിക്കുക.’ ഇവിടെ ‘ശ്രേയസ്സിന്’ എന്ന പദത്താൽ വിഘ്നശാന്തിയും ‘രാജ്യലാഭത്തിന്’ എന്ന പദത്താൽ അഭിഷേകത്തിന്റെ സിദ്ധിയും ഉദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; രണ്ടും വ്രതത്തിന്റെ ഫലമാണ്. വേദജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു രാജാവിനോടു പറഞ്ഞ് സ്വയംതന്നെ രാമന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. മന്ത്രജ്ഞനും മന്ത്രകോവിദനുമായ വീരനായ രാമനെ ഉപവസിപ്പിക്കാൻ, ദൃഢവ്രതനായ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണനു യോജിച്ചതും കുതിരകളെ പൂട്ടിയതുമായ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ കയറി യാത്രയായി. ‘സ്വയം’ എന്ന പദം പ്രധാനമാണ്: കുലഗുരു ശിഷ്യന്റെ അടുത്തേക്കു സ്വയം ചെല്ലുന്നു, അദ്ദേഹത്തെ വിളിച്ചുവരുത്തുന്നില്ല; ഇത് ആചാര്യന്റെ സ്നേഹമയമായ മര്യാദയാണ്. ‘ബ്രാഹ്മമായ ശ്രേഷ്ഠരഥം’ എന്ന പദത്താൽ ബ്രാഹ്മണനു കയറാൻ യോഗ്യവും മംഗളചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടിയതുമായ രഥം പറയപ്പെടുന്നു; അതു ‘യുക്തം’ ആയിരുന്നു, അതായത് മുമ്പേതന്നെ കുതിരകളെ പൂട്ടിയിരുന്നു, കാരണം വൈകുന്നത് സഹിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല.
മുനിസത്തമൻ, വെളുത്ത മേഘങ്ങളുടെ ഘനമായ പ്രഭപോലെ ശുഭ്രമായിരുന്ന രാമഭവനത്തിലെത്തി, രഥത്തിൽത്തന്നെ മൂന്ന് അങ്കണങ്ങളും കടന്ന് അകത്തു പ്രവേശിച്ചു. ആ ഋഷി വന്നിരിക്കുന്നു എന്നു കേട്ട് രാമൻ, ബഹുമാനത്തിന് അർഹനായ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കാനായി, തിടുക്കത്തോടെയെന്നപോലെ സംഭ്രമത്തോടെ ഭവനത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി. തിടുക്കപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം ആ മനീഷിയുടെ രഥത്തിനരികിലെത്തി സ്വയംതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ താങ്ങിപ്പിടിച്ച് രഥത്തിൽനിന്ന് ഇറക്കി. യുവരാജപദത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടാനിരിക്കുന്ന രാജകുമാരനായിട്ടും അദ്ദേഹം ഗുരുവിന്റെ രഥത്തിനടുത്തേക്കു സ്വയം ഓടിച്ചെല്ലുന്നു, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ഇറക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ രാമന്റെ വിനയം കാണിക്കപ്പെടുന്നു. വിനീതനായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് പുരോഹിതൻ സംഭാഷണം ചെയ്ത് പ്രസന്നനാക്കി, പ്രിയവചനത്തിന് അർഹനായ രാമനെ ഹർഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ‘പ്രിയാർഹൻ’ എന്ന പദത്താൽ, രാമൻ പ്രിയവചനത്തിനു മാത്രമാണ് യോഗ്യൻ, കഠിനവചനത്തിനല്ല എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ‘രഥത്തിൽത്തന്നെ മൂന്ന് അങ്കണങ്ങളും കടന്നു’ എന്ന പദത്താൽ വസിഷ്ഠന്റെ അസാധാരണമായ ഗൗരവം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു: മറ്റുള്ളവരുടെ രഥം പുറത്തുതന്നെ നിർത്തപ്പെടുന്നു, കുലഗുരുവിനാകട്ടെ മൂന്ന് അങ്കണങ്ങളും രഥത്തിൽത്തന്നെ കടന്നുപോകാൻ അനുമതിയുണ്ട്. ‘സംഭാഷണം ചെയ്ത് പ്രസന്നനാക്കി’ എന്ന രണ്ടു ക്രിയകളാൽ, പുരോഹിതൻ ആദ്യം കുശലം ചോദിക്കുന്നു, പിന്നീട് പ്രസന്നനാക്കുന്നു എന്നു കാണിക്കുന്നു.
‘രാമാ, നിന്റെ പിതാവ് പ്രസന്നനാണ്; നീ രാജ്യം പ്രാപിക്കും. ഇന്ന് അങ്ങ് സീതയോടൊപ്പം ഉപവസിക്കുക. നാളെ രാവിലെ നരാധിപനായ പിതാവ് ദശരഥൻ, നഹുഷൻ യയാതിയെ അഭിഷേകം ചെയ്തതുപോലെ, പ്രീതിയോടെ നിന്നെ യൗവരാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശുചിയായ ആ മുനി അപ്പോൾ രാമനെ വൈദേഹിയോടൊപ്പം നിയമപൂർവ്വമായ ഉപവാസം മന്ത്രപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിപ്പിച്ചു. ‘മന്ത്രപൂർവ്വം’ എന്ന പദം, ഈ വ്രതം വെറും ആഹാരത്യാഗമല്ല, മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടുകൂടിയ വിധിയാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നീട് രാമനാൽ യഥാവിധി അർച്ചിക്കപ്പെട്ട ആ രാജഗുരു കാകുത്സ്ഥനോടു യാത്ര പറഞ്ഞ് രാമഭവനത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി. രാമനും അവിടെ പ്രിയംവദരായ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം അൽപനേരം ഇരുന്ന്, അവരാൽ അഭിനന്ദിക്കപ്പെട്ട്, എല്ലാവരോടും അനുമതി വാങ്ങി അകത്തേക്കു പ്രവേശിച്ചു. നഹുഷയയാതികളുടെ ഉപമ ഇവിടെ സാർത്ഥകമാണ്: പിതാവ് പുത്രനെ യുവരാജാവാക്കുന്നു എന്ന പൗരാണികദൃഷ്ടാന്തത്തെ പിന്തുടർന്ന് വസിഷ്ഠൻ മംഗളം ആശംസിക്കുന്നു. ‘ശുചി’ എന്ന പദത്താൽ വസിഷ്ഠന്റെ ആത്മശുദ്ധി പറയപ്പെടുന്നു, കാരണം അശുചിയായ ആചാര്യൻ വ്രതം അനുഷ്ഠിപ്പിക്കരുതല്ലോ. ‘യഥാവിധി അർച്ചിക്കപ്പെട്ട’ എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് രാമൻ പാദ്യം, അർഘ്യം മുതലായവകൊണ്ട് വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്തു എന്നറിയാം. ‘എല്ലാവരോടും അനുമതി വാങ്ങി’ എന്നതിലും: രാമൻ സുഹൃത്തുക്കളെ അവഗണിക്കുന്നില്ല, ഓരോരുത്തരോടും അനുമതി വാങ്ങിയശേഷം മാത്രമേ അകത്തു പ്രവേശിക്കുന്നുള്ളൂ; ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലോകസംഗ്രഹശീലം.
അപ്പോൾ ഹർഷഭരിതരായ പുരുഷന്മാരാലും സ്ത്രീകളാലും നിറഞ്ഞ രാമഭവനം, മദിച്ച പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടിയ, താമരകൾ വിടർന്ന സരസ്സുപോലെ ശോഭിച്ചു. രാജഭവനത്തിനു തുല്യമായ ആ രാമഭവനത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങിയ വസിഷ്ഠൻ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ വീഥി കണ്ടു. അയോധ്യയിൽ എല്ലായിടത്തും രാജവീഥികൾ കൂട്ടംകൂട്ടമായി എത്തിയ കൗതുകമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് തിങ്ങിഞെരുങ്ങി. ജനക്കൂട്ടങ്ങൾ തിരമാലകളെപ്പോലെ തമ്മിൽ തിക്കിത്തിരക്കിയപ്പോൾ ഉയർന്ന ഹർഷനാദത്താൽ നിറഞ്ഞ രാജവീഥിയുടെ ആരവം സമുദ്രത്തിന്റേതുപോലെയായി. അന്ന് അയോധ്യയിലെ വീഥികൾ നനച്ചും അടിച്ചുവാരിയും വൃത്തിയാക്കിയിരുന്നു; നഗരം വനമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; വീടുകളിൽ കൊടികൾ ഉയർത്തിയിരുന്നു. സ്ത്രീകളാലും കുട്ടികളാലും നിറഞ്ഞ അയോധ്യാവാസികളായ ജനങ്ങൾ രാമാഭിഷേകം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് സൂര്യോദയംതന്നെ കാത്തിരുന്നു. ഇവിടെ കവി നഗരത്തിന്റെ ഉത്സാഹത്തെ സമുദ്രോപമയാൽ വർണ്ണിക്കുന്നു; ‘സൂര്യോദയം കാത്തിരുന്നു’ എന്ന പദത്താൽ രാത്രിയുടെ ദൈർഘ്യവും ജനങ്ങളുടെ അക്ഷമയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സരോവരോപമ ഇവിടെ സാർത്ഥകമാണ്: വിടർന്ന താമരകളുള്ള സരസ്സ് മദിച്ച പക്ഷികളാൽ ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ രാമഭവനം ഹർഷഭരിതരായ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരാൽ ശോഭിക്കുന്നു. ‘കൂട്ടംകൂട്ടമായി’ എന്ന ആവർത്തനത്താൽ ജനങ്ങൾ കൂമ്പാരംകൂമ്പാരമായി എന്ന ആധിക്യം പറയപ്പെടുന്നു. ‘അഭിസംബാധ’ എന്ന പദത്താൽ വീഥികളുടെ തിരക്കും ‘സമുദ്രത്തിന്റേതുപോലുള്ള ആരവം’ എന്ന ഉപമയാൽ കോലാഹലത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സിക്തസമ്മൃഷ്ടരഥ്യ’ എന്ന പദത്താൽ വീഥികൾ വെള്ളം തളിച്ച് അടിച്ചുവാരിയിരുന്നു എന്നും ‘വനമാലിനി’ എന്നതിനാൽ ഇലകളുടെയും പൂക്കളുടെയും മാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നും പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ കവി നഗരത്തിന്റെ ബാഹ്യമായ അലങ്കാരത്തെയും ജനങ്ങളുടെ ആന്തരികമായ ഔത്സുക്യത്തെയും ഒരുപോലെ വർണ്ണിക്കുന്നു.
പ്രജകൾക്ക് അലങ്കാരമായതും ജനങ്ങളുടെ ആനന്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമായ ആ അയോധ്യാമഹോത്സവം കാണാൻ ജനങ്ങൾ ഉത്സുകരായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ജനങ്ങളാൽ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ ആ രാജവീഥി, ആ ജനക്കൂട്ടത്തെ വകഞ്ഞുമാറ്റുന്നതുപോലെ പതുക്കെപ്പതുക്കെ കടന്ന് പുരോഹിതൻ രാജകൊട്ടാരത്തിലെത്തി. വെളുത്ത മേഘങ്ങളുടെ ശിഖരംപോലെയുള്ള പ്രാസാദത്തിൽ കയറി, ബൃഹസ്പതി ഇന്ദ്രനോടെന്നപോലെ, അദ്ദേഹം നരേന്ദ്രനോടു ചേർന്നു. അദ്ദേഹം വന്നതു കണ്ട് രാജാവ് രാജാസനം വിട്ട് എഴുന്നേറ്റ് തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം നിറവേറിയോ എന്നു ചോദിച്ചു; ‘ചെയ്തിരിക്കുന്നു’ എന്നു വസിഷ്ഠൻ അറിയിച്ചു. ഇവിടെ ബൃഹസ്പതിയുടെയും ഇന്ദ്രന്റെയും ഉപമ അനുരൂപമാണ്: ദേവഗുരു ഇന്ദ്രന്റെ ബലമായിരിക്കുന്നതുപോലെ ഗുരുവും പുരോഹിതനും രാജാവിന്റെ ബലമാണ്. രാജാവാകട്ടെ ആസനം വിട്ടുതന്നെ ഗുരുവിനെ എതിരേൽക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ പുരോഹിതന്റെ ഗൗരവം പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘പ്രജാലങ്കാരഭൂതം’ എന്ന പദത്താൽ ഉത്സവം പ്രജകളുടെ ആഭരണംപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ‘ആനന്ദവർദ്ധനം’ എന്നത് അതിന്റെ ഫലവും. ‘വകഞ്ഞുമാറ്റുന്നതുപോലെ’ എന്ന പദത്താൽ, പുരോഹിതൻ ബലം പ്രയോഗിച്ചു വഴിയുണ്ടാക്കുകയല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരവുമാത്രംകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ സ്വയം വശങ്ങളിലേക്കു മാറുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
അപ്പോൾ രാജാവിനോടൊപ്പം ഇരുന്നിരുന്ന സഭാംഗങ്ങളും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പംതന്നെ ആസനങ്ങളിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് പുരോഹിതനെ പൂജിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ രാജാവ് ആ ജനസമൂഹത്തെ പറഞ്ഞയച്ച്, സിംഹം പർവ്വതഗുഹയിലേക്കെന്നപോലെ, അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ശ്രേഷ്ഠവേഷങ്ങളണിഞ്ഞ പ്രമദകളാൽ നിറഞ്ഞതും മഹേന്ദ്രന്റെ മന്ദിരത്തിനു തുല്യവുമായ ആ ഭവനത്തെ തന്റെ ശോഭയാൽ മനോഹരമായി പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പാർത്ഥിവൻ, നക്ഷത്രക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശത്തിലേക്കു ചന്ദ്രനെന്നപോലെ, അതിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും നാലു പാദങ്ങളുള്ളതുമാണ്; സർഗാന്തത്തിൽ വൃത്തം മാറ്റുന്നത് വാല്മീകിയുടെ പ്രസിദ്ധമായ രീതിയാണ്. ചന്ദ്രോപമയാൽ രാജാവിന്റെ സൗമ്യതയും സിംഹോപമയാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഐശ്വര്യവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു; രണ്ട് ഉപമകളും ഒരേ സന്ദർഭത്തിൽത്തന്നെ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പംതന്നെ’ എന്ന പദം, സഭാംഗങ്ങൾ രാജാവിനോടൊപ്പം ഒരേ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ എഴുന്നേൽക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; പുരോഹിതന്റെ ഗൗരവത്തിൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ആദരം. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം വ്രതത്തിന്റെ നിർവ്വഹണവും നഗരത്തിന്റെ അലങ്കാരവും കാണിച്ച് അവസാനിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാമന്റെ നിയമവും നഗരത്തിന്റെ അലങ്കാരവും വിസ്തരിച്ചു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥