॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 67-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമൻ ജടായുവിനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു

ജനസ്ഥാനത്തിൽ സീതാന്വേഷണം, ചോരയിൽ കുതിർന്ന ജടായുവിനെ കാണൽ, അവൻ വൃത്താന്തം അറിയിക്കുന്നത്, രാമന്റെ ആലിംഗനവും രോദനവും

മുൻപത്തെ സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ദീർഘമായ ഉപദേശം നൽകി. ജ്യേഷ്ഠനായിട്ടും, പറഞ്ഞ ഉടൻതന്നെ രാമൻ ആ സുഭാഷിതം സ്വീകരിക്കുന്നു — കാരണം അവൻ സാരഗ്രാഹിയാണ്, മഹത്തായ സാരമുള്ള വചനം സ്വീകരിക്കുന്നു. ‘പൂർവജോഽപി’ (ജ്യേഷ്ഠനായിട്ടും) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി അവന്റെ വിനയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇളയവന്റെയും ഹിതവചനം സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നതാണ് ശ്രേഷ്ഠന്റെ ലക്ഷണം. പിന്നെ അവൻ വളർന്ന തന്റെ രോഷം നിയന്ത്രിച്ച്, വിചിത്രമായ വില്ലിൽ ഊന്നി, ലക്ഷ്മണനോടു ചോദിക്കുന്നു — ‘കുഞ്ഞേ, നാം എന്തു ചെയ്യും? എവിടേക്കു പോകും? ഏത് ഉപായംകൊണ്ട് നാം ഇവിടെ സീതയെ കാണും? ഇത് ആലോചിക്കൂ.’ ക്രോധത്തിൽനിന്ന് കാര്യചിന്തയിലേക്കുള്ള ഈ മാറ്റമാണ് മുൻപത്തെ സർഗത്തിലെ ഉപദേശത്തിന്റെ ഫലം. ‘വിചിന്തയ’ (ആലോചിക്കൂ) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമൻ സഹോദരനെ മന്ത്രിയുടെ സ്ഥാനത്തു നിർത്തുന്നു; ശോകത്താൽ സ്വയം തീരുമാനിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവൻ ഇപ്പോൾ സഹായിയുടെ ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ‘വില്ലിൽ ഊന്നി’ എന്ന പ്രവൃത്തിയും സൂചകമാണ് — ഒരു നിമിഷം മുൻപ് ലോകസംഹാരത്തിനായി ഒരുക്കിയ വില്ല് ഇപ്പോൾ ഒരു താങ്ങു മാത്രമായിത്തീർന്നു. ഒരൊറ്റ പദംകൊണ്ട് കവി കോപത്തിന്റെ ശമനം കാണിക്കുന്നു.

പരിതാപത്താൽ ആർത്തനായ രാമനോട് ലക്ഷ്മണൻ പറയുന്നു — ‘ഈ ജനസ്ഥാനംതന്നെയാണ് അങ്ങ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്. ഇതു ധാരാളം രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞതും പലതരം മരങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞതുമാണ്; ഇവിടെ ദുർഗമമായ മലകളും പിളർപ്പുകളും കന്ദരങ്ങളുമുണ്ട്. പലതരം മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വിവിധ ഘോരഗുഹകളും കിന്നരന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും ഗന്ധർവഭവനങ്ങളുമുണ്ട്. എന്നോടൊപ്പം അവയെല്ലാം അങ്ങ് തിരയണം. അങ്ങയെപ്പോലെയുള്ള ബുദ്ധിമാന്മാരായ മഹാത്മാക്കളായ നരശ്രേഷ്ഠന്മാർ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പർവതങ്ങളെന്നപോലെ ആപത്തുകളിൽ കുലുങ്ങുന്നില്ല.’ പർവതോപമ ഇവിടെ അർഥവത്താണ് — പാറ കാറ്റിൽ ഇളകാത്തതുപോലെ ധീരൻ ആപത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആ വനം മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ചു. ഉപദേശം ഇപ്പോൾ പ്രവൃത്തിയായി പരിണമിച്ചിരിക്കുന്നു — വിലാപം, വിചാരം, പിന്നെ അന്വേഷണം എന്നീ മൂന്നു പടവുകൾ കവി ക്രമമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണന്റെ ഉപായവും യുക്തിയുക്തമാണ് — ദൂരേക്കു പോകുന്നതിനുമുമ്പ് അടുത്തുള്ള ജനസ്ഥാനംതന്നെ പരിശോധിക്കണം, കാരണം അവിടെയാണ് രഥം തകർന്നത്, അവിടെയാണ് രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്നതും. വനത്തിന്റെ വർണന രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളിലായി വിസ്തരിക്കപ്പെടുന്നു — ദുർഗങ്ങൾ, കന്ദരങ്ങൾ, ഗുഹകൾ, കിന്നരവാസങ്ങൾ, ഗന്ധർവഭവനങ്ങൾ; ഇതിലൂടെ അന്വേഷണത്തിന്റെ ദുഷ്കരത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്രുദ്ധനായ രാമൻ വില്ലിൽ ഘോരമായ ക്ഷുരം എന്ന ശരം തൊടുത്ത് മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ പർവതശിഖരംപോലെയുള്ള, മഹാഭാഗനായ, പക്ഷിശ്രേഷ്ഠനായ ജടായുവിനെ അവൻ കാണുന്നു — ചോരയിൽ കുതിർന്ന് നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നവനെ. ഗിരിശൃംഗംപോലുള്ള അവനെ കണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറയുന്നു — ‘ഇവനാണ് വൈദേഹിയായ സീതയെ ഭക്ഷിച്ചത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഈ കാനനത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന, കഴുകന്റെ രൂപം ധരിച്ച രാക്ഷസൻതന്നെയാണ് ഇവൻ എന്നു വ്യക്തം. വിശാലാക്ഷിയായ സീതയെ ഭക്ഷിച്ച് ഇവൻ സുഖമായി ഇരിക്കുന്നു; ജ്വലിക്കുന്ന മുനയുള്ള, ഘോരമായ, നേരേ പായുന്ന ശരങ്ങളാൽ ഞാൻ ഇവനെ വധിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വില്ലിൽ ക്ഷുരം തൊടുത്ത്, സമുദ്രം അതിരിടുന്ന ഭൂമിയെ ഇളക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ കഴുകന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു. ഇവിടെയാണ് കരുണത്തിന്റെ ശിഖരം — പ്രാണൻ ത്യജിച്ച് സീതയെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചവൻതന്നെ അവളുടെ ഭർത്താവിനാൽ അവളെ ഭക്ഷിച്ചവനായി കരുതപ്പെടുന്നു. അജ്ഞാനത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ക്രോധം എത്ര വലിയ അനർഥം വരുത്തിയേക്കാമെന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. ‘നാത്ര സംശയഃ’ (ഇതിൽ സംശയമില്ല) എന്ന രാമന്റെ നിശ്ചയംതന്നെ ഭ്രമത്തിന്റെ ആഴം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ശോകത്തിനടിപ്പെട്ട മനസ്സ് വേഗം തീരുമാനിക്കുന്നു, വിചാരം ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല. മുൻപത്തെ രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മണൻ ഉപദേശിച്ച ബുദ്ധിപൂർവമായ വിചാരം ഇവിടെ ഒരു നിമിഷത്തേക്കു മറന്നുപോയതുപോലെയാകുന്നു; ഇതിലൂടെ കവി മാനുഷികമായ ദൗർബല്യമാണു വർണിക്കുന്നത്, രാമന്റെ ദോഷമല്ല.

അപ്പോൾ ആ പക്ഷി അതിദീനമായ സ്വരത്തിൽ, നുരയോടുകൂടിയ ചോര ഛർദിച്ചുകൊണ്ട്, ദശരഥപുത്രനായ രാമനോടു സംസാരിക്കുന്നു — ‘ആയുഷ്മാനേ, ഒരു ഔഷധമെന്നപോലെ ഈ മഹാവനത്തിൽ നീ ആരെ തിരയുന്നുവോ, ആ ദേവിയെയും എന്റെ പ്രാണനെയും — രണ്ടിനെയും — രാവണൻ അപഹരിച്ചു. രാഘവാ, നീയും ലക്ഷ്മണനുമില്ലാതിരുന്ന ആ ദേവിയെ ബലവാനായ രാവണൻ കൊണ്ടുപോകുന്നതു ഞാൻ കണ്ടു. ഞാൻ സീതയുടെ രക്ഷയ്ക്കായി ചെന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ രാവണന്റെ രഥവും കുടയും തകർത്തു, അവനെ നിലത്തു വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു.’ ഒരൊറ്റ വചനംകൊണ്ട് പക്ഷി മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ സാധിക്കുന്നു — രാമന്റെ ഭ്രമം അകറ്റുന്നു, സീതയുടെ വാർത്ത നൽകുന്നു, അപഹർത്താവിന്റെ പേരു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ‘ഔഷധമെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — രോഗാർത്തൻ ഔഷധസസ്യം തിരയുന്നതുപോലെ രാമൻ സീതയെ തിരയുന്നു. വൃദ്ധനായ കഴുകന്റെ പരാക്രമം ഇവിടെ മിത്രധർമത്തിന്റെ പരമമായ ഉദാഹരണമാണ്. ‘രണ്ടിനെയും അപഹരിച്ചു’ എന്ന ഒറ്റപ്പദംകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ പ്രാണനെ സീതയോടു തുലനം ചെയ്യുന്നു — രണ്ടിന്റെയും അപഹർത്താവ് ഒരാൾതന്നെ. വാക്കിന്റെ ദീനതയും ചോര ഛർദിക്കുന്നതും വർണിച്ച് കവി ശ്രോതാക്കളുടെ ഹൃദയത്തിൽ കരുണ ജനിപ്പിക്കുന്നു; രാമന്റെ ശരസന്ധാനം ആ നിമിഷംതന്നെ നിഷ്ഫലമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജടായു പ്രത്യക്ഷമായ തെളിവുകൾ കാണിക്കുന്നു — ‘ഇതാ അവന്റെ ഒടിഞ്ഞ വില്ല്, ഇവയാണ് അവന്റെ ശരങ്ങൾ; രാമാ, യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന അവന്റെ യുദ്ധരഥം ഇതാ. ഇതാകട്ടെ അവന്റെ സാരഥി, എന്റെ ചിറകുകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് നിലത്തു കിടക്കുന്നു. തളർന്നുപോയ എന്റെ ചിറകുകൾ വാളുകൊണ്ടു വെട്ടി, രാവണൻ വൈദേഹിയായ സീതയെയുംകൊണ്ട് ആകാശത്തേക്കു പറന്നുയർന്നു.’ ഇതേ അടയാളങ്ങളിൽനിന്നാണ് മുൻപത്തെ സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ഊഹിച്ചത് — ‘ഇത് ഒരാളുടെ മാത്രം സംഘട്ടനം’ എന്ന്; ഇപ്പോൾ ഒരു സാക്ഷി അതു സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അവൻ ദീനമായി അപേക്ഷിക്കുന്നു — ‘രാക്ഷസൻ മുൻപേ കൊന്ന എന്നെ നീ കൊല്ലരുത്.’ മരണാസന്നന്റെ ഈ പ്രാർഥന പ്രാണരക്ഷയ്ക്കുവേണ്ടിയല്ല, മിത്രത്തിന്റെ കൈയിൽനിന്ന് അപമാനം ഉണ്ടാകരുത് എന്ന ഭാവത്തോടെയാണ്; ഇതോടെ രാമന്റെ ഭ്രമം പൂർണമായും നീങ്ങുന്നു. ഈ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിൽ കവി സാക്ഷ്യത്തിന്റെ ക്രമംതന്നെ പിന്തുടരുന്നു — ആദ്യം വസ്തുക്കൾ (വില്ല്, ശരങ്ങൾ, രഥം), പിന്നെ ഒരു വ്യക്തി (സാരഥി), ഒടുവിൽ സ്വന്തം ശരീരത്തിലെ മുറിവ്. ഇതോടെ ജനസ്ഥാനത്തിലെ യുദ്ധസ്ഥലം മുഴുവൻ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ഉത്തരം കിട്ടാത്തതായി ഒന്നും അവശേഷിക്കുന്നില്ല.

സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രിയകഥ അറിഞ്ഞ രാമൻ വലിയ വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച് ഗൃധ്രരാജനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു; നിയന്ത്രണമറ്റ് നിലത്തുവീണ് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം കരഞ്ഞു. ഏറ്റവും ധീരനായിട്ടും അവൻ അപ്പോൾ ഇരട്ടിച്ച താപത്താൽ ആർത്തനായി — സീതാശോകവും മിത്രശോകവും രണ്ടും ഒന്നിച്ചുചേർന്നു. ഒറ്റയ്ക്ക്, ഏകമാത്രമായ ആ വഴിയിൽ കഷ്ടതയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിടുന്ന അവനെ കണ്ട് ദുഃഖിതനായ രാമൻ സൗമിത്രിയോടു പറഞ്ഞു — ‘രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു, വനത്തിൽ വാസം, സീത നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഈ പക്ഷി മരിച്ചു; ഇങ്ങനെയുള്ള എന്റെ ദൗർഭാഗ്യം അഗ്നിയെപ്പോലും ദഹിപ്പിക്കും. നിറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന മഹാസമുദ്രത്തെ ഇന്നു ഞാൻ നീന്തിക്കടന്നാൽ, ആ നദീപതിപോലും എന്റെ ദൗർഭാഗ്യത്താൽ നിശ്ചയമായും വറ്റിപ്പോകും.’ അതിശയോക്തികളിലൂടെ കവി ശോകത്തിന്റെ അളവു കാണിക്കുന്നു — അഗ്നിയെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന, സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കുന്ന ദൗർഭാഗ്യം എങ്ങനെയുള്ളതായിരിക്കും. ‘വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച്’ എന്ന പ്രവൃത്തി പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ക്ഷത്രിയൻ വില്ല് ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല, എന്നാൽ ഇവിടെ സ്നേഹം ആയുധത്തെപ്പോലും അതിക്രമിക്കുന്നു. ‘അവശഃ’ (നിയന്ത്രണമറ്റവൻ) എന്ന പദം സ്വാധീനതയുടെ അഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഏറ്റവും ധീരനായ രാമൻപോലും ഇവിടെ തികച്ചും വിവശനാണ്.

‘ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ലോകത്തിൽ എന്നെക്കാൾ ഭാഗ്യംകെട്ടവനായി ആരുമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ആപത്തുകളുടെ ഈ വലിയ വല എന്റെമേൽ വീണത്. എന്റെ പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തും മഹാബലനുമായ ഈ ഗൃധ്രരാജൻ എന്റെ ഭാഗ്യവിപര്യയംകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ട് നിലത്തു കിടക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ പലതും പറഞ്ഞ്, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാഘവൻ പിതൃസ്നേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ജടായുവിനെ സ്പർശിച്ചു. സ്പർശംതന്നെ ഇവിടെ എല്ലാം പറയുന്നു — ഒരു നിമിഷം മുൻപ് ശരം തൊടുത്തിരുന്നവൻതന്നെ ഇപ്പോൾ ഒരു പിതാവിനെയെന്നപോലെ തലോടുന്നു. ഒടുവിൽ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ കവി ചിത്രം ഉപസംഹരിക്കുന്നു — ചിറകുകൾ അറ്റുപോയ, ചോരയിൽ കുളിച്ച ആ ഗൃധ്രരാജനെ ചേർത്തുപിടിച്ച്, ‘പ്രാണസമയായ മൈഥിലി എവിടെപ്പോയി’ എന്ന വാക്കു പുറപ്പെടുവിച്ച് രാമൻ നിലത്തുവീണു. ചോദ്യംതന്നെ ഉത്തരമില്ലാതെ നിൽക്കുന്നു, വീഴ്ചയോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു — ഉത്തരമാകട്ടെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ പക്ഷിരാജൻതന്നെ നൽകും. ‘പിതാവിന്റെ സുഹൃത്ത്’ എന്ന ബന്ധത്തിലൂടെ ജടായു ദശരഥന്റെ സ്ഥാനത്തു പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽത്തന്നെ രാമന്റെ ശോകം പിതൃശോകംപോലെയാകുന്നു. അനുഷ്ടുപ്പുകൾ വിട്ട് ഒടുവിൽ ദീർഘവൃത്തം സ്വീകരിച്ച് കവി ചിത്രം സ്ഥിരമാക്കുന്നു — ചോരയിൽ കുതിർന്ന പക്ഷി, അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്ന രാജപുത്രൻ, ഉത്തരമില്ലാത്ത ചോദ്യം, നിലത്തുവീണ ശരീരം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः॥ ६७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക