॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 52-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാവണൻ ആകാശമാർഗമായി സീതയെ അപഹരിക്കുന്നു

ജടായുവിനെ കണ്ട് സീതയുടെ വിലാപം, മുടി പിടിച്ചുവലിക്കൽ, ആകാശത്തിൽ സീതയുടെ ശോഭാവർണന, ആഭരണങ്ങളുടെ പതനം, പ്രകൃതിയുടെ ശോകം

രാവണനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഗൃധ്രരാജനെ നോക്കി ചന്ദ്രമുഖിയായ സീത അതിദുഃഖിതയായി വിലപിച്ചു. ‘നിമിത്തങ്ങൾ, ലക്ഷണങ്ങൾ, സ്വപ്നം, പക്ഷികളുടെ സ്വരവും ദർശനവും — ഇവ മനുഷ്യരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ നിശ്ചയമായും കാണപ്പെടുന്നു; എന്നിട്ടും, ഹേ രാമാ, അങ്ങേക്കു വന്ന വലിയ വിപത്ത് അങ്ങ് തീർച്ചയായും അറിയുന്നില്ല. ഹേ കാകുത്സ്ഥാ, എനിക്കുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് ഈ മൃഗപക്ഷികൾ അശുഭം സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഓടുന്നത്. ഇവനാകട്ടെ കൃപകൊണ്ട് എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഇവിടെ വന്നു; എന്റെ നിർഭാഗ്യംകൊണ്ടുതന്നെ ഈ പക്ഷി കൊല്ലപ്പെട്ട് നിലത്തു കിടക്കുന്നു.’ ഇവിടെ സീതയുടെ ശോകം ആത്മനിന്ദയായി പരിണമിക്കുന്നു — അവൾ രാവണനെയോ ദൈവത്തെയോ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല, സ്വന്തം നിർഭാഗ്യത്തെത്തന്നെ കാരണമായി കരുതുന്നു; ഇതാണ് സാധ്വികളുടെ പ്രകൃതി. ‘താരാധിപമുഖി’ (ചന്ദ്രമുഖി) എന്ന വിശേഷണം വിരോധാലങ്കാരം ജനിപ്പിക്കുന്നു — ചന്ദ്രമുഖിയായ അവൾ കണ്ണീരിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ശകുനശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരാമർശത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — നിമിത്തങ്ങൾ എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നു, എന്നാൽ അവയെ അറിയാൻ കഴിയുന്നവനു മാത്രമേ രക്ഷിക്കാനാവൂ; രാമനാകട്ടെ ദൂരെ മാനിനെ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു. ‘വിനിഹതം’ (കൊല്ലപ്പെട്ട) എന്ന പദം ഇരട്ടിയായി ധ്വനിക്കുന്നതുപോലെ — ജടായുവിന്റെ ശരീരം ഹനിക്കപ്പെട്ടു, സീതയുടെ ആശയും ഹനിക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ശകുനശാസ്ത്രത്തിന്റെ അഞ്ച് അംഗങ്ങൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു — നിമിത്തം, ലക്ഷണം, സ്വപ്നം, പക്ഷിസ്വരം, ദർശനം; ഇതിലൂടെ കവി ലൗകികവിശ്വാസത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ച് കരുണ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ‘എനിക്കുവേണ്ടി മൃഗപക്ഷികൾ ഓടുന്നു’ എന്ന വാക്യത്തിൽ സീത സ്വയംതന്നെ അപശകുനങ്ങളുടെ ഹേതുവാണെന്നു ഭാവിക്കുന്നു — ആത്മനിന്ദയുടെ പരമകാഷ്ഠ. ‘കൃപകൊണ്ട് … വന്നു’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ ജടായുവിന്റെ മരണം യുദ്ധഫലമല്ല, ദയയുടെ ഫലമാണെന്നു സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ സീതയുടെ ശോകം കൃതജ്ഞത കലർന്നതാണ്. ഈ ഭാവഭംഗിതന്നെയാണ് മുന്നോട്ട് രാമന്റെ മുൻപിൽ ജടായുവിന്റെ മഹത്ത്വം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ഇവിടെ ‘രാമാ’ എന്ന സംബോധന ദൂരെയുള്ളവനോടാണ് — അദ്ദേഹത്തെ കാണുന്നതുപോലെ അവൾ സംസാരിക്കുന്നു; വിരഹത്തിലും സംഭാഷണംതന്നെയാണ് ആശ്രയം. നാലാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘ശേതേ’ (കിടക്കുന്നു) എന്ന വർത്തമാനകാലത്തിലൂടെ ജടായുവിന്റെ അവസ്ഥ കേവലം പറയുകയല്ല, നേരിൽ കാണിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

‘ഹേ കാകുത്സ്ഥാ, ഹേ ലക്ഷ്മണാ, എന്നെ രക്ഷിക്കൂ’ എന്ന് അതീവ ഭയന്ന ആ സുന്ദരി നിലവിളിച്ചു — അടുത്തുള്ളവർ കേൾക്കട്ടെ എന്നപോലെ. വാടിയ മാലകളും ആഭരണങ്ങളുമായി അനാഥയെപ്പോലെ വിലപിക്കുന്ന വൈദേഹിയുടെ നേരെ രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ പാഞ്ഞടുത്തു. വള്ളിയെന്നപോലെ വലിയ മരങ്ങളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നവളും ‘വിടൂ, വിടൂ’ എന്നു പലതവണ പറയുന്നവളുമായ അവളെ അവൻ പ്രാപിച്ചു. ‘രാമാ, രാമാ’ എന്നു നിലവിളിക്കുന്നവളും വനത്തിൽ രാമനില്ലാത്തവളുമായ അവളെ അന്തകതുല്യനായ അവൻ സ്വന്തം ജീവിതാന്ത്യത്തിനായിത്തന്നെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു. വൈദേഹി ധർഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ലോകം മുഴുവനും മര്യാദയറ്റ്, അന്ധമായ ഇരുളാൽ മൂടപ്പെട്ടു. അവിടെ കാറ്റ് വീശിയില്ല, സൂര്യൻ നിഷ്പ്രഭനായി. ധർഷിക്കപ്പെട്ട സീതയെ ദിവ്യദൃഷ്ടികൊണ്ടു കണ്ട് ശ്രീമാനായ പിതാമഹൻ ‘കാര്യം നടന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞു. ദണ്ഡകാരണ്യവാസികളായ പരമർഷിമാർ അവളെ കണ്ട് ഹൃഷ്ടരും വ്യഥിതരുമായി — രാവണന്റെ വിനാശം യദൃച്ഛയാ വന്നുചേർന്നു എന്നറിഞ്ഞ് ഹർഷം, സീതയുടെ അവസ്ഥ കണ്ട് വ്യഥ. ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ‘കാര്യം നടന്നു’ എന്ന വാക്ക് മുഴുവൻ കഥയുടെയും താക്കോലാണ് — സീതാപഹരണംതന്നെയാണ് രാവണവധത്തിന്റെ നിമിത്തം. ‘യഥാന്തികേ’ (അടുത്തുള്ളവർ കേൾക്കട്ടെ എന്നപോലെ) എന്ന പദത്തിലൂടെ സീതയുടെ ആശ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആരെങ്കിലും അടുത്തുനിന്നു കേട്ടേക്കാം എന്ന്; എന്നാൽ ആരുമില്ല. വള്ളിയുടെ ഉപമ (‘വള്ളിയെന്നപോലെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നവൾ’) അതീവ കരുണമാണ് — വള്ളി വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്; സീതയും വൃക്ഷങ്ങളെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു, കാരണം ഭർത്താവ് ദൂരെയാണ്. ‘ജീവിതാന്ത്യത്തിനായി മുടിയിൽ പിടിച്ചു’ എന്ന പദങ്ങളിൽ കവി കർമത്തിന്റെ ഫലം ആ നിമിഷംതന്നെ ഉദ്ഘോഷിക്കുന്നു — മുടി പിടിച്ചുവലിച്ചതുതന്നെയാണ് രാവണന്റെ മരണപത്രം. ഒൻപതാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ലോകം’ എന്ന് സമഗ്രവിശ്വത്തിന്റെ വികാരം വർണിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരു സാധ്വിയുടെ ധർഷണത്താൽ എല്ലാ മര്യാദയും നശിക്കുന്നു എന്നാണ് ഭാവം. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കും ഇവിടെത്തന്നെയാണ്; അതിനാൽ വായനക്കാരൻ അറിയുന്നു — ഈ അനർഥം വാസ്തവത്തിൽ ഒരു മഹത്തായ അർഥത്തിന്റെ ആരംഭമാണ്. പത്താം ശ്ലോകത്തിൽ കാറ്റിന്റെ സ്തംഭനവും സൂര്യന്റെ നിഷ്പ്രഭത്വവും — രണ്ടു മഹാഭൂതസാക്ഷികൾ; അധർമം പ്രകൃതിയെപ്പോലും വികൃതമാക്കുന്നു എന്ന് കവി ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഹൃഷ്ടരും വ്യഥിതരും’ എന്ന വിരുദ്ധഭാവങ്ങളുടെ ഒരേസമയത്തുള്ള സാന്നിധ്യം ഋഷിമാരുടെ വിവേകംതന്നെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

‘രാമാ, രാമാ, ലക്ഷ്മണാ’ എന്നു കരയുന്ന അവളെ എടുത്ത് രാക്ഷസേശ്വരൻ ആകാശത്തിലേക്കു പോയി. ഉരുക്കിയ സ്വർണാഭരണങ്ങളുടെ നിറമുള്ള അംഗങ്ങളുള്ളവളും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവളുമായ രാജപുത്രി സൗദാമനിയായ മിന്നൽപോലെ ശോഭിച്ചു. ഉയർന്നുപാറുന്ന അവളുടെ മഞ്ഞവസ്ത്രംകൊണ്ട് രാവണൻ അഗ്നിയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന പർവതംപോലെ കൂടുതൽ ശോഭിച്ചു. പരമകല്യാണിയായ വൈദേഹിയുടെ ചുവന്ന സുഗന്ധമുള്ള താമരയിതളുകൾ രാവണന്റെമേൽ ചിതറിവീണു. ആകാശത്തിൽ ഉയർന്നുപാറുന്ന അവളുടെ സ്വർണപ്രഭയുള്ള പട്ടുവസ്ത്രം വെയിലിൽ സൂര്യരാഗത്താൽ ചുവന്ന മേഘംപോലെ ശോഭിച്ചു. രാവണന്റെ മടിയിലിരിക്കുന്ന അവളുടെ ആ നിർമലമുഖം രാമനില്ലാതെ ശോഭിച്ചില്ല — തണ്ടില്ലാത്ത താമരപോലെ. കാർമേഘം പിളർന്ന് ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെപ്പോലെയായിരുന്നു അത് — സുന്ദരമായ നെറ്റിയും ഭംഗിയുള്ള കേശാഗ്രങ്ങളുമുള്ളത്, താമരയുടെ ഉൾഭാഗംപോലെ ശോഭിക്കുന്നത്, കളങ്കമില്ലാത്തത്, വെളുത്ത് നിർമലമായി തിളങ്ങുന്ന പല്ലുകളാൽ അലങ്കൃതമായത്, സുന്ദരമായ കണ്ണുകളുള്ളത്. ഇവിടെ കവി ഉപമാനങ്ങൾ ആകാശത്തുനിന്നുതന്നെ എടുക്കുന്നു — മിന്നൽ, മേഘം, ചന്ദ്രൻ, ചുവന്ന മേഘം — കാരണം ദൃശ്യവും ആകാശത്തുതന്നെയാണ് നടക്കുന്നത്; ഈ ഉപമാനസംഗതി വർണനയുടെ സൗന്ദര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടത്തെ വർണന ശുദ്ധമായും ഉപമാമയമാണ്. സീതയുടെ മഞ്ഞവസ്ത്രവും രാവണന്റെ നീലശരീരവും — ഈ വർണവിരോധംതന്നെയാണ് എല്ലാ ഉപമകളുടെയും മൂലം: മേഘത്തിൽ മിന്നൽ, നീലഗജത്തിൽ സ്വർണഅരഞ്ഞാണം, ചുവന്ന മേഘംപോലെ സ്വർണപ്രഭയുള്ള പട്ട്. ‘അഗ്നിയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന പർവതംപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ രാവണനും ശോഭിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു — എന്നാൽ ആ ശോഭ അന്യന്റേതാണ്, അപഹരിച്ചതാണ്; അഗ്നിയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന പർവതം ശോഭിക്കുന്നു, എന്നിട്ടും അത് ദഹിക്കുകതന്നെ ചെയ്യുന്നു. ‘തണ്ടില്ലാത്ത താമരപോലെ’ എന്ന ഉപമയാകട്ടെ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമാണ് — തണ്ടിൽനിന്ന് അടർന്ന താമര ശോഭ നേടുന്നില്ല; അതുപോലെ രാമനിൽനിന്നു വേർപെട്ട സീതയും. ഇതിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സൗന്ദര്യം ബന്ധത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, കേവലം രൂപത്തിലല്ല. ‘ഉരുക്കിയ സ്വർണാഭരണങ്ങളുടെ നിറമുള്ള അംഗങ്ങളുള്ളവൾ’ എന്ന ആദ്യവിശേഷണംതന്നെ വർണനയുടെ സ്വരം സ്ഥാപിക്കുന്നു — അംഗങ്ങൾതന്നെ ഉരുക്കിയ സ്വർണത്തിന്റെ നിറമുള്ളവ. ‘താമരയിതളുകൾ ചിതറിവീണു’ എന്ന ശ്ലോകത്തിൽ സീതയുടെ അലങ്കാരത്തിൽനിന്നു വീഴുന്ന പൂക്കൾ രാവണനെത്തന്നെ മൂടുന്നു — അപഹർത്താവിന്റെ മേൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ടവളുടെ ശോഭ.

കരഞ്ഞതും കണ്ണീർ തുടച്ചതും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ കാണാൻ പ്രിയമുള്ളതും ഭംഗിയുള്ള മൂക്കും മനോഹരമായ ചുവന്ന ചുണ്ടുകളുമുള്ളതും സ്വർണപ്രഭയുള്ളതുമായ അവളുടെ മുഖം, രാക്ഷസേന്ദ്രനാൽ ഉലയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടും, രാമനില്ലാതെ പകൽ ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചില്ല. സ്വർണവർണയായ മൈഥിലി നീലാംഗനായ രാക്ഷസാധിപനെ ആശ്രയിച്ച് നീലഗജത്തിലെ സ്വർണഅരഞ്ഞാണംപോലെ ശോഭിച്ചു. താമരയുടെ മഞ്ഞനിറമുള്ളവളും സ്വർണാഭയുള്ളവളും ഉരുക്കിയ സ്വർണാഭരണങ്ങളണിഞ്ഞവളുമായ ജനകാത്മജ രാവണനിൽ പ്രവേശിച്ച് മേഘത്തിലെ മിന്നൽപോലെ ശോഭിച്ചു. വൈദേഹിയുടെ ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദത്താൽ ആ രാക്ഷസേശ്വരൻ ഗർജിക്കുന്ന നിർമലമായ നീലമേഘംപോലെയായി. അപഹരിക്കപ്പെടുന്ന സീതയുടെ ശിരസ്സിൽനിന്ന് അടർന്ന പുഷ്പവൃഷ്ടി എല്ലായിടത്തും ഭൂതലത്തിൽ വീണു; ആ പുഷ്പവൃഷ്ടിതന്നെ രാവണന്റെ വേഗത്താൽ ഉയർത്തപ്പെട്ട് വീണ്ടും ദശഗ്രീവനെത്തന്നെ ചുറ്റി — മേരുപർവതത്തെ നിർമലമായ നക്ഷത്രമാലയെന്നപോലെ. വൈദേഹിയുടെ കാലിൽനിന്ന് രത്നങ്ങൾ പതിച്ച ചിലമ്പ് ഊർന്ന് മിന്നൽവലയംപോലെ ഭൂതലത്തിൽ വീണു. തളിരുപോലെ ചുവന്ന വൈദേഹി നീലാംഗനായ രാക്ഷസേശ്വരനെ, ആനയെ സ്വർണക്കച്ചയെന്നപോലെ, ശോഭിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ സീതയുടെ ശോഭ വർണിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ എല്ലായിടത്തും ‘രാമനില്ലാതെ ശോഭിച്ചില്ല’ എന്ന ധ്വനി പിന്തുടരുന്നു. ‘ശുശുഭേ ന വിനാ രാമം’ (രാമനില്ലാതെ ശോഭിച്ചില്ല) എന്നത് ഒരു ധ്രുവപദംപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു — ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തിലും ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലും; ഇതിലൂടെ കവി വർണനയുടെ മധ്യത്തിൽത്തന്നെ വിരഹമാണ് മുഖ്യം എന്നു സ്ഥാപിക്കുന്നു. പുഷ്പവൃഷ്ടിയുടെ വർണന രണ്ടുവിധത്തിലാണ് — ആദ്യം ഭൂമിയിൽ വീഴൽ, പിന്നെ കാറ്റിനാൽ ഉയർത്തപ്പെട്ട് വീണ്ടും രാവണന്റെമേൽത്തന്നെ വീഴൽ; ഇതിലൂടെ രാവണന്റെ വേഗവും സീതയുടെ അലങ്കാരഭംഗവും — രണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചിലമ്പിന്റെ പതനം തുടർന്നുള്ള കഥയുടെ ബീജമാണ് — ഈ അടയാളങ്ങൾതന്നെയാണ് പിന്നീട് രാമൻ കാണുന്നത്, അവയിലൂടെയാണ് വഴി അറിയപ്പെടുന്നത്. ‘മേരുവിനെ നക്ഷത്രമാലയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ രാവണന്റെ മഹത്ത്വം അംഗീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ‘നഗം’ (ചലിക്കാത്തത്) എന്ന പദത്തിലൂടെ അചലതയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ചലിക്കാത്തവൻ വീഴുകതന്നെ ചെയ്യും. ‘ശബ്ദത്താൽ … ഗർജിക്കുന്ന മേഘം’ എന്ന ശ്ലോകത്തിൽ ശബ്ദസാമ്യംതന്നെയാണ് ഉപമയുടെ മൂലം — ആഭരണങ്ങളുടെ കിലുക്കം മേഘഗർജനംപോലെ. ഇരുപത്തേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വീണ്ടും’ എന്ന പദത്തിലൂടെ പൂക്കളുടെ തിരിച്ചുവരവും അതിലൂടെ രാവണന്റെ ഗതിവേഗവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

സ്വന്തം തേജസ്സുകൊണ്ട് ആകാശത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന മഹോൽക്കപോലെയുള്ള ആ സീതയെ വൈശ്രവണന്റെ അനുജൻ ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് കൊണ്ടുപോയി. അവളുടെ അഗ്നിവർണമുള്ള ആ ആഭരണങ്ങൾ ശബ്ദത്തോടെ ഭൂതലത്തിൽ ചിതറിവീണു — ആകാശത്തുനിന്നു ക്ഷയിച്ചു വീഴുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ. സ്തനങ്ങൾക്കിടയിൽനിന്ന് ഊർന്നുവീണ, ചന്ദ്രദ്യുതിയുള്ള വൈദേഹിയുടെ ഹാരം വീഴുമ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്നു പതിക്കുന്ന ഗംഗയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. ഉത്പാതവാതത്താൽ ഉലയുന്നവയും നാനാപക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളുള്ളവയും തലപ്പുകൾ ആടുന്നവയുമായ വൃക്ഷങ്ങൾ ‘ഭയപ്പെടരുത്’ എന്നു പറയുന്നതുപോലെ തോന്നി. താമരകൾ വാടിയവയും മത്സ്യങ്ങളും ജലജീവികളും ഭയന്നവയുമായ താമരപ്പൊയ്കകൾ ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ട മൈഥിലിയെക്കുറിച്ച് ഒരു സഖിയെക്കുറിച്ചെന്നപോലെ ശോകിച്ചു. എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ഓടിയെത്തിയ സിംഹങ്ങളും വ്യാഘ്രങ്ങളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും രോഷത്തോടെ സീതയുടെ നിഴലിനെ പിന്തുടർന്നു ഓടി. നീർച്ചാട്ടങ്ങളാകുന്ന കണ്ണീരണിഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ, ഉയർത്തിയ കൈകൾപോലുള്ള ശിഖരങ്ങളോടെ, പർവതങ്ങൾ സീത അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നിലവിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ഇവിടെ പ്രകൃതി മുഴുവനും ശോകം വഹിക്കുന്നു — വൃക്ഷങ്ങൾ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നു, പൊയ്കകൾ ശോകിക്കുന്നു, മൃഗങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു, പർവതങ്ങൾ നിലവിളിക്കുന്നു; ഈ പ്രസിദ്ധമായ ‘സമാസോക്തി’ അലങ്കാരപരമ്പര വാല്മീകിയുടെ സവിശേഷതയാണ്. ‘മഹോൽക്ക’ എന്ന ഉപമ ദ്വ്യർഥമാണ് — തേജസ്വിനി, എന്നാൽ ഉൽക്ക വീഴുന്നതുമാണ്; അതിനാൽ ശുഭാശുഭങ്ങളുടെ മിശ്രണം. ആഭരണങ്ങളുടെ പതനം ‘ക്ഷയിച്ച നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു — ആകാശത്തുനിന്നു വീഴുന്ന അലങ്കാരങ്ങൾതന്നെ നക്ഷത്രങ്ങൾ. ഹാരത്തിന്റെ പതനത്തിൽ ‘ആകാശത്തുനിന്നു പതിക്കുന്ന ഗംഗയെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ ഭാഗീരഥിയുടെ അവതരണം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ പ്രകൃതിയുടെ നാലു വർഗങ്ങൾ ക്രമമായി ശോകം വഹിക്കുന്നു — സ്ഥാവരങ്ങൾ (വൃക്ഷങ്ങൾ), ജലാശയങ്ങൾ (പൊയ്കകൾ), ജംഗമങ്ങൾ (സിംഹവ്യാഘ്രമൃഗപക്ഷികൾ), അചലങ്ങൾ (പർവതങ്ങൾ). ‘ഭയപ്പെടരുത്’ എന്ന വൃക്ഷങ്ങളുടെ വാക്ക് ഉത്പ്രേക്ഷമാത്രമാണ്; എന്നിട്ടും അതിലൂടെ സീതയുടെ ഏകാകിത്വം കൂടുതൽ തീവ്രമായി തോന്നുന്നു — അചേതനങ്ങൾ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നു, ചേതനർ ആരുമില്ല. ‘രോഷത്തോടെ പിന്തുടർന്നു ഓടി’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ മൃഗങ്ങൾപോലും ക്രുദ്ധരാണെന്നു പറയുന്നു — അവയുടെ രോഷം മനുഷ്യരുടെ അഭാവംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘നിലവിളിക്കുന്നതുപോലെ’ എന്ന ഉത്പ്രേക്ഷ പർവതങ്ങളിൽ — നീർച്ചാട്ടങ്ങൾ കണ്ണീർ, ശിഖരങ്ങൾ കൈകൾ; രൂപകം കലർന്ന ഈ ഉത്പ്രേക്ഷ വാല്മീകിക്കു പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്.

അപഹരിക്കപ്പെടുന്ന വൈദേഹിയെ കണ്ട് ശ്രീമാനായ സൂര്യൻ ദീനനും പ്രഭ നശിച്ചവനും വിളറിയ മണ്ഡലമുള്ളവനുമായി. ‘രാമന്റെ വൈദേഹിയായ സീതയെ രാവണൻ അപഹരിക്കുന്നിടത്ത് ധർമമില്ല, പിന്നെ സത്യം എവിടെ, ആർജവമില്ല, ദയയുമില്ല’ — എന്ന് എല്ലാ ജീവികളും കൂട്ടംകൂട്ടമായി വിലപിച്ചു; ഭയന്ന് ദീനമുഖരായ മാൻകുട്ടികളും കരഞ്ഞു. ഭയംകൊണ്ടെന്നപോലെ മാറിയ ഭാവമുള്ള കണ്ണുകളോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും മുകളിലേക്കു നോക്കി വനദേവതകൾ ശരീരം വല്ലാതെ വിറയ്ക്കുന്നവരായി. ഉറക്കെ നിലവിളിക്കുന്നവളും അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിലാണ്ടവളുമായ സീതയെ — ‘ലക്ഷ്മണാ, രാമാ’ എന്നു മധുരസ്വരത്തിൽ നിലവിളിക്കുന്നവളും പലതവണ ഭൂതലത്തിലേക്കു നോക്കുന്നവളും കേശാഗ്രങ്ങൾ അലങ്കോലമായവളും നെറ്റിയിലെ തിലകം മാഞ്ഞവളുമായ ആ മനസ്വിനിയായ വൈദേഹിയെ — ദശഗ്രീവൻ സ്വന്തം വിനാശത്തിനായിത്തന്നെ അപഹരിച്ചു. പിന്നെ മനോഹരമായ പല്ലുകളും നിർമലമായ പുഞ്ചിരിയുമുള്ളവളും ബന്ധുജനങ്ങളിൽനിന്നു വേർപെട്ടവളും രാഘവലക്ഷ്മണന്മാരെ ഇരുവരെയും കാണാത്തവളുമായ മൈഥിലി വിവർണമുഖിയും ഭയഭാരത്താൽ പീഡിതയുമായി — ഈ വംശസ്ഥവൃത്തശ്ലോകത്തോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. ‘ആത്മവിനാശത്തിനായി’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി അവസാനത്തിലും ഫലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ ഗ്ലാനി ലോകത്തിന്റെ സാക്ഷ്യംപോലെയാണ് — എല്ലാം കാണുന്നവനുപോലും ഇതു കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല. ‘ധർമമില്ല’ എന്ന ജീവികളുടെ വാക്ക് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നമാണ്; അതിന്റെ ഉത്തരമാകട്ടെ മുഴുവൻ രാമായണംതന്നെ നൽകുന്നു — ധർമം വൈകുന്നു, എന്നാൽ നശിക്കുന്നില്ല. ‘ഭയന്ന് ദീനമുഖരായ മാൻകുട്ടികൾ’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ കവി കുഞ്ഞുമാനുകളുടെ കരച്ചിൽതന്നെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ കരുണ ശിഖരത്തിലെത്തുന്നു. അവസാനത്തെ ആറു പാദങ്ങളുള്ള ശ്ലോകത്തിലെ ‘ആത്മവിനാശത്തിനായി’ എന്ന പദം വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — രാവണൻ ലാഭമെന്നു കരുതുന്നതുതന്നെ അവന്റെ നാശം. അവസാനത്തെ വംശസ്ഥവൃത്തശ്ലോകമാകട്ടെ സീതയുടെ അവസ്ഥ മാത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നു — ബന്ധുഹീന, ഭർത്തൃദർശനഹീന, വിവർണമുഖി; ഈ വിഷാദത്തോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. നാല്പത്തൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ വനദേവതകളുടെ വിറയൽ വർണിക്കപ്പെടുന്നു — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഓടിപ്പോയവർ ഇപ്പോൾ നോക്കിനിൽക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः॥ ५२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക