സർഗ്ഗം
സീതയുടെ ആഭരണമോചനവും ലങ്കയിലേക്കുള്ള കൊണ്ടുപോകലും
അഞ്ചു വാനരന്മാരുടെ മധ്യത്തിലേക്ക് ഉത്തരീയവും ആഭരണങ്ങളും ഇടുന്നു, സാഗരം കടക്കൽ, ലങ്കയിലെ അന്തഃപുരത്തിൽ പാർപ്പിക്കൽ, രാക്ഷസികൾക്കുള്ള ആജ്ഞ, എട്ടു രാക്ഷസന്മാരെ ജനസ്ഥാനത്തേക്ക് അയയ്ക്കൽ
അപഹരിക്കപ്പെടുന്ന വൈദേഹി ഒരു രക്ഷകനെയും കണ്ടില്ല. അപ്പോൾ വഴിയിൽ ഒരു പർവതശിഖരത്തിലിരിക്കുന്ന അഞ്ചു വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അവൾ കണ്ടു. വിശാലാക്ഷിയും വരാരോഹയുമായ അവൾ ചിന്തിച്ചു — ‘ഇവർ ഒരുപക്ഷേ എന്റെ വാർത്ത രാമനോടു പറഞ്ഞേക്കാം.’ അതിനാൽ അവൾ സ്വർണപ്രഭയുള്ള പട്ടുത്തരീയവും ശുഭമായ ആഭരണങ്ങളും അഴിച്ചിട്ടു; വസ്ത്രം ഉപേക്ഷിച്ച് ആഭരണങ്ങളോടൊപ്പം അവരുടെ മധ്യത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. ഇതാണ് സീതയുടെ ആദ്യത്തെ ബുദ്ധിപൂർവമായ പ്രവൃത്തി — വിലാപത്തിൽനിന്ന് ഉപായത്തിലേക്കുള്ള സംക്രമണം; ഇതുതന്നെയാണ് പിന്നീട് സുഗ്രീവൻ രാമനു കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്ന ആഭരണം. രാവണനാകട്ടെ പരിഭ്രമംകൊണ്ട് ആ പ്രവൃത്തി അറിഞ്ഞില്ല — കവി ഇവിടെ അവന്റെ തിടുക്കവും മോഹവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിംഗലനേത്രരായ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇമയനക്കാത്തതുപോലുള്ള കണ്ണുകളോടെ നിലവിളിക്കുന്ന വിശാലാക്ഷിയായ സീതയെ കണ്ടു. അവനാകട്ടെ പമ്പ കടന്ന് ലങ്കാപുരിയുടെ നേരെ പുറപ്പെട്ടു. ഇവിടെ കവി രണ്ടു ദൃഷ്ടികളുടെ വിരോധം കാണിക്കുന്നു — രാവണൻ മുന്നോട്ടുമാത്രം നോക്കുന്നു, വാനരന്മാരാകട്ടെ നിശ്ചലനേത്രരായി മുകളിലേക്കു നോക്കുന്നു. സീതയുടെ ഈ മൗനകർമംതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിൽ കഥയുടെ സന്ധി, കാരണം അതിലൂടെയാണ് പിന്നീട് രാമൻ വഴി കണ്ടെത്തുന്നത്. ‘അഞ്ചു വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ’ എന്ന എണ്ണം സുഗ്രീവൻ സചിവന്മാരോടൊപ്പം ഋശ്യമൂകത്തിൽ കഴിയുന്നതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; പേരുകൾ ഇവിടെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. സീത അവരെ വിളിക്കുന്നില്ല, ആംഗ്യം കാണിക്കുന്നുമില്ല — വസ്ത്രം താഴെയിടുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു, കാരണം ആംഗ്യം രാവണന്റെ കണ്ണിൽ എളുപ്പം പെട്ടേക്കാം.
കരയുന്ന മൈഥിലിയെ പിടിച്ചുകൊണ്ട് രാക്ഷസേശ്വരൻ പോയി. ഇവിടെ കവി ഒരു പ്രസിദ്ധമായ ഉപമ ചേർക്കുന്നു — അതീവ ഹൃഷ്ടനായ രാവണൻ വാസ്തവത്തിൽ സ്വന്തം മൃത്യുവിനെത്തന്നെയാണ് കൊണ്ടുപോയത്, മൂർച്ചയേറിയ ദംഷ്ട്രകളുള്ള മഹാവിഷമുള്ള പെൺസർപ്പത്തെ മടിയിൽ വഹിക്കുന്നതുപോലെ. ആകാശത്തിലൂടെ പോകുന്ന അവൻ വനങ്ങളും നദികളും പർവതങ്ങളും തടാകങ്ങളും വില്ലിൽനിന്നു വിട്ട ശരംപോലെ വേഗം കടന്നു. പിന്നെ തിമിംഗലങ്ങളുടെയും മുതലകളുടെയും വാസസ്ഥാനവും അക്ഷയവും വരുണാലയവും നദികളുടെ ശരണവുമായ സാഗരവും അവൻ കടന്നു. വൈദേഹി അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സമുദ്രംപോലും പരിഭ്രമംകൊണ്ട് തിരകൾ ഇളകിമറിഞ്ഞും മത്സ്യങ്ങളും മഹാസർപ്പങ്ങളും നിശ്ചലമായും തീർന്നു — ജഡമായ സാഗരംപോലും ക്ഷോഭിക്കുന്നു എന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അന്തരിക്ഷത്തിലുള്ള ചാരണന്മാർ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു; സിദ്ധന്മാർ പറഞ്ഞു — ‘ഏതദന്തഃ ദശഗ്രീവഃ’ (ഇതോടെ ദശഗ്രീവന്റെ അന്ത്യം) എന്ന്, അതായത് ഈ കർമത്തിനുശേഷം അവന്റെ അന്ത്യം നിശ്ചിതമാണ്. ഇങ്ങനെ ദൈവവാണിയും സീതയുടെ വാക്കിനെ അനുമോദിക്കുന്നു. പിന്നെ പിടയുന്ന സീതയെ മടിയിലെടുത്ത് അവൻ ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു — രൂപംധരിച്ച സ്വന്തം മൃത്യുവിനെത്തന്നെ. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ കവി മൂന്നു സാക്ഷികളെ ചേർക്കുന്നു — സമുദ്രം, ചാരണന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ; മൂവരും രാവണന്റെ കർമത്തെ അനുമോദിക്കുന്നില്ല. പെൺസർപ്പത്തിന്റെ രൂപകവും വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു — അവൻ മടിയിൽ വഹിക്കുന്നതുതന്നെ അവനെ ദംശിക്കുന്നു. ‘വില്ലിൽനിന്നു വിട്ട ശരംപോലെ’ എന്ന ഉപമ അവന്റെ വേഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അവന്റെ ആ വേഗംതന്നെ അവന്റെ നാശത്തിന്റെ ത്വരയാണ്. സമുദ്രത്തിന്റെ ക്ഷോഭം കേവലം പ്രാകൃതികമല്ല, ധർമക്ഷോഭത്തിന്റെ അടയാളമാണ് — ജഡഭൂതങ്ങൾപോലും അധർമം സഹിക്കുന്നില്ല എന്നാണ് കവിയുടെ ഭാവം. ‘ഏതദന്തഃ’ എന്ന സിദ്ധന്മാരുടെ വാക്ക് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
രൂപംധരിച്ച മൃത്യുവിനെയെന്നപോലെ അവൻ ലങ്കാനഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. നന്നായി വിഭജിച്ച രാജവീഥികളും നിറഞ്ഞ കക്ഷ്യകളുമുള്ള ആ ജനനിബിഡമായ നഗരിയിലെത്തി അവൻ സ്വന്തം അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ കറുത്ത കടക്കണ്ണുകളുള്ളവളും ശോകമോഹങ്ങളാൽ ബാധിതയുമായ സീതയെ അവൻ പാർപ്പിച്ചു — മയാസുരൻ തന്റെ മായയെ സ്ഥാപിക്കുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ ഉപമ ദ്വ്യർഥമാണ് — സീത അവനു മായപോലെ അലഭ്യയാണ്, അവന്റെ വിനാശകാരിണിയുമാണ്. പിന്നെ ദശഗ്രീവൻ ഘോരദർശനകളായ പിശാചികളെ വിളിച്ച് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — ‘എന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ ഒരു പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ഈ സീതയെ കാണരുത്. മുത്തുകൾ, രത്നങ്ങൾ, സ്വർണം, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ — ഇവൾ എന്തെന്താഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതതെല്ലാം എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഇവൾക്കു നൽകണം. അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ വൈദേഹിയോട് അല്പമെങ്കിലും അപ്രിയവാക്കു പറയുന്നവളുടെ ജീവൻ എനിക്കു പ്രിയമല്ല.’ ഇങ്ങനെ ഭയംകൊണ്ടും ലോഭംകൊണ്ടും അവൻ സീതയെ വശപ്പെടുത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു — എന്നാൽ രണ്ടും നിഷ്ഫലമാകും എന്ന് അടുത്ത സർഗം കാണിക്കും. ‘രൂപംധരിച്ച മൃത്യു’ എന്ന പദം രണ്ടാമതും ആവർത്തിക്കുന്നു — ഒന്നാമതു സീതയെക്കുറിച്ച്, ഇവിടെ ലങ്കയെക്കുറിച്ച്; അതിലൂടെ നഗരവും അവനോടൊപ്പം നശിക്കും എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മയാസുരോപമയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മായ കാണപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ പിടിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അതുപോലെ സീതയും അവന്റെ അടുത്തുണ്ടെങ്കിലും അലഭ്യതന്നെ. അന്തഃപുരത്തിന്റെ വർണന ഇവിടെ സംക്ഷിപ്തമാണ്; അതിന്റെ വിസ്താരം അടുത്ത സർഗത്തിലാണ്, അവിടെ രാവണൻ സ്വയം സീതയ്ക്ക് ഐശ്വര്യം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.
രാക്ഷസികളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പ്രതാപവാനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ‘എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്’ എന്നു ചിന്തിച്ച് അന്തഃപുരത്തിൽനിന്നു പുറത്തിറങ്ങി, മഹാവീര്യരും മാംസഭോജികളുമായ എട്ടു രാക്ഷസന്മാരെ കണ്ടു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാനത്താൽ മോഹിതനായ അവൻ അവരെ കണ്ട്, ബലവീര്യങ്ങൾക്കായി പ്രശംസിച്ച് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — ‘നാനാവിധ ആയുധങ്ങളുമേന്തി തിടുക്കത്തോടെ ഇവിടെനിന്നു വേഗം ജനസ്ഥാനത്തേക്കു പോകുവിൻ — മുൻപ് ഖരന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നതും ഇപ്പോൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ സ്ഥലം. രാക്ഷസന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട് ശൂന്യമായ ആ ജനസ്ഥാനത്ത് പൗരുഷവും ബലവും ആശ്രയിച്ച്, ഭയം ദൂരെ ഉപേക്ഷിച്ച് വസിക്കുവിൻ. അവിടെ ഞാൻ വലിയതും മഹാവീര്യമുള്ളതുമായ സൈന്യത്തെ പാർപ്പിച്ചിരുന്നു; ദൂഷണനും ഖരനുമുൾപ്പെടെ അതു മുഴുവനും യുദ്ധത്തിൽ രാമന്റെ ശരങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.’ ഇങ്ങനെ അവൻ തന്റെ പരാജയം സ്വയംതന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നു — ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ മൂലം. ‘വരദാനത്താൽ മോഹിതൻ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി അവന്റെ അന്ധതയുടെ കാരണം പറയുന്നു — ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്താൽ അവൻ മനുഷ്യനെ പുല്ലുപോലെ കരുതുന്നു. എട്ടു രാക്ഷസന്മാർ മാംസഭോജികളാണ് എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ അവരുടെ ക്രൗര്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്’ എന്ന ആജ്ഞതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അവരിൽ ഭയമുണ്ടെന്ന് — ജനസ്ഥാനം രാമനാൽ ശൂന്യമാക്കപ്പെട്ടതാണല്ലോ. ‘മുൻപ് ഖരന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളിലൂടെ കവി അവിടെ മുൻപുണ്ടായിരുന്ന രാക്ഷസസമൃദ്ധിയും അതിന്റെ നാശവും ഒരുമിച്ചു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എട്ട് എന്ന എണ്ണവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, രാവണൻ ഇപ്പോൾ സൈന്യത്തെയല്ല, ചാരന്മാരെ മാത്രമാണ് അയയ്ക്കുന്നത് എന്ന്.
രാവണൻ തന്റെ മനോഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — ‘അതുകൊണ്ട് എന്റെ അപൂർവമായ ക്രോധം ധൈര്യത്തെ കവിഞ്ഞു വളരുന്നു; രാമനോട് അതിമഹത്തും അതിദാരുണവുമായ വൈരം ജനിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാശത്രുവിനോടുള്ള ആ വൈരം വീട്ടാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ കൊല്ലാതെ എനിക്ക് ഉറക്കംപോലും ലഭിക്കില്ല. ഖരദൂഷണന്മാരെ കൊന്ന ആ രാമനെ കൊന്നിട്ടേ എനിക്കു ശാന്തി ലഭിക്കൂ — ദരിദ്രൻ ധനം ലഭിച്ചാലെന്നപോലെ.’ പിന്നെ അവൻ കാര്യം ആജ്ഞാപിക്കുന്നു — ‘ജനസ്ഥാനത്തു വസിക്കുന്ന നിങ്ങൾ രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്ത എത്തിക്കണം — അവൻ എന്തു ചെയ്യുന്നു എന്ന് യഥാർഥമായി അറിയണം. എല്ലാ നിശാചരന്മാരും അശ്രദ്ധയില്ലാതെ പോകണം; രാഘവന്റെ വധത്തിനായി എപ്പോഴും ശ്രമിക്കണം. യുദ്ധമുഖത്ത് നിങ്ങളുടെ ബലം ഞാൻ പലതവണ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ജനസ്ഥാനത്ത് ഞാൻ നിങ്ങളെ നിയോഗിക്കുന്നത്.’ ഇവിടെ രാവണൻ ആദ്യം ചാരപ്രവൃത്തിയാണ് നിർദേശിക്കുന്നത്, യുദ്ധമല്ല — അതിലൂടെ അവന്റെ ജാഗ്രത പ്രകടമാകുന്നു. എന്നാൽ അവന്റെ വാക്കുകളിൽ വൈരുധ്യവും കാണാം — ഒരുവശത്ത് അവൻ രാമനെ ‘അല്പതേജസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ’ എന്നു കരുതുന്നു, മറുവശത്ത് അവന്റെ വധത്തിനായി ചാരന്മാരെ അയയ്ക്കുന്നു. ‘ദരിദ്രൻ ധനം ലഭിച്ചാലെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ അവന്റെ ലോഭസ്വഭാവംതന്നെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു — ശാന്തിപോലും അവനു ലാഭരൂപമാണ്, ധർമരൂപമല്ല. ‘അശ്രദ്ധയില്ലാതെ പോകണം’ എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൻ രാമന്റെ സാമർഥ്യം മൗനമായി അംഗീകരിക്കുന്നു; മുൻപ് ജനസ്ഥാനത്ത് സൈന്യം നശിച്ചതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ജാഗ്രതയുടെ കാരണം.
പിന്നെ ആ എട്ടു രാക്ഷസന്മാർ മഹത്തായ അർഥമുള്ള ആ പ്രിയവാക്ക് സ്വീകരിച്ച് രാവണനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, അദൃശ്യരായി ഒരുമിച്ച് ലങ്ക വിട്ട് ജനസ്ഥാനത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ കവി രാവണന്റെ അവസ്ഥ കാണിക്കുന്നു — സീതയെ ലഭിച്ച്, മൈഥിലിയെ കൈവശപ്പെടുത്തി അതീവ ഹൃഷ്ടനായ അവൻ, രാമനോട് ഉഗ്രമായ വൈരം ഏറ്റെടുത്തിട്ടും, മോഹംകൊണ്ടുതന്നെ സന്തോഷിച്ചു. ‘മോഹാത്’ (മോഹംകൊണ്ട്) എന്ന ഒരൊറ്റ പദത്തിൽ സർഗത്തിന്റെ മുഴുവൻ അർഥവും സംഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — അവൻ ഹർഷമെന്നു കരുതുന്നത് വാസ്തവത്തിൽ വിനാശത്തിന്റെ ആരംഭമാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे चतुष्पञ्चाशः सर्गः॥ ५४॥