॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 47-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ ആത്മപരിചയവും രാവണന്റെ പ്രലോഭനവും

സീതയുടെ കഥ, കൈകേയിയുടെ രണ്ടു വരങ്ങൾ, രാമന്റെ വ്രതം, രാവണന്റെ ആത്മപ്രകാശനം, സീതയുടെ തീക്ഷ്ണമായ മറുപടി

അപഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാവണൻ പരിവ്രാജകരൂപത്തിൽ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ വൈദേഹി സ്വയംതന്നെ തന്നെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു. എന്നാൽ അതിനുമുൻപുള്ള ക്ഷണനേരത്തെ അവളുടെ ആലോചനയും വർണിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് — ‘ഇവൻ ബ്രാഹ്മണനാണ്, അതിഥിയുമാണ്; മറുപടി പറഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ എന്നെ ശപിച്ചേക്കാം’ എന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം ചിന്തിച്ചിട്ടാണ് അവൾ വാക്കു പറഞ്ഞത്. അതിനാൽ അവളുടെ സംസാരം പ്രഗല്ഭതയിൽനിന്നല്ല, ശാപഭയത്തിൽനിന്നും ധർമഭയത്തിൽനിന്നുമാണ് ഉണ്ടായത്; ഇതിലൂടെ കവി അവളുടെ നിർദോഷത മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘ഞാൻ മഹാത്മാവായ മിഥിലാധിപൻ ജനകന്റെ മകളാണ്; എന്റെ പേര് സീത; അങ്ങേക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ; ഞാൻ രാമന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പട്ടമഹിഷിയാണ്’ എന്ന് അവൾ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. ‘പന്ത്രണ്ടു വർഷം ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ ഭവനത്തിൽ വസിച്ച്, മാനുഷികമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറിയവളായി ഞാൻ കഴിഞ്ഞു’ എന്ന് തന്റെ മുൻകാലസുഖവും അവൾ അറിയിക്കുന്നു. ഈ കഥതന്നെ മുന്നോട്ട് ക്രമമായി വനവാസംവരെ എത്തും. ‘പന്ത്രണ്ടു വർഷം’ എന്ന വാക്കും ഓർക്കേണ്ടതാണ് — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ അവിടെ ‘സംവത്സരം’ എന്ന് ഒരു വർഷം മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ; എന്നാൽ മുദ്രിതപാഠം പന്ത്രണ്ടു വർഷം എന്നു പറയുന്നു, ഹിന്ദി ഭാഷ്യവും ‘വിവാഹത്തിനുശേഷം പന്ത്രണ്ടു വർഷംവരെ’ എന്ന് അതുതന്നെ പിന്തുടരുന്നു. അതിനാൽ ഇവിടെ മുദ്രിതപാഠംതന്നെ നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു.

‘അവിടെ പതിമൂന്നാം വർഷത്തിൽ പ്രഭുവായ രാജാവ് രാജമന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് രാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ ആലോചിച്ചു. രാഘവന്റെ ആ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ, എന്റെ ആര്യയായ കൈകേയി എന്നവൾ ഭർത്താവിനോടു വരം യാചിച്ചു. സുകൃതംകൊണ്ട് എന്റെ ശ്വശുരനെ ബന്ധിച്ച്, സത്യസന്ധനും നൃപോത്തമനുമായ ഭർത്താവിനോട് അവൾ രണ്ടു വരങ്ങൾ യാചിച്ചു — എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ നാടുകടത്തലും ഭരതന്റെ അഭിഷേകവും. “ഇന്നു ഞാൻ ഭക്ഷിക്കില്ല, ഉറങ്ങില്ല, ഒരിക്കലും കുടിക്കില്ല; രാമൻ അഭിഷിക്തനായാൽ അതുതന്നെ എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അന്ത്യം” എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ പറയുന്ന കൈകേയിയോട് എന്റെ ശ്വശുരനായ ആ രാജാവ് അർഥപൂർണമായ വാഗ്ദാനങ്ങളോടെ യാചിച്ചു; എന്നാൽ അവൾ ആ യാചന സ്വീകരിച്ചില്ല.’ ഇവിടെ സീത കഥ അത്യന്തം സംക്ഷേപിച്ചാണ് പറയുന്നത് — അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിസ്താരവും ഇവിടെ ആറു ശ്ലോകങ്ങളിൽ സംഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദശരഥന്റെ യാചന, കൈകേയിയുടെ നിർബന്ധം, ഇരുവരുടെയും ദൃഢത — മൂന്നും ഓരോ പദംകൊണ്ടുതന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സുകൃതേന പരിഗൃഹ്യ’ (സുകൃതംകൊണ്ടു ബന്ധിച്ച്) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളിലൂടെ കവി കൈകേയിയുടെ ഉപായം വ്യക്തമാക്കുന്നു — ബലംകൊണ്ടല്ല, രാജാവിന്റെ സ്വന്തം പുണ്യത്തെക്കൊണ്ടുള്ള ശപഥത്താലാണ് അവൾ അദ്ദേഹത്തെ ബന്ധിച്ചത്. ‘എന്റെ ആര്യ’ എന്ന ഗൗരവപദംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീത ആ ശ്വശ്രുവിനെ പരാമർശിക്കുന്നത്; നിന്ദയുടെ ഒരു പദംപോലും അവളുടെ വായിൽനിന്നു പുറത്തുവരുന്നില്ല. ഇതുതന്നെയാണ് സീതയുടെ ശീലത്തിന്റെ പരീക്ഷ — ശത്രുവിന്റെ മുൻപിൽപോലും അവൾ കുലത്തിന്റെ അപവാദം പറയുന്നില്ല. ‘രാജാഽമന്ത്രയത’ എന്ന പദം മുദ്രണത്തിൽ അവഗ്രഹത്തോടുകൂടി എഴുതിയിരിക്കുന്നു; അവിടെ ‘രാജാ’ എന്നതിന്റെ ആകാരം ‘അമന്ത്രയത’ എന്നതിന്റെ അകാരത്തോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു, അവഗ്രഹം ആ ലോപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

‘എന്റെ ഭർത്താവ് മഹാതേജസ്വിയാണ്, പ്രായംകൊണ്ട് ഇരുപത്തഞ്ചു വയസ്സുള്ളവൻ; എനിക്കാകട്ടെ ജനനംമുതൽ പതിനെട്ടു വർഷം എണ്ണപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ലോകത്തിൽ ‘രാമൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനാണ് — സത്യവാൻ, ശീലവാൻ, ശുചി, വിശാലാക്ഷൻ, മഹാബാഹു, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹിതത്തിൽ തത്പരൻ. എന്നാൽ മഹാരാജാവായ പിതാവ് ദശരഥൻ സ്വയം കാമാർത്തനായി, കൈകേയിക്കു പ്രിയം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ആ രാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തില്ല. അഭിഷേകത്തിനായി പിതാവിന്റെ അടുത്തെത്തിയ എന്റെ ഭർത്താവിനോട് കൈകേയി പെട്ടെന്ന് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — “രാഘവാ, നിന്റെ പിതാവ് ആജ്ഞാപിച്ച എന്റെ ഈ വാക്കു കേൾക്കൂ. മുള്ളില്ലാത്ത ഈ രാജ്യം ഭരതനു നൽകണം; നീയാകട്ടെ ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം വനത്തിൽ വസിക്കണം. കാകുത്സ്ഥാ, വനത്തിലേക്കു പോകൂ, പിതാവിനെ അസത്യത്തിൽനിന്നു മോചിപ്പിക്കൂ.” ഒന്നിനെയും ഭയമില്ലാത്ത രാമൻ “അങ്ങനെയാകട്ടെ” എന്ന് ആ കൈകേയിയോടു പറഞ്ഞു; ആ വാക്കു കേട്ട് ദൃഢവ്രതനായ എന്റെ ഭർത്താവ് അവളുടെ വാക്കനുസരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. “കൊടുക്കണം, വാങ്ങരുത്; സത്യം പറയണം, അസത്യം അരുത്” — ഇതുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്രതം.’ ഇവിടെ സീത ഭർത്താവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പ്രശംസയ്ക്കുവേണ്ടിയല്ല പറയുന്നത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിഷേകയോഗ്യത തെളിയിക്കാനാണ്; അതിനാൽ കൈകേയിയുടെ കർമം കൂടുതൽ നിന്ദ്യമായിത്തീരുന്നു. ‘പ്രായംകൊണ്ട് ഇരുപത്തഞ്ചുകാരൻ’ എന്നും ‘പതിനെട്ടു വർഷം’ എന്നുമുള്ള വാക്കുകൾ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ രണ്ടാമത്തേതില്ല. ഇവയിലൂടെ രാമസീതമാരുടെ പ്രായം വ്യക്തമായി കണക്കാക്കാം; ഇത് മറ്റിടങ്ങളിൽ അപൂർവമായേ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. ‘ദദ്യാന്ന പ്രതിഗൃഹ്ണീയാത്’ (കൊടുക്കണം, വാങ്ങരുത്) എന്ന അർധശ്ലോകമാകട്ടെ രാമന്റെ സമ്പൂർണചരിത്രം ഒരൊറ്റ വരിയിൽ സംഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം’ എന്ന എണ്ണലും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — പതിനാലു വർഷം എന്നു നേരിട്ടു പറയാതെ വിഭജിച്ചാണ് എണ്ണിയിരിക്കുന്നത്; ഇതാണ് അക്കാലത്തെ ശൈലി. ‘പിതാവിനെ അസത്യത്തിൽനിന്നു മോചിപ്പിക്കൂ’ എന്ന കൈകേയിയുടെ വാക്കിലാകട്ടെ ധർമത്തിന്റെ മറയുണ്ട് — നാടുകടത്തൽപോലും പിതൃസത്യരക്ഷണം എന്ന പേരിലാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.

‘ബ്രാഹ്മണാ, ഇതാണ് രാമൻ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന അനുത്തമമായ വ്രതം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈമാത്രേയനായ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണൻ എന്നവൻ വീര്യവാനും പുരുഷവ്യാഘ്രനും യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്നവനും രാമന്റെ സഹായിയുമാണ്. ആ സഹോദരൻ ബ്രഹ്മചാരിയും ദൃഢവ്രതനുമായി, വില്ലേന്തി, എന്നോടൊപ്പം വനത്തിലേക്കു പോകുന്ന അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ജടാധാരിയായി താപസരൂപത്തിൽ അദ്ദേഹം അനുജനോടും എന്നോടുംകൂടി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, നിത്യധർമനിഷ്ഠനും ദൃഢവ്രതനുമായി. കൈകേയി കാരണം രാജ്യത്തിൽനിന്നു ഭ്രഷ്ടരായ ഞങ്ങൾ മൂവരും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, സ്വന്തം ഓജസ്സുകൊണ്ടുമാത്രം ഈ ഗംഭീരമായ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഒരു മുഹൂർത്തം വിശ്രമിക്കൂ; അങ്ങേക്ക് ഇവിടെ താമസിക്കാം. എന്റെ ഭർത്താവ് ധാരാളം കാട്ടുകായ്കനികളും കിഴങ്ങുകളും എടുത്ത്, രുരുമാനുകളെയും ഉടുമ്പുകളെയും കാട്ടുപന്നികളെയും കൊന്ന് ധാരാളം മാംസം കൊണ്ടുവന്ന് ഉടൻ എത്തും.’ ഒടുവിൽ അവൾ തിരിച്ചൊരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു — ‘അങ്ങയുടെ പേരും ഗോത്രവും കുലവും യഥാർഥമായി പറയൂ; ദ്വിജാ, ഒറ്റയ്ക്ക് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ അങ്ങ് എന്തിനു സഞ്ചരിക്കുന്നു?’ അതിഥിസത്കാരത്തിനുശേഷം പരിചയചോദ്യം — ഇതുതന്നെയാണ് ശിഷ്ടാചാരം; എന്നാൽ ആ ചോദ്യംതന്നെ രാവണന് ആത്മപ്രകാശനത്തിനുള്ള അവസരം നൽകുന്നു. ‘ഓജസാ’ (സ്വബലംകൊണ്ട്) എന്ന ഒരൊറ്റ പദംകൊണ്ട് അവൾ മൂവരുടെയും അവസ്ഥ പറയുന്നു — സൈന്യംകൊണ്ടല്ല, ഭണ്ഡാരംകൊണ്ടല്ല, കേവലം ആത്മബലംകൊണ്ടുമാത്രമാണ് അവർ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ‘സമാശ്വസ മുഹൂർത്തം തു’ (ഒരു മുഹൂർത്തം വിശ്രമിക്കൂ) എന്ന ആതിഥ്യവാക്ക് അവളുടെ ശിഷ്ടതയുടെ പരമമായ തെളിവാണ് — അപരിചിതനെപ്പോലും അവൾ വിശ്രമത്തിനു ക്ഷണിക്കുന്നു. ‘രുരുക്കളെയും ഉടുമ്പുകളെയും പന്നികളെയും’ എന്ന മാംസപരാമർശമാകട്ടെ താപസരുടെപോലും വനഭോജനത്തിന്റെ അക്കാലത്തെ രൂപം കാണിക്കുന്നു. ‘തത്ത്വതഃ’ (യഥാർഥമായി) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൾ സത്യംതന്നെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു; രാവണൻ മുന്നോട്ട് സത്യംതന്നെ പറയും — പേരും ബലവും കുലവും; എന്നാൽ ആ സത്യംതന്നെ അവൾക്കു ഭയകാരണമായിത്തീരും. ഇങ്ങനെ ശിഷ്ടമായ ചോദ്യം ദുഷ്ടമായ ഉത്തരത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു. ‘ബ്രഹ്മചാരി’ എന്ന ലക്ഷ്മണന്റെ വിശേഷണമാകട്ടെ വനവാസത്തിന്റെ വ്രതംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഭാര്യയെ വിട്ട് അദ്ദേഹം സഹോദരസേവയിൽമാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.

രാമപത്നിയായ സീത ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാബലനായ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ തീക്ഷ്ണമായ മറുപടി പറഞ്ഞു — ‘ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലോകങ്ങളെ ആര് ഭയപ്പെടുത്തിയോ, സീതേ, ആ രാവണനാണ് ഞാൻ, രാക്ഷസഗണങ്ങളുടെ അധിപൻ. സ്വർണവർണമുള്ളവളും പട്ടുടുത്തവളുമായ നിന്നെ കണ്ടതിനുശേഷം, അനിന്ദിതേ, എന്റെ സ്വന്തം ഭാര്യമാരിൽ എനിക്ക് ആനന്ദം ലഭിക്കുന്നില്ല. അവിടെനിന്നും ഇവിടെനിന്നും കൊണ്ടുവന്ന അനേകം ഉത്തമസ്ത്രീകൾക്കെല്ലാം മീതെ നീ എന്റെ പട്ടമഹിഷിയാകൂ; നിനക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. സമുദ്രമധ്യത്തിൽ ലങ്ക എന്ന എന്റെ മഹാനഗരിയുണ്ട്, സാഗരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പർവതശിഖരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. അവിടെ, സീതേ, നീ എന്നോടൊപ്പം ഉദ്യാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കും; ഭാമിനീ, പിന്നെ ഈ വനവാസം നീ ആഗ്രഹിക്കുകയേ ഇല്ല. നീ എന്റെ ഭാര്യയായാൽ എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ അയ്യായിരം ദാസിമാർ നിന്നെ പരിചരിക്കും.’ ഇങ്ങനെ അവൻ ക്രമമായി ഭയവും പ്രശംസയും പദവിയും നഗരവും പരിജനവും കാണിക്കുന്നു — ഒരൊറ്റ പ്രസംഗത്തിൽത്തന്നെ നാലു പ്രലോഭനങ്ങൾ. അവന്റെ വാക്കിന്റെ ആരംഭംതന്നെ ഭയജനകമാണ് — ‘ലോകങ്ങളെ ആര് ഭയപ്പെടുത്തിയോ’ എന്ന്; പേരു പറയുന്നതിനുമുൻപുതന്നെ അവൻ തന്റെ പ്രഭാവം സ്ഥാപിക്കുന്നു. പിന്നെ ‘എന്റെ സ്വന്തം ഭാര്യമാരിൽ ആനന്ദം ലഭിക്കുന്നില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ സ്വന്തം അന്തഃപുരത്തെത്തന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു, അതിലൂടെ തന്റെ ചാപല്യം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘പട്ടമഹിഷിയാകൂ’ എന്ന പദംകൊണ്ടാകട്ടെ അവൻ അവളെ ഭാര്യാപദവികൊണ്ടുതന്നെ പ്രലോഭിപ്പിക്കുന്നു, ദാസ്യംകൊണ്ടല്ല — ഇതുതന്നെ അവന്റെ ദർപ്പത്തിന്റെ ലക്ഷണം. ഒടുവിൽ ലങ്കയുടെ വർണന, സമുദ്രമാകുന്ന കിടങ്ങ്, പർവതശിഖരം, അയ്യായിരം ദാസിമാർ — അതെല്ലാം ഐശ്വര്യപ്രദർശനംതന്നെ. ‘സീതേ’ എന്ന പേരുചൊല്ലിയുള്ള സംബോധനയും സൂചകമാണ് — അവൾതന്നെ മുൻപ് പേരു പറഞ്ഞിരുന്നു; അതുതന്നെ ഇപ്പോൾ അവന്റെ കൈയിലെ ഉപകരണമായിത്തീർന്നു. ‘തീക്ഷ്ണമായ മറുപടി’ എന്ന കവിവാക്കിൽനിന്ന് അറിയാം, സീത സംസാരിക്കുന്നതുവരെ മാത്രമേ അവന്റെ വിനയം ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; പരിചയം ലഭിച്ചതോടെ വേഷംതന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെ.

രാവണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജനകപുത്രി കുപിതയായി, ആ രാക്ഷസനെ അനാദരിച്ച്, അനവദ്യാംഗിയായ അവൾ മറുപടി പറഞ്ഞു. അവളുടെ മറുപടി നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ നിബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; ഓരോന്നും ‘അഹം രാമമനുവ്രതാ’ (ഞാൻ രാമനെ അനുവർത്തിക്കുന്നവൾ) എന്ന ഒരേ പദംകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നു — ഈ ആവർത്തനംതന്നെ അവളുടെ നിഷ്ഠയുടെ രൂപം. ‘മഹാപർവതംപോലെ ഇളക്കാനാവാത്തവനും മഹേന്ദ്രനു തുല്യനും മഹാസമുദ്രംപോലെ ക്ഷോഭിപ്പിക്കാനാവാത്തവനുമായ ഭർത്താവിനെ — ഞാൻ രാമനെ അനുവർത്തിക്കുന്നവൾ. സർവലക്ഷണസമ്പന്നനും പേരാൽപോലെ വിരിഞ്ഞ ശരീരമുള്ളവനും സത്യസന്ധനും മഹാഭാഗനുമായവനെ — ഞാൻ രാമനെ അനുവർത്തിക്കുന്നവൾ. മഹാബാഹുവും വിശാലമാറിടമുള്ളവനും സിംഹത്തെപ്പോലെ വിക്രമത്തോടെ നടക്കുന്നവനും നരസിംഹനും സിംഹസമാനനുമായവനെ — ഞാൻ രാമനെ അനുവർത്തിക്കുന്നവൾ. പൂർണചന്ദ്രമുഖനും രാജപുത്രനും ജിതേന്ദ്രിയനും വിപുലകീർത്തിയുള്ളവനും മഹാബാഹുവുമായവനെ — ഞാൻ രാമനെ അനുവർത്തിക്കുന്നവൾ.’ പിന്നെ അവൾ ഉപമയിലൂടെ രാവണനെത്തന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു — ‘നീയാകട്ടെ കുറുനരിയായിരിക്കെ ദുർലഭയായ സിംഹിയായ എന്നെ ഇവിടെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ പ്രഭയെന്നപോലെ, നിനക്ക് എന്നെ തൊടാനാവില്ല.’ പർവതം, സമുദ്രം, സിംഹം, ചന്ദ്രൻ — ഈ ഉപമാനങ്ങളെല്ലാം മഹത്ത്വത്തിന്റേതാണ്; കുറുനരി മാത്രമാണ് നിസ്സാരതയുടേത്. ‘അനവദ്യാംഗി’ (കുറ്റമറ്റ അംഗങ്ങളുള്ളവൾ) എന്ന വിശേഷണം കവി അവളുടെ മറുപടിക്കു മുൻപുതന്നെ ചേർക്കുന്നു — നിന്ദിക്കാനാവാത്തവൾതന്നെയാണ് നിന്ദിക്കുന്നത്. ‘അനാദൃത്യ’ (അനാദരിച്ച്) എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് അറിയാം, അവൾ അവനോടു സംസാരിക്കുകയല്ല, തന്റെ നിഷ്ഠതന്നെ ഉറക്കെ പ്രഖ്യാപിക്കുകയാണ്; രാവണൻ അവിടെ ഒരു ശ്രോതാവുമാത്രം, സംബോധ്യനല്ല. നാലു ശ്ലോകങ്ങളിലെ രാമവർണനയും ക്രമമായതാണ് — ഒന്നാമത്തേതിൽ സ്ഥൈര്യം, രണ്ടാമത്തേതിൽ ലക്ഷണങ്ങൾ, മൂന്നാമത്തേതിൽ പരാക്രമം, നാലാമത്തേതിൽ സൗന്ദര്യവും കീർത്തിയും; ഇങ്ങനെ അവൾ അദ്ദേഹത്തെ സർവാംഗീണനായി കാണിക്കുന്നു. ‘സൂര്യന്റെ പ്രഭയെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ അവൾ തന്റെ തേജോരൂപം പറയുന്നു — പ്രഭ കാണപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ പിടിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവളും അങ്ങനെതന്നെ.

‘രാക്ഷസാ, രാഘവന്റെ പ്രിയപത്നിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നീ, മന്ദഭാഗ്യനായ നീ, നിശ്ചയമായും അനേകം സ്വർണവൃക്ഷങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ട്’ — മരണം അടുത്തെത്തിയവന് സ്വർണവൃക്ഷങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു എന്ന ലോകവിശ്വാസത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവൾ അവന്റെ വിനാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ അവൾ അസാധ്യമായ കർമങ്ങളുടെ ഒരു നിരതന്നെ നിരത്തുന്നു — ‘വിശന്നിരിക്കുന്ന, മൃഗങ്ങളുടെ ശത്രുവായ, വേഗശാലിയായ സിംഹത്തിന്റെയും വിഷസർപ്പത്തിന്റെയും വായിൽനിന്ന് ദംഷ്ട്ര പറിച്ചെടുക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പർവതശ്രേഷ്ഠനായ മന്ദരത്തെ കൈകൊണ്ടു എടുത്തുകൊണ്ടുപോകാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാളകൂടവിഷം കുടിച്ച് സുഖമായി പോകാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സൂചികൊണ്ടു കണ്ണു തുടയ്ക്കുന്നവൻ, നാവുകൊണ്ടു ക്ഷൗരക്കത്തി നക്കുന്നവൻ — അങ്ങനെയുള്ള നീ രാഘവന്റെ പ്രിയപത്നിയെ പ്രാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കഴുത്തിൽ കല്ലുകെട്ടി സമുദ്രം നീന്തിക്കടക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെ ഇരുവരെയും കൈകൊണ്ടു പിടിച്ചെടുക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ കണ്ട് വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞെടുക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇരുമ്പുമുനയുള്ള ശൂലങ്ങളുടെ അഗ്രത്തിൽ നടക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ ഏഴോ എട്ടോ അസാധ്യകർമങ്ങൾ ‘ഇച്ഛസി’ (നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു) എന്ന ഒരൊറ്റ ക്രിയാപദംകൊണ്ടു ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; ആവർത്തനംതന്നെയാണ് ഇവിടെ അലങ്കാരം. ഈ ഉപമാനങ്ങളിൽ മൂന്നു തരങ്ങളുണ്ട് — മൃത്യുമുഖത്തുനിന്ന് എന്തെങ്കിലും പിടിച്ചെടുക്കൽ (സിംഹം, സർപ്പം), അസാധ്യമായ ഭാരം ഉയർത്തൽ (മന്ദരം, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ), ആത്മഹിംസ (സൂചി, ക്ഷൗരക്കത്തി, അഗ്നി, ശൂലം). അവയിൽ അവസാനത്തെ തരംതന്നെയാണ് പ്രധാനം — രാവണന്റെ കർമം അസാധ്യം മാത്രമല്ല, ആത്മഘാതകവുമാണ് എന്നാണ് സീതയുടെ ആശയം. ‘ഇച്ഛസി’ എന്ന പദത്തിന്റെ ഒൻപതു തവണയുള്ള ആവർത്തനം കേൾക്കുന്നവന്റെ കാതിൽ ഒരു ആഘാതംപോലെ പതിക്കുന്നു; സീതയുടെ കോപം ഇവിടെ ഛന്ദസ്സിലൂടെത്തന്നെ കേൾക്കാം. കവി ഒരൊറ്റ ശാപവാക്കുപോലും അവളുടെ വായിൽ വയ്ക്കുന്നില്ല — ഉപമകളിലൂടെ മാത്രമാണ് അവൾ അവന്റെ മൗഢ്യം കാണിക്കുന്നത്; അതിനാൽ അവളുടെ ശീലം ശുദ്ധമായിത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. ‘സ്വർണവൃക്ഷങ്ങൾ കാണുന്നു’ എന്നതാകട്ടെ മരണസൂചകമായ ഒരു നിമിത്തമാണ്; വാല്മീകി ഇത് മറ്റിടങ്ങളിലും പ്രയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

പിന്നെ മൂന്നു വംശസ്ഥവൃത്തശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ അവൾ ഭേദംതന്നെ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ‘വനത്തിൽ സിംഹവും കുറുനരിയും തമ്മിൽ, ചെറുചാലും സമുദ്രവും തമ്മിൽ, ശ്രേഷ്ഠമായ സുരയും പുളിച്ച കാടിയും തമ്മിൽ എന്ത് അന്തരമുണ്ടോ; സ്വർണവും ഈയവും ഇരുമ്പും തമ്മിൽ, ചന്ദനജലവും ചെളിയും തമ്മിൽ, ആനയും പൂച്ചയും തമ്മിൽ എന്ത് അന്തരമുണ്ടോ; കാക്കയും ഗരുഡനും തമ്മിൽ, നീർക്കാക്കയും മയിലും തമ്മിൽ, അരയന്നവും കഴുകനും തമ്മിൽ എന്ത് അന്തരമുണ്ടോ — ആ അന്തരമാണ് ദാശരഥിയും നീയും തമ്മിൽ.’ ഒൻപതു ജോടികൾ, ഒരൊറ്റ നിഗമനം; ഓരോ ശ്ലോകവും ‘തദന്തരം ദാശരഥേസ്തവൈവ ച’ (ആ അന്തരമാണ് ദാശരഥിക്കും നിനക്കും തമ്മിൽ) എന്ന ഒരേ പാദംകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നു. പിന്നെ അവൾ അവസാനമായി പറയുന്നു — ‘സഹസ്രാക്ഷനു തുല്യമായ പ്രഭാവമുള്ള, വില്ലും അമ്പും കൈയിലേന്തിയ രാമൻ ഉള്ളിടത്തോളം, നീ അപഹരിച്ചാലും ഞാൻ ദഹിക്കപ്പെടുകയില്ല — ഈച്ച വിഴുങ്ങിയ നെയ്യുപോലെ.’ ഇങ്ങനെ ദുഷ്ടഭാവമില്ലാത്ത അവൾ ആ രാത്രിഞ്ചരനോട് അതീവ കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, കാറ്റിലുലയുന്ന നേർത്ത വാഴയെപ്പോലെ ശരീരകമ്പനത്താൽ വ്യഥിതയായി. വിറയ്ക്കുന്ന അവളെ കണ്ട്, മൃത്യുതുല്യപ്രഭാവനായ രാവണൻ ഭയമുണ്ടാക്കാൻവേണ്ടിത്തന്നെ തന്റെ കുലവും ബലവും പേരും കർമവും വിവരിച്ചു — അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ ഭൂമിക ഇതാണ്. ‘ന ജരാം ഗമിഷ്യേ’ (ഞാൻ ദഹിക്കപ്പെടുകയില്ല) എന്ന പദത്തിലാകട്ടെ ഒരു ഗൂഢാർഥമുണ്ട് — ഈച്ച നെയ്യ് വിഴുങ്ങുന്നു, എന്നാൽ അത് അതിന്റെ മരണംതന്നെയായിത്തീരുന്നു; അതുപോലെ രാവണൻ എന്നെ അപഹരിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് അവൻതന്നെ നശിക്കും എന്ന്. അവസാനശ്ലോകത്തിൽ കവി അവളുടെ ശരീരകമ്പനമാണ് വർണിക്കുന്നത്, ഭയമല്ല — രോഷവും ശോകവുംകൊണ്ട് നേർത്ത വാഴപോലെ അവൾ വിറയ്ക്കുന്നു; എന്നാൽ അവളുടെ വാക്ക് അചഞ്ചലമായിത്തന്നെ നിന്നു. ഈ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങൾ സർഗാന്ത്യത്തിൽ വൃത്തമാറ്റത്തിലൂടെ ഗതിയെ ഗംഭീരമാക്കുന്നു; അനുഷ്ടുപ്പ് ഉപേക്ഷിച്ച് വംശസ്ഥം സ്വീകരിച്ച് കവി സീതയുടെ വാക്കിനെ ശിഖരത്തിലെത്തിക്കുന്നു. ഒൻപതു ജോടികളിൽ രണ്ടെണ്ണം മൃഗജോടികൾ, നാലെണ്ണം ജലം, പാനീയം, ലോഹം, ചെളി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ളവ, മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിജോടികൾ — അവസാനശ്ലോകം മുഴുവൻ പക്ഷികളെക്കുറിച്ചാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക