സർഗ്ഗം
കബന്ധന്റെ കൈകൾ വെട്ടലും കബന്ധന്റെ സ്വാഗതവും
കബന്ധന്റെ വിശപ്പിന്റെ വാക്ക്, കൈകൾ വെട്ടാനുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ നിശ്ചയം, വാളുകൾകൊണ്ട് കൈകൾ വെട്ടൽ, കബന്ധന്റെ വീഴ്ചയും ചോദ്യവും, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ പരിചയപ്പെടുത്തൽ, കബന്ധന്റെ പ്രീതിപൂർവമായ സ്വാഗതം
മുൻപത്തെ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം രാമൻ സ്വന്തം മനസ്സു സ്ഥിരമാക്കി. ഈ സർഗത്തിൽ, അവിടെ കൈക്കുരുക്കിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്ന സഹോദരന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ കണ്ട് കബന്ധൻ പറഞ്ഞു — ‘ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വിശന്നുവലഞ്ഞ എന്നെ കണ്ടിട്ടും നിങ്ങൾ എന്തിനു നിൽക്കുന്നു? ദൈവംതന്നെയാണ് ബോധംകെട്ട നിങ്ങളെ എനിക്കു ഭക്ഷണമായി അയച്ചിരിക്കുന്നത്.’ ആ വാക്കു കേട്ട്, ആർത്തിയിലായിട്ടും പരാക്രമത്തിൽ നിശ്ചയം ചെയ്ത ലക്ഷ്മണൻ സന്ദർഭോചിതവും ഹിതകരവുമായ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘ഈ രാക്ഷസാധമൻ അങ്ങയെയും എന്നെയും വേഗം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ, നമുക്ക് വാളുകൾകൊണ്ട് വേഗം ഇവന്റെ ഭാരമുള്ള കൈകൾ വെട്ടാം. ഇവൻ മഹാകായനും ഭീഷണനുമാണ്; ഇവന്റെ ബലവും പരാക്രമവും കൈകളിൽത്തന്നെയാണ് നിക്ഷിപ്തം. ലോകത്തെ മുഴുവൻ ജയിച്ചതുപോലെ കരുതി ഇപ്പോൾ ഇവൻ നമ്മളെയും കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ രാമനും ഇത് അംഗീകരിക്കുന്നു. എങ്കിലും ധർമബുദ്ധിയും അവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു — ‘രാജാവേ, ഭൂപതേ, രാഘവാ, യജ്ഞമധ്യത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ട പശുക്കളെയെന്നപോലെ നിശ്ചേഷ്ടരായവരെ വധിക്കുന്നത് രാജാവിനു നിന്ദ്യമാണ്.’ അതിനാൽ പ്രാണഹരണമല്ല, കൈകൾ മുറിച്ചുകളയുന്നതു മാത്രമാണ് ഉചിതമെന്നു നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ഈ സംഭാഷണം കേട്ട് ആ രാക്ഷസൻ ക്രുദ്ധനായി രൗദ്രമായ വായ് പിളർന്ന് അവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇങ്ങനെ ചുരുക്കം ശ്ലോകങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ കവി സംഭാഷണവും നിർണയവും നിർവഹിക്കുന്നു, പ്രവൃത്തിയുടെ നിമിഷം അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ ലക്ഷ്മണന്റെ മൂന്നുവിധമായ വൈശിഷ്ട്യം കാണാം — ആർത്തിയിലായിട്ടും അവൻ വിഷാദിക്കുന്നില്ല, പരാക്രമത്തിൽ നിശ്ചയം ചെയ്യുന്നു, കാലോചിതമായ ഹിതം പറയുന്നു. ‘പ്രാപ്തകാലം ഹിതം ച’ (സന്ദർഭോചിതവും ഹിതകരവും) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളിലൂടെ കവി അവന്റെ വാക്കിന്റെ മൂല്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ബാഹൂ ഛിന്ദാവഹേ ഗുരൂ’ (ഭാരമുള്ള കൈകൾ വെട്ടാം) എന്നിടത്ത് ‘ഗുരൂ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കൈകളുടെ തടിയും ഭാരവും ദ്യോതിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവ മുറിക്കുന്നതാണ് ഉപായം, തല വെട്ടുന്നതല്ല — കാരണം അവനു തലതന്നെയില്ല. ‘യജ്ഞമധ്യത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ട പശുക്കളെയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ യജ്ഞപശുവിന്റെ നിസ്സഹായത ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; കബന്ധനും ഇപ്പോൾ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിവില്ലാത്തവനാകും എന്നാണ് ആശയം.
പിന്നെ ദേശവും കാലവും അറിയുന്ന ആ രാഘവന്മാർ അതീവ ഉത്സാഹത്തോടെ വാളുകൾകൊണ്ടുതന്നെ അവന്റെ ചുമലിൽനിന്ന് രണ്ടു കൈകളും വെട്ടി. വലതുവശത്തു നിന്ന രാമൻ വാളുകൊണ്ട് തടസ്സമില്ലാതെ വേഗത്തിൽ വലതുകൈ വെട്ടി; ഇടതുവശത്തു നിന്ന വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ ഇടതുകൈയും. കൈകൾ മുറിഞ്ഞ ആ മഹാബാഹു വലിയ ശബ്ദത്തിൽ അലറി, ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും ദിക്കുകളെയും മുഴക്കിക്കൊണ്ട് ഒരു മേഘംപോലെ നിലത്തുവീണു. ചോരപ്പുഴയിൽ കുളിച്ച അവൻ മുറിഞ്ഞ തന്റെ കൈകൾ കണ്ട് ദീനനായി ആ വീരന്മാരോടു ചോദിച്ചു — ‘നിങ്ങൾ ആരാണ്?’ ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്ന അവന്റെ മുന്നിൽ ശുഭലക്ഷണനും മഹാബലനുമായ ലക്ഷ്മണൻ കാകുത്സ്ഥനെ പരിചയപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി — ‘ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ അവകാശിയായ ഇവൻ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ രാമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്; എന്നെ അവന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനെന്ന് അറിയുക.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — കൈകളുടെ ബന്ധനത്തിൽനിന്നു മുക്തനായശേഷമാണ് കബന്ധൻ ശാന്തനാകുന്നതും ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നതും; കൈകൾ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തോളം അവൻ ഒരു ഭോക്താവു മാത്രമായിരുന്നു. ‘ദേശകാലജ്ഞൗ’ (ദേശവും കാലവും അറിയുന്നവർ) എന്ന പദം ഇവിടെ അത്യന്തം അർഥവത്താണ് — അവൻ വായ് പിളർന്ന് ഭക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ അവന്റെ കൈകളുടെ പിടി അയഞ്ഞു; ആ അവസരംതന്നെയാണ് അവർ ഉപയോഗിച്ചത്. ‘സുസംഹൃഷ്ടൗ’ (അതീവ ഉത്സാഹത്തോടെ) എന്ന പദം അവരുടെ ഉത്സാഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആപത്തിനിടയിലും കർമത്തിൽ ഹർഷം. ‘ദക്ഷിണോ ദക്ഷിണം ബാഹും’ (വലത്തുള്ളവൻ വലതുകൈ) എന്ന പദയമകത്തിലൂടെ കവി സ്ഥാനത്തിന്റെയും പ്രവൃത്തിയുടെയും സാമ്യം രമണീയമാക്കുന്നു. വീഴ്ചയുടെ വർണനയിൽ ‘ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും ദിക്കുകളെയും മുഴക്കി’ എന്നു മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിക്കുന്ന നാദം പറയപ്പെടുന്നു; മേഘത്തിന്റെ ഉപമയിലൂടെ അതിന്റെ ഗാംഭീര്യവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു.
ലക്ഷ്മണൻ വൃത്താന്തം പറയുന്നു — ‘അമ്മ രാജ്യം തടഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ വനത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കപ്പെട്ടു; എന്നോടും ഭാര്യയോടുമൊപ്പം അവൻ ഈ മഹാവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ദേവതുല്യമായ പ്രഭാവമുള്ള ഇവൻ വിജനമായ വനത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ ഇവന്റെ ഭാര്യയെ ഒരു രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു; അവളെ തിരഞ്ഞാണ് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നത്. നീയാകട്ടെ ആരാണ്? എന്തിനാണ് ഒരു കബന്ധത്തെപ്പോലെ, മാറിടത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന വായുമായി, ഒടിഞ്ഞ തുടകളോടെ നീ ഈ വനത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നത്?’ ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണന്റെ മറുപടി കേട്ട്, മുൻപ് ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് ഓർമിച്ച് കബന്ധൻ പ്രീതനായി പറഞ്ഞു — ‘നരവ്യാഘ്രന്മാരേ, നിങ്ങൾക്കു സ്വാഗതം. ഭാഗ്യവശാൽ ഇന്നു ഞാൻ നിങ്ങളെ കാണുന്നു; ഭാഗ്യവശാൽ നിങ്ങൾ എന്റെ ബന്ധനങ്ങളായ ഈ കൈകൾ മുറിച്ചു. അവിനയംകൊണ്ട് എനിക്കു ലഭിച്ച ഈ വിരൂപമായ രൂപത്തെക്കുറിച്ച് യഥാർഥമായി ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കൂ, നരവ്യാഘ്രാ.’ ഇങ്ങനെ വൈരംപോലും ഉപകാരമായി പരിണമിക്കുന്നു; കൈകൾ മുറിച്ചതുതന്നെ അവന്റെ മോക്ഷത്തിന്റെ വാതിലായി. ഇതിലൂടെ അടുത്ത സർഗത്തിലെ കബന്ധന്റെ ആത്മകഥയ്ക്കു ഭൂമിക ഒരുങ്ങുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ നിവേദനം സംക്ഷിപ്തവും ക്രമബദ്ധവുമാണ് — രാജ്യഭ്രംശം, വനവാസം, സീതയുടെ സഹവാസം, അപഹരണം, അന്വേഷണം എന്ന അഞ്ചു പടവുകൾ മാത്രം. പിന്നെ അവൻ തിരിച്ചൊരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു, കാരണം പരിചയം നൽകുന്നതിന്റെ ഫലം പരിചയം നേടുകയാണല്ലോ. കബന്ധന്റെ മറുപടിയിൽ ‘ഭാഗ്യവശാൽ’ എന്നു രണ്ടുവട്ടം പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ദർശനവും മോക്ഷവും രണ്ടും അവന്റെ ഭാഗ്യമാണ്. ‘തദിന്ദ്രവചനം സ്മരൻ’ (ആ ഇന്ദ്രവചനം ഓർമിച്ച്) എന്ന പദത്തിലൂടെ പൂർവവൃത്താന്തത്തിന്റെ സൂചന നൽകപ്പെടുന്നു; അത് അടുത്ത സർഗത്തിൽ വിസ്തരിച്ചു പറയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തോടെ ആരംഭിച്ച ഈ സർഗം മൈത്രിയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्ततितमः सर्गः॥ ७०॥