സർഗ്ഗം
സീത രാവണനെ ധിക്കരിക്കുന്നു
ആകാശത്തിലൂടെ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്ന സീതയുടെ പരുഷവാക്കുകൾ, ജടായുവിന്റെ സ്മരണ, കാലപാശത്തിന്റെയും നരകത്തിന്റെയും സൂചന, വിലാപത്തോടൊപ്പമുള്ള അപഹരണം
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ജടായു രാവണനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു, സീത ബലമായി പിടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ സർഗത്തിൽ രാവണൻ അവളെ മടിയിൽ പിടിച്ച് ആകാശത്തിലേക്കു കുതിക്കുന്നു. ആകാശത്തിലേക്കു കുതിക്കുന്ന അവനെ കണ്ട് ജനകാത്മജയായ മൈഥിലി ദുഃഖിതയും അത്യന്തം ഉദ്വിഗ്നയുമായി, വലിയ ഭയത്തിലാണ്ടു. രോഷവും കരച്ചിലുംകൊണ്ടു ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള അവൾ ഭീകരനേത്രനായ രാക്ഷസാധിപനോട് ദയനീയമായി കരഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെ സംസാരിച്ചു. അവളുടെ ആദ്യത്തെ ആക്ഷേപം നീചകർമത്തെക്കുറിച്ചാണ് — ‘രാവണാ, ഈ കർമംകൊണ്ട് നിനക്കു ലജ്ജയില്ലേ? ഞാൻ ആരുമില്ലാതെ ഒറ്റയ്ക്കാണെന്നറിഞ്ഞ് കള്ളനെപ്പോലെ അപഹരിച്ച് ഓടിപ്പോകുന്നു.’ രണ്ടാമത്തെ ആക്ഷേപം കാപുരുഷത്വത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു — ‘ദുഷ്ടാത്മാവേ, ഭീരുവായ നീതന്നെയാണ് മായകൊണ്ട് മൃഗരൂപത്തിലൂടെ എന്റെ ഭർത്താവിനെ ദൂരേക്കു കൊണ്ടുപോയത്; അതുതന്നെയായിരുന്നു നിന്റെ ഉപായം.’ പിന്നെ അവൾ ജടായുവിനെ ഓർക്കുന്നു — ‘എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഒരുമ്പെട്ട ഈ വൃദ്ധനായ ഗൃധ്രരാജനെ നീ വീഴ്ത്തി; അവൻ എന്റെ ശ്വശുരന്റെ പഴയ സഖാവായിരുന്നു.’ ഇതിലൂടെ കവി സീതയുടെ ശോകം ക്രോധത്തോടു കലർന്നതായി കാണിക്കുന്നു. അവൾ യാചിക്കുന്നില്ല, കരയുക മാത്രവും ചെയ്യുന്നില്ല; ആദ്യശ്ലോകംമുതൽതന്നെ ആക്ഷേപിക്കുന്നു. ഇവിടെ മൂന്ന് ആക്ഷേപങ്ങൾ ക്രമമായി വളരുന്നു — മോഷണം, ഭീരുത്വം, ഉപകാരിയായ വൃദ്ധന്റെ വധം. ‘ശ്വശുരന്റെ സഖാവ്’ എന്ന പദത്തിലൂടെ സീത ജടായുവിന് ദശരഥനോടുള്ള സഖ്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ രാവണന്റെ കർമം കുലദ്രോഹത്തിനു തുല്യമാകുന്നു.
തുടർന്ന് സീത അവന്റെ വീര്യത്തെ പരിഹസിക്കുന്നു — ‘രാക്ഷസാധമാ, നിന്റെ പരമമായ വീര്യം ഇവിടെ കാണാം! സ്വന്തം പേരു വിളിച്ചുപറഞ്ഞ് യുദ്ധത്തിൽ നീ എന്നെ ജയിച്ചില്ല; കള്ളനെപ്പോലെയാണ് പിടിച്ചത്.’ വീണ്ടും അവൾ ചോദിക്കുന്നു — ‘ഇങ്ങനെയുള്ള നിന്ദ്യകർമം ചെയ്തിട്ട് നിനക്ക് എങ്ങനെ ലജ്ജയില്ലാതിരിക്കുന്നു? അന്യന്റെ സ്ത്രീയെ അപഹരിക്കൽ, അതും ആളൊഴിഞ്ഞ വിജനസ്ഥലത്തുവച്ച് — ഇതുതന്നെയാണ് നിന്റെ ശൗര്യം.’ പിന്നെ അവൾ ഫലം പറയുന്നു — ‘ലോകങ്ങളിൽ പുരുഷന്മാർ നിന്റെ ഈ കുത്സിതകർമം പറഞ്ഞുനടക്കും; ശൗര്യം ഭാവിക്കുന്ന നിന്റെ ഈ കർമം അതിക്രൂരവും അധർമിഷ്ഠവുമാണെന്നു പറയും.’ ഒടുവിൽ അവൾ സ്വയം ധിക്കാരം ചൊരിയുന്നു — ‘മുൻപ് നീ പറഞ്ഞ ശൗര്യത്തിനും സത്ത്വത്തിനും ധിക്ക്; കുലത്തിനു നിന്ദ വരുത്തുന്ന ഇങ്ങനെയുള്ള നിന്റെ ചാരിത്രത്തിനും ധിക്ക്.’ ഇവിടെ സീതയുടെ വാക്ക് പരിഹാസത്തിൽനിന്നു നിന്ദയിലേക്കും നിന്ദയിൽനിന്നു ധിക്കാരത്തിലേക്കും ക്രമമായി നീങ്ങുന്നു. ‘വിശ്രാവ്യ നാമധേയം’ (പേരു വിളിച്ചുപറഞ്ഞ്) എന്ന പദത്തിലൂടെ വീരധർമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — വീരൻ സ്വന്തം പേരു ഘോഷിച്ചിട്ടാണ് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്; രാവണനാകട്ടെ ഒളിച്ചാണ് വന്നത്. ‘ആളൊഴിഞ്ഞിടത്ത്, അന്യന്റേത്’ എന്ന രണ്ടു ദോഷങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് — വിജനതയും അന്യസ്വത്തിന്റെ അപഹരണവും.
പിന്നെ സീത അവന്റെ പലായനത്തെത്തന്നെ പരിഹസിക്കുന്നു — ‘ഇങ്ങനെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന നിനക്ക് എന്തു ചെയ്യാനാകും? ഒരു മുഹൂർത്തമെങ്കിലും നിൽക്കൂ; ജീവനോടെ നീ തിരിച്ചുപോകുകയില്ല.’ അവൾ കാരണവും പറയുന്നു — ‘ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിലെത്തിയാൽ സൈന്യത്തോടുകൂടിയാലും ഒരു മുഹൂർത്തംപോലും ജീവിക്കാൻ നിനക്കു കഴിയില്ല. വനത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ സ്പർശം പക്ഷിക്കെന്നപോലെ, അവരുടെ ശരസ്പർശം ഒരുവിധത്തിലും സഹിക്കാൻ നിനക്കു കഴിയില്ല.’ തുടർന്ന് അവൾ ഹിതം ഉപദേശിക്കുന്നു — ‘നിനക്കു പഥ്യമായത് നന്നായി ചെയ്ത് എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ; എന്നെ ധർഷിച്ചതിനാൽ ക്രുദ്ധനായ എന്റെ ഭർത്താവ് സഹോദരനോടൊപ്പം നിന്റെ വിനാശത്തിനായിത്തന്നെ ശ്രമിക്കും — നീ എന്നെ വിട്ടയച്ചില്ലെങ്കിൽ.’ ഇതുതന്നെയാണ് സർഗത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തിന്റെ ദിശ — ഭയം കാണിക്കൽ, പിന്നെ മോചനപ്രാർഥന. എന്നാൽ പ്രാർഥനയും ആക്ഷേപം ഉള്ളിലൊളിപ്പിച്ചതാണ് — ‘നിനക്കു പഥ്യമായത്’ എന്ന പദത്തിലൂടെ മോചനം അവനുതന്നെയാണ് ഹിതകരം, അവളോടുള്ള അനുഗ്രഹമല്ല എന്ന് അവൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പക്ഷിയുടെ അഗ്നിസ്പർശോപമയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സ്പർശമാത്രംകൊണ്ടുതന്നെ നാശം, യുദ്ധംകൊണ്ടല്ല.
സീത വീണ്ടും പറയുന്നു — ‘ഏതു ശ്രമംകൊണ്ടാണോ നീ ബലമായി എന്നെ അപഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, നീചാ, നിന്റെ ആ ശ്രമം നിരർഥകമായിത്തന്നെ തീരും.’ പിന്നെ അവൾ തന്റെ നിശ്ചയം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — ‘ദേവതുല്യനായ ആ ഭർത്താവിനെ കാണാതെ ശത്രുവിന്റെ വശത്തായ എനിക്ക് ഏറെക്കാലം പ്രാണൻ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹമില്ല.’ തുടർന്ന് അവൾ അവന്റെ അവസ്ഥയെ കാലധർമംകൊണ്ടു വിശദീകരിക്കുന്നു — ‘നീ നിശ്ചയമായും നിനക്കു ശ്രേയസ്സോ പഥ്യമോ നോക്കുന്നില്ല; മൃത്യുകാലത്ത് മർത്ത്യൻ വിപരീതമായവ സേവിക്കുന്നതുപോലെ നീയും ആചരിക്കുന്നു. മരിക്കാൻ പോകുന്നവർക്കെല്ലാം പഥ്യമായത് രുചിക്കുന്നില്ല.’ ഈ ഉപമ സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ് — രാവണന്റെ കർമമെല്ലാം കാലപ്രേരിതമാണ്, സ്വതന്ത്രമല്ല എന്ന് സീത നിശ്ചയിക്കുന്നു. അതിലൂടെ അവളുടെ വാക്ക് ശാപത്തിൽനിന്നു ഭാവിപ്രവചനത്തിലേക്കു പരിണമിക്കുന്നു. ‘ശത്രുവിന്റെ വശത്തായവൾ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ അവൾ സ്വന്തം പ്രാണത്യാഗത്തിനുള്ള സന്നദ്ധതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇതുതന്നെ തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു.
പിന്നെ സീത അവന്റെ ഭാവിഗതി ദൃശ്യരൂപത്തിൽ വർണിക്കുന്നു — ‘കഴുത്തിൽ കാലപാശംകൊണ്ടു ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ കാണുന്നു. ഈ ഭയസ്ഥാനത്ത് നീ ഭയപ്പെടാത്തതിൽനിന്നു വ്യക്തമാകുന്നു, നീ സ്വർണവൃക്ഷങ്ങളെത്തന്നെ കാണുന്നുണ്ടെന്ന്.’ തുടർന്ന് അവൾ നരകത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു — ‘രക്തപ്രവാഹം ഒഴുക്കുന്ന ഘോരമായ വൈതരണീനദിയും ഭീകരമായ വാളിലക്കാടും നീ കാണുന്നു. ഉരുക്കിയ സ്വർണംപോലുള്ള പൂക്കളും ശ്രേഷ്ഠമായ വൈഡൂര്യംപോലുള്ള ഇലകളുമുള്ളതും മൂർച്ചയേറിയ ഇരുമ്പുമുള്ളുകൾ നിറഞ്ഞതുമായ ശാല്മലിയും നീ കാണും.’ ഇവിടെ കവി യമലോകത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ അടയാളങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു ചേർക്കുന്നു — വൈതരണി, അസിപത്രവനം, കൂടശാല്മലി. ‘സ്വർണവൃക്ഷങ്ങൾ കാണുന്നു’ എന്നത് ഒരു ലോകോക്തിയാണ് — മരണാസന്നനായവൻ സ്വർണവൃക്ഷങ്ങൾ കാണുന്നു എന്ന പ്രാചീനവിശ്വാസം; അതിലൂടെ സീത അവന്റെ അന്ത്യകാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അവൾ പറയുന്നു — ‘ആ മഹാത്മാവിനോട് ഇങ്ങനെയുള്ള അപരാധം ചെയ്തിട്ട് നീ ഏറെക്കാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല.’ ഇതുതന്നെ അടുത്ത ശ്ലോകത്തിൽ വിഷോപമയാൽ പൂർത്തിയാക്കപ്പെടുന്നു.
സീത ഉപമയിലൂടെ പറയുന്നു — ‘നിർദയനേ, വിഷം കുടിച്ചവനെപ്പോലെ നിനക്ക് ഏറെക്കാലം ജീവൻ നിലനിർത്താനാവില്ല; തടുക്കാനാവാത്ത കാലപാശത്താൽ നീ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ പിന്നെ അവൾ ചോദിക്കുന്നു — ‘എന്റെ മഹാത്മാവായ ഭർത്താവിൽനിന്ന് എവിടെപ്പോയി നീ രക്ഷ നേടും? ഒരു കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട് സഹോദരനില്ലാതെ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ കൊന്ന, സർവാസ്ത്രകുശലനും ബലവാനുമായ ആ രാഘവൻ പ്രിയപത്നിയെ അപഹരിച്ച നിന്നെ മൂർച്ചയേറിയ ശരങ്ങൾകൊണ്ട് എങ്ങനെ കൊല്ലാതിരിക്കും?’ ഇതും ഇതുപോലുള്ള മറ്റു പരുഷവാക്കുകളും രാവണന്റെ മടിയിലിരിക്കുന്ന വൈദേഹി ഭയവും ശോകവും ബാധിച്ച് ദയനീയമായി വിലപിച്ചു. ഒടുവിൽ കവി ദൃശ്യം ചിത്രീകരിക്കുന്നു — അതീവ ആർത്തയും ഏറെ സംസാരിക്കുന്നവളും വിലാപപൂർവം ദയനീയയും പിടയുന്നവളും ഭയംകൊണ്ടു ശരീരം വിറയ്ക്കുന്നവളുമായ ആ തരുണിയായ രാജപുത്രിയെ ആ പാപി അപഹരിച്ചു. ഇതോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അനുഷ്ടുപ്പിന്റെ ദ്രുതഗതിയിൽനിന്ന് വർണനാത്മകമായ വിശ്രാന്തിയിലേക്കു മാറ്റം ഉണ്ടാകുന്നു. ‘ഏറെ സംസാരിക്കുന്നവൾ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഈ പരുഷവാക്കുകളെല്ലാം വ്യർഥമായി — രാവണൻ കേൾക്കുന്നില്ല, പോകുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. സീതയുടെ ശരീരകമ്പനം അവളുടെ ഭയത്തിന്റെ അവസാനത്തെ അടയാളമാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः॥ ५३॥