॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 51-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ജടായുവും രാവണനും തമ്മിലുള്ള ഘോരയുദ്ധം

ഗൃധ്രരാജന്റെ പരാക്രമം, രാവണന്റെ വില്ല്, കുട, സാരഥി, രഥം എന്നിവയുടെ നാശം, ജടായുവിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഉപദേശവാക്ക്, വാളുകൊണ്ടുള്ള ചിറകറുക്കൽ, സീതയുടെ കരച്ചിൽ

ജടായുവിന്റെ വാക്കു കേട്ട് കോപംകൊണ്ടു ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ഉരുക്കിയ സ്വർണത്തിന്റെ കുണ്ഡലങ്ങളണിഞ്ഞ, ക്ഷമയില്ലാത്ത രാക്ഷസേന്ദ്രൻ പക്ഷീന്ദ്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ അവർ തമ്മിൽ തുമുലമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഉണ്ടായി — ആകാശത്തിൽ കാറ്റുയർത്തിയ രണ്ടു മേഘങ്ങളെപ്പോലെ. കഴുകനും രാക്ഷസനും തമ്മിലുള്ള ആ യുദ്ധം അദ്ഭുതകരമായിരുന്നു — ചിറകുകളുള്ള രണ്ടു മാല്യവാൻപർവതങ്ങളെപ്പോലെ; ചിറകുള്ള പർവതങ്ങൾ എന്ന ഉപമാനം പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. രാവണൻ മൂർച്ചയേറിയ മുനകളുള്ള നാളീകങ്ങൾ, നാരാചങ്ങൾ, വികർണികൾ എന്നീ അതിഘോരമായ ശരങ്ങൾകൊണ്ട് മഹാബലനായ ഗൃധ്രരാജന്റെമേൽ വർഷിച്ചു. പക്ഷികളുടെ അധിപനായ ജടായു ആ ശരജാലങ്ങളെയും രാവണന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെയും യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റുവാങ്ങി — ഭയന്നില്ല, പിന്മാറിയില്ല. പിന്നെ മഹാബലനായ ആ പക്ഷിശ്രേഷ്ഠൻ മൂർച്ചയേറിയ നഖങ്ങളുള്ള കാലുകൾകൊണ്ട് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ പലവിധത്തിൽ മുറിവുകളുണ്ടാക്കി. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ശാന്തവാക്കുകൾ, ഇവിടെയാകട്ടെ പെട്ടെന്നുള്ള പ്രഹരം; സാമോപായം വിഫലമായാൽ ദണ്ഡംമാത്രമേ ബാക്കിയുള്ളൂ എന്നാണ് നീതി. ‘തുമുലമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭംതന്നെ ഉഗ്രമാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മേഘങ്ങളുടെ സംഘർഷം എന്ന ഉപമയിലൂടെ ശബ്ദവും ഭയങ്കരതയും — രണ്ടും ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഇത്യുക്തഃ’ (ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടവൻ) എന്ന പദത്തിലൂടെ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ അവസാനശ്ലോകംതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ ഹേതു എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — വാക്കുകൊണ്ടു ക്രുദ്ധനായ അവൻ വാക്കിനാൽത്തന്നെ പ്രേരിതനായി യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. ജടായുവിന്റെ ആയുധങ്ങൾ ശസ്ത്രങ്ങളല്ല, നഖങ്ങളും ചിറകുകളും കൊക്കുമാണ് — സ്വാഭാവികമായവ; രാവണന്റേതാകട്ടെ വില്ലും അമ്പും രഥവും കവചവും — എല്ലാം കൃത്രിമം. ഇതിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ധർമപക്ഷത്ത് സ്വഭാവബലം, അധർമപക്ഷത്ത് ഉപകരണബലം. ‘പ്രതിജഗ്രാഹ’ (ഏറ്റുവാങ്ങി) എന്ന പദം വിശേഷിച്ചും മനനം ചെയ്യേണ്ടതാണ് — അവൻ ശരങ്ങളെ തടുക്കുകയല്ല, സ്വീകരിക്കുകയാണ്; വൃദ്ധന്റെ ശരീരം ശരങ്ങളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടും സങ്കല്പം അചലം. യുദ്ധവർണനയുടെ ആരംഭത്തിൽത്തന്നെ മേഘോപമയും മാല്യവാൻപർവതോപമയും — രണ്ടും മഹത്ത്വസൂചകങ്ങളാണ്; അതിനാൽ വായനക്കാരൻ ജടായുവിനെ രാവണനു തുല്യബലനായി കരുതും. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ‘ശുഭമായ വാക്ക്’, ഇവിടെ ‘പാഞ്ഞടുത്തു’ — വാക്കിന്റെയും കർമത്തിന്റെയും ഈ സന്ധിയാണ് കഥയുടെ ഗതി മാറ്റുന്നത്. ആറാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പലവിധത്തിൽ മുറിവുകളുണ്ടാക്കി’ എന്നതാണ് ആദ്യത്തെ രക്തപാതം, അതും രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ — വൃദ്ധനായ പക്ഷി ആദ്യപ്രഹരം ജയിക്കുന്നു.

പിന്നെ ക്രോധത്തോടെ ദശഗ്രീവൻ ശത്രുവിനെ കൊല്ലാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ മൃത്യുദണ്ഡംപോലെയുള്ള ഘോരമായ പത്ത് അമ്പുകൾ എടുത്തു. മഹാവീര്യനായ അവൻ പൂർണശക്തിയോടെ വിട്ട, നേരേ പായുന്ന, മൂർച്ചയേറിയ, തീക്ഷ്ണവും ഘോരവുമായ ശിലീമുഖങ്ങൾകൊണ്ട് കഴുകനെ പിളർത്തു. എന്നാൽ രാക്ഷസരഥത്തിൽ കണ്ണീരണിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെയിരിക്കുന്ന ജാനകിയെ കണ്ട് അവൻ അമ്പുകളെ കണക്കാക്കാതെ രാക്ഷസന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു — സീതയുടെ ദർശനംതന്നെ അവന്റെ വേദന മറപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ ആ പക്ഷിശ്രേഷ്ഠൻ കാലുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ മുത്തുകളും രത്നങ്ങളുംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, അമ്പുതൊടുത്ത വില്ല് ഒടിച്ചു. ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന രാവണൻ മറ്റൊരു വില്ലെടുത്ത് നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ശരവർഷങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു. ശരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട പക്ഷീശ്വരൻ യുദ്ധത്തിൽ കൂട്ടിലെത്തിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു — കൂട്ടിലിരിക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ ശരജാലത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു. ആ ശരജാലങ്ങളെ ചിറകുകൾകൊണ്ടു കുടഞ്ഞെറിഞ്ഞ് അവൻ വീണ്ടും കാലുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ വലിയ വില്ല് ഒടിച്ചു. അഗ്നിതുല്യം ജ്വലിക്കുന്ന രാവണന്റെ കവചവും അവൻ ചിറകുകൾകൊണ്ടു കുടഞ്ഞുകളഞ്ഞു. ഇവിടെ ക്രമം വ്യക്തമാണ് — ആദ്യം വില്ല്, പിന്നെ രണ്ടാമത്തെ വില്ല്, പിന്നെ കവചം; ആയുധങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി നഷ്ടപ്പെട്ട രാവണൻ ക്രമേണ നിസ്സഹായനാകുന്നു. ‘പത്ത് അമ്പുകൾ’ എന്ന എണ്ണം ദശമുഖനും അവന്റെ പക്ഷത്തിനും യോജിച്ചതാണ്. ‘മൃത്യുദണ്ഡംപോലെയുള്ള’ എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ ശരങ്ങളുടെ ഘോരത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നിട്ടും അവ ജടായുവിനെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഒൻപതാം ശ്ലോകത്തിൽ യുദ്ധമധ്യത്തിലും കവി കരുണരസം സ്ഥാപിക്കുന്നു — കണ്ണീരണിഞ്ഞ ജാനകി രഥത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് ജടായുവിന്റെ വേദന മറക്കപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ ‘അമ്പുകളെ കണക്കാക്കാതെ’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ ശരീരദുഃഖത്തിന്റെ അവഗണനതന്നെ വീരത്വമാകുന്നു എന്നു കാണിക്കുന്നു. കൂടിന്റെ ഉപമയും (‘കൂട്ടിലെത്തിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ’) രമണീയമാണ് — ശരജാലം കൂടുപോലെ അവനെ ചുറ്റുന്നു; എന്നാൽ കൂട് രക്ഷകമാണ്, ശരജാലം മാരകവും; ഉപമാനവും ഉപമേയവും തമ്മിലുള്ള ഈ വിരോധംതന്നെയാണ് വ്യംഗ്യം. പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ കവചം തകർന്നതോടെ രാവണൻ നിരാവരണനായി; ഈ അവസ്ഥതന്നെയാണ് അടുത്ത ഖണ്ഡത്തിലെ രഥഭംഗത്തിന്റെ ഭൂമിക. ‘ചിറകുകൾകൊണ്ടു കുടഞ്ഞ്’ എന്നു രണ്ടുതവണ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ചിറകുകൾതന്നെയാണ് അവന്റെ പരിചയും ആയുധവും.

പിന്നെ ആ ബലവാൻ സ്വർണമാർച്ചട്ടകളണിഞ്ഞ, ദിവ്യമായ, പിശാചുമുഖങ്ങളുള്ള, വേഗശാലികളായ കഴുതകളെ യുദ്ധത്തിൽ കൊന്നു — രഥത്തിന്റെ വാഹനങ്ങളെത്തന്നെ ആദ്യം നശിപ്പിച്ചു. പിന്നെ മൂന്നു മുളത്തണ്ടുകളോടുകൂടിയതും ഇഷ്ടാനുസാരം സഞ്ചരിക്കുന്നതും അഗ്നിജ്വാലപോലെ ശോഭിക്കുന്നതും രത്നപ്പടവുകളാൽ ചിത്രിതമായ അംഗങ്ങളുള്ളതുമായ മഹാരഥവും അവൻ തകർത്തു. പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള കുടയെ വെൺചാമരങ്ങളോടും അവയെ പിടിച്ചിരുന്ന രാക്ഷസന്മാരോടുംകൂടി വേഗത്തിൽ വീഴ്ത്തി. സാരഥിയുടെ വലിയ ശിരസ്സും ശ്രീമാനും മഹാബലനുമായ ആ പക്ഷിരാജൻ വേഗത്തിൽ കൊക്കുകൊണ്ടു കൊത്തിയെടുത്തു. ഇങ്ങനെ വില്ലൊടിഞ്ഞ്, രഥമില്ലാതെ, വാഹനങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ട്, സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ട രാവണൻ വൈദേഹിയെ മടിയിലെടുത്ത് നിലത്തു വീണു. വാഹനം തകർന്ന് നിലത്തു വീണ രാവണനെ കണ്ട് ഭൂതങ്ങൾ ‘നന്നായി, നന്നായി’ എന്ന് ഗൃധ്രരാജനെ പൂജിച്ചു. വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ ഇതാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ — വൃദ്ധനായ പക്ഷി ത്രൈലോക്യവിജയിയായ രാവണനെ രഥഹീനനാക്കി. ‘സാധു സാധ്വിതി ഭൂതാനി’ (നന്നായി, നന്നായി എന്ന് ഭൂതങ്ങൾ) എന്ന അദൃശ്യജീവികളുടെ പ്രശംസ ധർമപക്ഷത്തിനുള്ള ലോകത്തിന്റെ സമ്മതിതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഈ പ്രശംസതന്നെ ജടായുവിന്റെ വിജയത്തിന്റെ ഒരേയൊരു നിമിഷം, കാരണം അതിനുശേഷം അവസ്ഥ തലകീഴാകുന്നു. ‘ഖര’ശബ്ദം ഇവിടെ ദ്വ്യർഥമാണ് — കഴുതകൾ, കൂടാതെ മുൻപ് രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട രാവണന്റെ സഹോദരൻ ഖരൻ; അവയുടെ പേരിലെ സാമ്യവും സൂചകമാണ്. രഥത്തിന്റെ വിനാശം ക്രമമായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു — വാഹനങ്ങൾ, രഥം, കുടയും ചാമരങ്ങളും, ഒടുവിൽ സാരഥി; ഈ ക്രമംതന്നെയാണ് യുദ്ധശാസ്ത്രത്തിൽ ‘വിരഥീകരണം’ (രഥഹീനനാക്കൽ) എന്നു പറയുന്നത്. ‘പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള കുട’ രാജചിഹ്നമാണ്; അതിന്റെ പതനം രാജ്യശ്രീയുടെ പതനംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ ‘പപാത ഭുവി രാവണഃ’ (രാവണൻ നിലത്തു വീണു) — ആകാശസഞ്ചാരിയായവൻ നിലത്തു വീണു; ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ഭാവിപരാജയത്തിന്റെ മുൻനിഴൽ. ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രശംസ അദൃശ്യമാണെങ്കിലും ലോകാഭിപ്രായംതന്നെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു — ധർമം എവിടെയോ ലോകം അവിടെ. ‘പിടിച്ചിരുന്ന രാക്ഷസന്മാരോടുംകൂടി’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കുടപിടിക്കുന്നവരും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാജോപചാരം മുഴുവനും നശിച്ചു. പതിനെട്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വീണ്ടും’ എന്ന പദം രണ്ടാമത്തെ പ്രഹരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സാരഥിവധത്തോടെ രഥം നിരർഥകമായിത്തീർന്നു.

ജരകൊണ്ടു തളർന്ന പക്ഷിക്കൂട്ടത്തിന്റെ നേതാവിനെ കണ്ട് ഹൃഷ്ടനായ രാവണൻ മൈഥിലിയെ പിടിച്ച് വീണ്ടും മുകളിലേക്കു കുതിച്ചു. സന്തോഷത്തോടെ ജനകാത്മജയെ മടിയിൽ വച്ച് പോകുന്നവനും വാൾ മാത്രം ശേഷിച്ചവനും ആയുധങ്ങളെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടവനുമായ അവനെ കണ്ട് ഗൃധ്രരാജൻ മുകളിലേക്കു പറന്ന് രാവണന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; മഹാതേജസ്വിയായ അവൻ അവനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘ഹേ രാവണാ, അല്പബുദ്ധേ! വജ്രസ്പർശംപോലുള്ള ബാണങ്ങളുള്ള രാമന്റെ ഈ ഭാര്യയെ നീ രാക്ഷസരുടെ വധത്തിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് അപഹരിക്കുന്നത്. മിത്രങ്ങളോടും ബന്ധുക്കളോടും മന്ത്രിമാരോടും സൈന്യത്തോടും പരിവാരത്തോടുംകൂടി നീ ഈ വിഷം കുടിക്കുകയാണ് — ദാഹിച്ചവൻ വെള്ളമെന്നപോലെ. കർമങ്ങളുടെ അനന്തരഫലം അറിയാത്ത അവിവേകികൾ വേഗംതന്നെ നശിക്കുന്നു; അതുപോലെ നീയും നശിക്കും. കാലപാശത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട നീ എവിടെപ്പോയി അതിൽനിന്നു മോചിതനാകും? ജലജീവി വധത്തിനുവേണ്ടിത്തന്നെ മാംസം കോർത്ത ചൂണ്ട കടിക്കുന്നതുപോലെ നീയും.’ ഇവിടെ ഉപദേശം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലേതിനെക്കാൾ തീക്ഷ്ണമാണ് — അവിടെ സാമോപായം, ഇവിടെയാകട്ടെ വ്യക്തമായ വിനാശസൂചന. ‘വിഷപാനം’, ‘ചൂണ്ട’ എന്ന രണ്ട് ഉപമകൾ — രണ്ടിടത്തും ആദ്യം മധുരം, ഒടുവിൽ മരണം. ‘ജരകൊണ്ടു തളർന്ന’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ കവി അവസ്ഥ തലകീഴാക്കുന്നു — ബലംകൊണ്ടല്ല, പ്രായംകൊണ്ടാണ് ജടായു പരാജിതനാകുന്നത്. രാവണന്റെ ഹർഷം ഇവിടെ നീചതതന്നെയാണ്, കാരണം അവൻ ശത്രുവിന്റെ ദൗർബല്യത്തെയാണ് അവസരമായി കാണുന്നത്. ‘വാൾ മാത്രം ശേഷിച്ചവൻ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ അവന്റെ സർവസ്വനഷ്ടം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഒരു വാൾ മാത്രം ബാക്കി; അതുതന്നെയാണ് ഒടുവിൽ ജടായുവിന്റെ ചിറകറുക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. ഉപദേശത്തിലെ ‘മിത്രബന്ധുക്കളോടും മന്ത്രിമാരോടും സൈന്യത്തോടും പരിവാരത്തോടുംകൂടി’ എന്ന നാലു വിശേഷണങ്ങൾ — ഒരുവന്റെ പാപത്താൽ മുഴുവൻ പരിവാരവും നശിക്കുന്നു എന്ന രാജനീതിനിയമം; ഇതുതന്നെ മുന്നോട്ട് ലങ്കയുടെ വിനാശത്തിൽ ഫലിക്കുന്നു. ‘അവിവേകികൾ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ ബുദ്ധിദോഷംതന്നെയാണ് മൂലകാരണം എന്ന് വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘പോകുന്നവൻ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ രാവണന്റെ പലായനംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — വിജയി പോകുന്നില്ല, പരാജിതനാണ് ഓടിപ്പോകുന്നത്. ‘സമാവാര്യ’ (തടഞ്ഞുനിർത്തി) എന്ന പദത്തിലൂടെ ജടായു വഴിതന്നെ തടയുന്നു, പിന്നിൽനിന്ന് ആക്രമിക്കുന്നില്ല — ഇതാണ് യുദ്ധധർമത്തിന്റെ മര്യാദ.

‘ഹേ രാവണാ, കാകുത്സ്ഥന്മാർ ഇരുവരും ദുർധർഷരാണ്; ഈ ആശ്രമത്തിന്റെ ധർഷണം ആ രാഘവന്മാർ ക്ഷമിക്കുകയില്ല. ഭീരുവായ നീ ചെയ്ത ലോകനിന്ദിതമായ കർമം കള്ളന്മാർ നടക്കുന്ന വഴിയാണ്, വീരന്മാർ സ്വീകരിക്കുന്നതല്ല. ശൂരനാണെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്യൂ; ഒരു മുഹൂർത്തം നിൽക്കൂ; സഹോദരൻ ഖരനെപ്പോലെ നീയും കൊല്ലപ്പെട്ടു നിലത്തു കിടക്കും. മരണകാലത്ത് പുരുഷൻ ഏതു കർമം കൈക്കൊള്ളുന്നുവോ, ആത്മവിനാശത്തിനുള്ള ആ അധർമകർമംതന്നെയാണ് നീ കൈക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഏതു കർമത്തിനു പാപഫലം പിന്തുടരുന്നുവോ, ആ കർമം ഏതു പുരുഷൻ ചെയ്യും — ലോകാധിപതിയായ സ്വയംഭൂവായ ഭഗവാൻപോലും ചെയ്യുകയില്ല.’ ഇങ്ങനെ ശുഭമായ വാക്കു പറഞ്ഞ് വീര്യവാനായ ജടായു ദശഗ്രീവന്റെ മുതുകിൽ ശക്തിയായി ചാടിവീണു. മൂർച്ചയേറിയ നഖങ്ങൾകൊണ്ട് അവനെ പിടിച്ച് എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും കീറിപ്പിളർന്നു — ദുഷ്ടഗജത്തിന്റെ പുറത്തുകയറിയ ആനക്കാരനെന്നപോലെ. നഖങ്ങളും കൊക്കും മുതുകിൽ ആഴ്ത്തി അവൻ കീറിപ്പിളർന്നു, മുടി പിഴുതെടുത്തു; നഖങ്ങളും ചിറകുകളും മുഖവുംതന്നെയാണ് അവന്റെ ആയുധങ്ങൾ. ഗൃധ്രരാജനാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസൻ രോഷംകൊണ്ടു ചുണ്ടുകൾ വിറച്ച് കമ്പിച്ചു. ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന അവൻ വൈദേഹിയെ ഇടത്തേ മടിയിൽ ചേർത്തുപിടിച്ച് ഉള്ളംകൈകൊണ്ട് ജടായുവിനെ അടിച്ചു. ജടായു അതിനെ മറികടന്ന് കൊക്കുകൊണ്ട് അവന്റെ ഇടത്തേ പത്തു കൈകളും പറിച്ചെടുത്തു. ‘കള്ളന്മാർ നടക്കുന്ന വഴി’ എന്ന വാക്ക് ഏറ്റവും തീക്ഷ്ണമാണ് — ത്രൈലോക്യവിജയിയായ രാവണൻ കള്ളനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ബലംകൊണ്ടു ജയിച്ചതല്ല, ചതികൊണ്ട് അപഹരിച്ചതാണ് എന്നാണ് ഭാവം. ‘മരണകാലത്ത്’ എന്ന ശ്ലോകത്തിലൂടെ ജടായു ദൈവത്തിന്റെ നിയതി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ‘വിനാശകാലേ വിപരീതബുദ്ധി’ എന്ന ലോകോക്തിയുടെ മൂലം ഇവിടെത്തന്നെയാണ്. പിന്നെ വാക്ക് അവസാനിപ്പിച്ച് അവൻ കർമം ആരംഭിക്കുന്നു — ‘ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് … ചാടിവീണു’ എന്ന സംക്രമണം. ആനക്കാരന്റെ ഉപമ രമണീയമാണ് — ദുഷ്ടഗജം ബലവാനാണെങ്കിലും തോട്ടികൊണ്ടു വശപ്പെടും; അതുപോലെ രാവണനും ആ നിമിഷം കഴുകന്റെ നഖങ്ങൾക്കു വശനായി. പത്തു കൈകൾ പറിച്ചെടുത്തതാകട്ടെ പരാക്രമത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠയാണ് — ദേവാസുരന്മാർ ചെയ്യാത്തത് വൃദ്ധനായ പക്ഷി ചെയ്തു. ‘ഭീരു’ എന്ന സംബോധന ക്ഷത്രിയനു പരമമായ അപമാനമാണ്; അതിലൂടെ ജടായു രാവണനെ യുദ്ധത്തിനു പ്രകോപിപ്പിക്കുന്നു. മുപ്പത്തഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ മുടി പിഴുതെടുക്കലും വർണിക്കപ്പെടുന്നു — പരാഭവത്തിന്റെ പരമചിഹ്നം; ഇതു സീതയുടെ മുടി പിടിച്ചുവലിച്ചതിന്റെ പ്രതിഫലംപോലെ തോന്നുന്നു.

കൈകൾ മുറിഞ്ഞ അവന് ഉടൻതന്നെ പെട്ടെന്ന് മറ്റു കൈകൾ മുളച്ചുവന്നു — പുറ്റിൽനിന്നു പുറത്തുവരുന്ന, വിഷജ്വാലകളുടെ നിരകളുള്ള സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ. പിന്നെ ക്രോധത്തോടെ വീര്യവാനായ ദശഗ്രീവൻ സീതയെ വിട്ട് മുഷ്ടികൾകൊണ്ടും കാലുകൾകൊണ്ടും ഗൃധ്രരാജനെ പ്രഹരിച്ചു. അതുല്യവീര്യരായ രാക്ഷസമുഖ്യനും പക്ഷിശ്രേഷ്ഠനും തമ്മിൽ ഒരു മുഹൂർത്തം യുദ്ധം നടന്നു. രാമനുവേണ്ടി പൊരുതിക്കൊണ്ടിരുന്ന അവന്റെ ചിറകുകളും കാലുകളും പാർശ്വങ്ങളും ആ രാവണൻ വാളൂരി മുറിച്ചു. രൗദ്രകർമിയായ രാക്ഷസനാൽ പെട്ടെന്നു ചിറകറ്റ മഹാഗൃധ്രൻ അല്പജീവനോടെ ഭൂമിയിൽ വീണു. രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന് നിലത്തു വീണ ജടായുവിനെ കണ്ട് ദുഃഖിതയായ വൈദേഹി സ്വന്തം ബന്ധുവിന്റെ അടുത്തേക്കെന്നപോലെ ഓടിച്ചെന്നു. കാർമേഘംപോലെ കറുത്തവനും വെളുത്ത മാറിടമുള്ളവനും ഉദാരവീര്യനുമായ ആ ജടായുവിനെ ലങ്കാധിപതി ഭൂമിയിൽ ശമിച്ച കാട്ടുതീയെന്നപോലെ കണ്ടു. പിന്നെ രാവണന്റെ വേഗത്താൽ മർദിതനായി ഭൂതലത്തിൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ആ പക്ഷിയെ വീണ്ടും ചേർത്തുപിടിച്ച് ചന്ദ്രപ്രഭപോലുള്ള മുഖമുള്ള ജനകാത്മജയായ സീത അപ്പോൾ കരഞ്ഞു. അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തങ്ങളിലാണ്. കൈകളുടെ പുനഃപ്രരോഹം വരബലത്തിന്റെ ഫലമാണ്; പുറ്റിൽനിന്നു പുറത്തുവരുന്ന സർപ്പങ്ങൾ എന്ന ഉപമയിലൂടെ അവയുടെ ഭയങ്കരതയും വിഷമയത്വവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സീതയെ വിട്ട്’ എന്ന നിമിഷത്തിൽ സീത സ്വതന്ത്രയായിരുന്നു, എന്നാൽ ഓടിരക്ഷപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല — ഇതാണ് കരുണ. ‘രാമനുവേണ്ടി പൊരുതിക്കൊണ്ടിരുന്ന’ എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ കവി ജടായുവിന്റെ മരണകാരണം വ്യക്തമാക്കുന്നു — സ്വാർഥമൊന്നുമില്ല, മിത്രപുത്രന്റെ ഹിതം മാത്രം. ‘ശമിച്ച കാട്ടുതീയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ അത്യന്തം മർമസ്പർശിയാണ് — കാട്ടുതീപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നവൻ ഇപ്പോൾ ശമിച്ചിരിക്കുന്നു; തേജസ്സിന്റെ നിർവാണംതന്നെയാണ് മൃത്യു. ഒടുവിൽ സീതയുടെ കരച്ചിൽ — ഭർത്താവില്ലാതെ, ദേവരനില്ലാതെ, ഇപ്പോൾ രക്ഷകനുമില്ലാതെ അവൾ ഏകാകിനിയായി ശേഷിച്ചു. ‘അല്പജീവൻ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി ജടായുവിന്റെ മരണം പറയുന്നില്ല, ശേഷിക്കുന്ന അല്പായുസ്സു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് മുന്നോട്ട് രാമനോടു വാർത്ത പറയാൻ അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന ആരണ്യകാണ്ഡകഥ പൊരുത്തപ്പെടുന്നത്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः॥ ५१॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക