സർഗ്ഗം
ജടായു രാവണനു നൽകുന്ന ധർമോപദേശം
ജടായുവിന്റെ ഉണർച്ച, ആത്മപരിചയം, രാജധർമോപദേശം, പരദാരവർജനവിധി, സീതയെ വിട്ടയയ്ക്കാനുള്ള ആജ്ഞ, യുദ്ധാഹ്വാനം
സീതയുടെ നിലവിളിയുടെ ശബ്ദം ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ജടായു കേട്ടു; പെട്ടെന്ന് ഉണർന്ന അവൻ രാവണനെ നോക്കി, വൈദേഹിയെയും കണ്ടു. പിന്നെ പർവതശിഖരംപോലെയുള്ളവനും മൂർച്ചയേറിയ കൊക്കുള്ളവനുമായ ആ പക്ഷിശ്രേഷ്ഠൻ വൃക്ഷത്തിലിരുന്നുകൊണ്ടുതന്നെ ശുഭമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. അവൻ ആദ്യം തന്റെ ധർമനിഷ്ഠ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു — ‘ഹേ ദശഗ്രീവാ, ഞാൻ പുരാതനധർമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും സത്യത്തെ ആശ്രയിച്ചവനുമാണ്. സഹോദരാ, നിന്ദിതമായ കർമം ചെയ്യുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമല്ല. പേരുകൊണ്ട് ഞാൻ ജടായു, മഹാബലനായ ഗൃധ്രരാജൻ.’ പിന്നെ രാമന്റെ പരിചയം — ‘സർവലോകത്തിന്റെയും രാജാവും മഹേന്ദ്രനും വരുണനും തുല്യനും ലോകഹിതത്തിൽ തത്പരനുമായ ദശരഥപുത്രൻ രാമൻ; ആ ലോകനാഥന്റെ ധർമപത്നിയും യശസ്വിനിയും വരാരോഹയുമായ സീത എന്നവളാണ് ഇവൾ — ഇവളെയാണ് നീ അപഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.’ ഒടുവിൽ ചോദ്യം — ‘ധർമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രാജാവ് പരദാരങ്ങളെ എങ്ങനെ സ്പർശിക്കും?’ ഇവിടെ ക്രമം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ആദ്യം വക്താവിന്റെ അധികാരം, പിന്നെ അപഹരിക്കപ്പെടുന്നവളുടെ ഗൗരവം, പിന്നെ ധർമപ്രശ്നം. ‘സഹോദരാ’ എന്ന സംബോധനയിലൂടെ ജടായു വൈരം ആരംഭിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, ആദ്യം സാമോപായംതന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു എന്നു വ്യക്തമാണ്. ‘ശുഭമായ വാക്ക്’ എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ കവി ജടായുവിന്റെ വാക്കിന്റെ സ്വരൂപംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അതു കോപവാക്കല്ല, ഹിതോപദേശമാണ്. വൃദ്ധനായ പക്ഷി രാവണന്റെ ബലം അറിഞ്ഞിട്ടും ആദ്യം ധർമത്തെത്തന്നെ പ്രമാണമാക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ അവന്റെ മഹത്ത്വം പ്രകാശിക്കുന്നു. ‘പുരാതനധർമത്തിൽ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൻ സനാതനധർമത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്, സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തെയല്ല.
‘രാജപത്നിമാർ വിശേഷിച്ചും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്, ഹേ മഹാബലാ; പരദാരസ്പർശത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന നീചഗതിയിൽനിന്നു പിന്തിരിയൂ. മറ്റുള്ളവർ നിന്ദിക്കുന്ന കർമം ധീരൻ ചെയ്യരുത്. സ്വന്തം ഭാര്യമാരെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുപോലെ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരെയും സ്പർശത്തിൽനിന്നു സംരക്ഷിക്കണം. ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ, അർഥത്തിലും കാമത്തിലും, ശിഷ്ടന്മാർ രാജാവിനെത്തന്നെ അനുസരിച്ചാണ് ധർമം നിശ്ചയിക്കുന്നത്, ഹേ പൗലസ്ത്യനന്ദനാ. രാജാവുതന്നെയാണ് ധർമവും കാമവും ദ്രവ്യങ്ങളുടെ ഉത്തമനിധിയും; ശുഭമായാലും പാപമായാലും എല്ലാം രാജാവിനെ മൂലമാക്കിയാണ് നടക്കുന്നത്. അങ്ങനെയിരിക്കെ പാപസ്വഭാവനും ചപലനുമായ നീ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായി എങ്ങനെ ഐശ്വര്യം പ്രാപിച്ചു — ദുഷ്കർമി വിമാനത്തിലെന്നപോലെ?’ ഇവിടെ ജടായുവിന്റെ യുക്തി രാജനീതിശാസ്ത്രത്തെ അനുസരിക്കുന്നു — രാജാവ് ലോകത്തിന്റെ ആദർശമാണല്ലോ; അവൻ ചെയ്യുന്ന കർമം പ്രജകൾ അനുകരിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാജാവിന്റെ പാപം ആയിരം മടങ്ങാകുന്നു. ‘ദുഷ്കർമി വിമാനത്തിലെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമകൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പാപകർമി ചിലപ്പോൾ പുണ്യഫലമായ വിമാനത്തിൽ കയറുന്നതുപോലെ, നീ ദൈവഗത്യാ ഐശ്വര്യം പ്രാപിച്ചു, ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടല്ല. ‘ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തിടത്ത്’ രാജാവിന്റെ ആചാരംതന്നെ പ്രമാണം എന്ന നിയമം സ്മൃതികളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; ജടായു അതുതന്നെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘പാപസ്വഭാവൻ, ചപലൻ’ എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങൾ — ഒന്ന് സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ളത്, മറ്റേത് ചിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ളത്; രണ്ടുകൊണ്ടും രാവണന്റെ അയോഗ്യത സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഐശ്വര്യം ഗുണഫലമാണ്, സ്വേച്ഛാചാരത്തിനുള്ള അനുമതിപത്രമല്ല എന്നാണ് ഭാവം.
‘ആരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ കാമം പ്രധാനമാണോ, അവന്റെ ആ സ്വഭാവം തുടച്ചുനീക്കാനാവില്ല; ദുഷ്ടാത്മാക്കളുടെ ഗൃഹത്തിൽ ആര്യമായത് (പുണ്യം) ഏറെക്കാലം വസിക്കുന്നില്ല. നിന്റെ രാജ്യത്തിലോ നഗരത്തിലോ മഹാബലനും ധർമാത്മാവുമായ രാമൻ ഒരു അപരാധവും ചെയ്യുന്നില്ല; പിന്നെ നീ അദ്ദേഹത്തോട് എന്തിന് അപരാധം ചെയ്യുന്നു? ശൂർപ്പണഖ കാരണം ജനസ്ഥാനത്തെത്തി അതിക്രമം കാട്ടിയ ഖരനെ മുൻപ് അനായാസകർമിയായ രാമൻ കൊന്നുവെങ്കിൽ, അതിൽ രാമന്റെ എന്തു തെറ്റാണുള്ളത് എന്ന് ഉള്ളതുപോലെ പറയൂ — ആ ലോകനാഥന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചാണല്ലോ നീ പോകാനൊരുങ്ങുന്നത്! വേഗം വൈദേഹിയെ വിട്ടയയ്ക്കൂ; ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധം വൃത്രനെയെന്നപോലെ രാമന്റെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ഘോരദൃഷ്ടി നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കാതിരിക്കട്ടെ. വസ്ത്രത്തുമ്പിൽ വിഷസർപ്പത്തെ കെട്ടിയിട്ടിട്ടും നീ അറിയുന്നില്ല; കഴുത്തിൽ ഇട്ടിരിക്കുന്ന കാലപാശവും നീ കാണുന്നില്ല.’ ഇവിടെ രണ്ട് ഉപമകൾ അതീവ പ്രഭാവമുള്ളവയാണ് — വസ്ത്രത്തിൽ കെട്ടിയ വിഷസർപ്പം, കഴുത്തിൽ തൂങ്ങുന്ന കാലപാശം; രണ്ടിടത്തും വിനാശം അടുത്തുതന്നെയുണ്ട്, എന്നാൽ അപഹർത്താവ് അജ്ഞനാണ്. ഖരവധം ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ജടായു രാവണന്റെ വൈരകാരണവും സ്വയം തുറന്നുകാട്ടുന്നു; ‘അവിടെയും രാമന്റെ ദോഷമില്ല’ എന്നു സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘വിസൃജ’ (വിട്ടയയ്ക്കൂ) എന്ന ആജ്ഞാർഥത്തിലൂടെ ഉപദേശം യാചനയിൽനിന്ന് ആദേശത്തിലേക്കു പരിണമിക്കുന്നു. രാമന്റെ ദൃഷ്ടിതന്നെ അസ്ത്രമാണ് എന്ന വർണനയിലൂടെ രാമന്റെ തേജസ്സു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ആയുധംപോലും ആവശ്യമില്ല. ‘അറിയുന്നില്ല’, ‘കാണുന്നില്ല’ എന്ന രണ്ടു ക്രിയാപദങ്ങൾ — രാവണന്റെ അന്ധതതന്നെയാണ് മൂലദോഷം എന്ന് കവി വീണ്ടും വീണ്ടും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
‘ഹേ സൗമ്യാ, മനുഷ്യനെ തളർത്താത്ത ഭാരംമാത്രമേ ചുമക്കാവൂ; രോഗമുണ്ടാക്കാതെ ദഹിക്കുന്ന അന്നംമാത്രമേ ഭക്ഷിക്കാവൂ. ചെയ്താൽ ധർമമോ കീർത്തിയോ സ്ഥിരമായ യശസ്സോ ഉണ്ടാകാതെ, ശരീരത്തിനു ക്ലേശം മാത്രമുണ്ടാകുന്ന കർമം ആരാണ് ചെയ്യുക? ഹേ രാവണാ, പിതൃപിതാമഹന്മാരുടെ രാജ്യം യഥാവിധി ഭരിക്കുന്ന എനിക്കു ജനിച്ചിട്ട് അറുപതിനായിരം വർഷം കഴിഞ്ഞു. ഞാൻ വൃദ്ധനാണ്; നീ യുവാവും വില്ലാളിയും രഥമുള്ളവനും കവചധാരിയും അമ്പുകളുള്ളവനുമാണ്; എന്നിട്ടും വൈദേഹിയെ എടുത്തുകൊണ്ട് എന്റെ മുൻപിലൂടെ നീ സുരക്ഷിതനായി പോകുകയില്ല. ന്യായയുക്തമായ ഹേതുക്കളാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട സ്ഥിരമായ വേദശ്രുതിയെ ആർക്കും അപഹരിക്കാനാവാത്തതുപോലെ, ഞാൻ നോക്കിനിൽക്കെ ബലംകൊണ്ട് വൈദേഹിയെ അപഹരിക്കാൻ നിനക്കു കഴിയില്ല.’ ഇവിടെ മൂന്നു ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ ക്രമമായി — ഭാരം, അന്നം, കർമം; എല്ലാറ്റിലും ഒരേ നിയമം: സഹിക്കാനാവാത്തത് എടുക്കരുത്. വേദശ്രുതിയുടെ ഉപമ വിശേഷിച്ചും മനനം ചെയ്യേണ്ടതാണ് — സീതയുടെ പാതിവ്രത്യം വേദവാക്യംപോലെ അചലമാണ്; ഹേതുവാദംകൊണ്ട് വേദം ഇളക്കപ്പെടാത്തതുപോലെ ബലംകൊണ്ട് അവൾ ഭ്രഷ്ടയാകുന്നില്ല. അറുപതിനായിരം വർഷം എന്ന ആയുർവർണനയിലൂടെ ജടായുവിന്റെ അനുഭവവും പ്രാമാണ്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ഇത്രയും കാലം ധർമപൂർവം രാജ്യം ഭരിച്ചവന്റെ വാക്ക് അവഗണിക്കാവുന്നതല്ല. ‘ഞാൻ വൃദ്ധൻ, നീ യുവാവ്’ എന്ന അസമത്വം സ്വയംതന്നെ അംഗീകരിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും ‘നീ സുരക്ഷിതനായി പോകുകയില്ല’ എന്ന നിശ്ചയം — ധർമബലംതന്നെ ഇവിടെ ശരീരബലത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു എന്നാണ് ആശയം.
‘നീ ശൂരനാണെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്യൂ; ഒരു മുഹൂർത്തം നിൽക്കൂ, ഹേ രാവണാ. മുൻപ് ഖരനെന്നപോലെ നീയും കൊല്ലപ്പെട്ട് നിലത്തു കിടക്കും. യുദ്ധത്തിൽ പലതവണ ദൈത്യദാനവന്മാരെ കൊന്ന ആ മരവുരിധാരിയായ രാമൻ അധികം വൈകാതെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലും. രാജകുമാരന്മാർ ഇരുവരും ദൂരെപ്പോയിരിക്കുന്നു — ഞാൻ എന്തുചെയ്യാനാണ്? ഹേ നീചാ, അവരെ ഭയന്ന് നീ വേഗം നശിക്കും, സംശയമില്ല. ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ശുഭയും താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവളും രാമന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പട്ടമഹിഷിയുമായ ഈ സീതയെ നീ കൊണ്ടുപോകുകയില്ല. മഹാത്മാവായ രാമനും ദശരഥനും പ്രിയമായ കാര്യം എന്റെ ജീവൻ കൊടുത്തിട്ടായാലും ഞാൻ നിശ്ചയമായും ചെയ്യണം. നിൽക്ക്, നിൽക്ക്, ഹേ ദശഗ്രീവാ, ഒരു മുഹൂർത്തം നോക്കൂ; ഞെട്ടിൽനിന്നു പഴമെന്നപോലെ ശ്രേഷ്ഠമായ രഥത്തിൽനിന്നു നിന്നെ ഞാൻ വീഴ്ത്തും; ഹേ നിശാചരാ, എന്റെ പ്രാണശക്തിക്കൊത്ത യുദ്ധാതിഥ്യം ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.’ അവസാനശ്ലോകത്തിലെ ‘യുദ്ധാതിഥ്യം’ എന്ന പദം രമണീയമാണ് — അതിഥി വന്നിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ സത്കാരം നൽകണം; എന്നാൽ ആ സത്കാരം യുദ്ധംതന്നെ. വൃദ്ധനായ പക്ഷിയുടെ ഈ പ്രതിജ്ഞതന്നെയാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ; ഇതിലൂടെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിലെ യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘ഞാൻ എന്തുചെയ്യാനാണ്’ എന്ന വാക്യത്തിൽ വൃദ്ധന്റെ നിസ്സഹായത പ്രകാശിക്കുന്നു — രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ദൂരെപ്പോയിരിക്കുന്നു, സഹായമില്ല; എന്നിട്ടും അവൻ പിന്തിരിയുന്നില്ല. ‘ജീവൻ കൊടുത്തിട്ടായാലും’ എന്ന പദത്തിലൂടെ പ്രാണത്യാഗത്തിന്റെ സങ്കല്പം വ്യക്തമാണ്. ദശരഥന്റെ സഖ്യം ഓർത്ത് അവൻ മിത്രധർമംതന്നെ പാലിക്കുന്നു; ഈ കൃതജ്ഞതയാണ് ജടായുവിന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ സാരം.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे पञ्चाशः सर्गः॥ ५०॥