॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 30-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാമൻ ഖരനെ വധിക്കുന്നു

രാമന്റെ പുഞ്ചിരിയോടെയുള്ള ഭർത്സനം, ഖരന്റെ സാലവൃക്ഷപ്രഹരം, ഐന്ദ്രബാണത്താൽ ഖരവധം, ദേവന്മാരുടെ പുഷ്പവൃഷ്ടി, സീതയുടെ ഹർഷം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഖരൻ എറിഞ്ഞ മഹാഗദ രാമന്റെ അമ്പുകളാൽ ആകാശത്തുവച്ചുതന്നെ തകർന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ ധർമവത്സലനായ രാഘവൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷോഭം നിറഞ്ഞ വാക്കു തുടങ്ങുന്നു — പുഞ്ചിരിയും രോഷവും ഒന്നിച്ച്; ഇങ്ങനെ കവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘രാക്ഷസാധമാ, ഇതാണ് നിന്റെ ബലസർവസ്വം, അതു കാണിക്കപ്പെട്ടു; നീ എന്നെക്കാൾ ശക്തികുറഞ്ഞവനാണ്, വെറുതെയാണു ഗർജിക്കുന്നത്.’ അനന്തരം തകർന്ന ഗദയെത്തന്നെ അദ്ദേഹം സാക്ഷിയാക്കുന്നു: ‘അമ്പുകളാൽ പിളർന്ന ഈ ഗദ നിലത്തു വീണിരിക്കുന്നു; വാക്കിൽ മാത്രം ധൈര്യമുള്ള നിന്റെ വിശ്വാസം തകർത്തത് അതുതന്നെ.’ നീ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചതുതന്നെ നിന്റെ വിശ്വാസത്തെ ഹനിച്ചു എന്നാണു ഭാവം. പിന്നെ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ പ്രതിജ്ഞ ഉദ്ധരിക്കുന്നു: ‘നശിച്ച രാക്ഷസന്മാരുടെ കണ്ണീർ ഞാൻ തുടയ്ക്കും എന്നു നീ പറഞ്ഞ ആ വാക്കും മിഥ്യയായിത്തീർന്നു.’ ഒടുവിൽ മറുപ്രതിജ്ഞ: ‘നീചനും ക്ഷുദ്രശീലനും മിഥ്യാചാരിയുമായ രാക്ഷസന്റെ പ്രാണൻ, ഗരുഡൻ അമൃതം അപഹരിച്ചതുപോലെ, ഞാൻ അപഹരിക്കും.’ ഗരുഡോപമയാൽ കാര്യത്തിന്റെ ദുർലഭത്വവും നിശ്ചിതത്വവും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സ്മയമാനഃ’ (പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദം ഇവിടെ മനനം ചെയ്യേണ്ടതാണ് — ക്രുദ്ധനായിട്ടും രാമൻ ആദ്യം പുഞ്ചിരിയാണു പൊഴിക്കുന്നത്, കാരണം എതിരാളിയുടെ ഗർവ് അവന്റെതന്നെ ആയുധത്താൽ തകർന്നിരിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഖരൻ ‘ഗദ കൈയിലേന്തിയ ഞാൻ മതി’ എന്നു ഗർജിച്ചു; ഇപ്പോൾ ആ ഗദതന്നെ നിലത്തു കിടക്കുന്നു; അതിനാൽ രാമൻ പുതുതായി ഒന്നും പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല — ദൃശ്യം മാത്രം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

ഏഴു ശ്ലോകങ്ങളിൽ രാമൻ ഖരന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നു: ‘ഇന്ന് എന്റെ അമ്പുകളാൽ പിളർന്ന്, കഴുത്തു മുറിഞ്ഞ നിന്റെ, നുരയും കുമിളകളും അണിഞ്ഞ ചോര ഭൂമി കുടിക്കും.’ പിന്നെ കിടപ്പിന്റെ ചിത്രം: ‘ദേഹമാസകലം പൊടിപുരണ്ട്, രണ്ടു കൈകളും തളർന്നു നീട്ടിയിട്ട്, ദുർലഭയായ ഒരു സ്ത്രീയെയെന്നപോലെ ഭൂമിയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് നീ ഉറങ്ങും.’ ഈ ഉപമ തീക്ഷ്ണമാണ് — പരസ്ത്രീകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഒടുവിൽ ഭൂമിയെത്തന്നെ ആലിംഗനം ചെയ്തു കിടക്കും. അനന്തരം ഫലം: ‘രാക്ഷസകുലത്തിനു കളങ്കമായവനേ, നീ ദീർഘനിദ്രയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ ഈ ദണ്ഡകങ്ങൾ ശരണം നൽകുന്നവർക്കുപോലും ശരണമായിത്തീരും; നീ കൊല്ലപ്പെട്ട ജനസ്ഥാനത്ത് മുനിമാർ നിർഭയരായി എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കും.’ തപസ്വികളുടെ ഭയനിവൃത്തിയാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്ന് ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്. പിന്നെ രാക്ഷസിമാരുടെ അവസ്ഥ: ‘ഇന്ന്, മറ്റുള്ളവർക്കു ഭയം ജനിപ്പിച്ചിരുന്ന രാക്ഷസിമാർ ബന്ധുക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ട്, കണ്ണീരിൽ നനഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, ദീനരായി, ഭയത്താൽ ഓടിച്ചിതറും; നിന്നെപ്പോലൊരു ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ച പത്നിമാർ ശോകരസം അറിയുന്നവരും നിരർഥകരുമായിത്തീരും.’ ഒടുവിൽ മൂലദോഷം പറയപ്പെടുന്നു: ‘നൃശംസസ്വഭാവനേ, ക്ഷുദ്രാത്മാവേ, എന്നും ബ്രാഹ്മണർക്കു മുള്ളായവനേ, നിന്നെ ഭയന്നാണ് മുനിമാർ ശങ്കയോടെ അഗ്നിയിൽ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കുന്നത്.’ യജ്ഞംതന്നെ ഭയഗ്രസ്തമായി എന്നതാണ് ഖരന്റെ മഹാപരാധം. ഈ ഏഴു ശ്ലോകങ്ങളിൽ ക്രമം സുനിശ്ചിതമാണ് — ആദ്യം ശരീരത്തിന്റെ അവസ്ഥ, പിന്നെ ഭൂമിയുടേത്, പിന്നെ വനത്തിന്റേത്, പിന്നെ സ്ത്രീകളുടേത്, ഒടുവിൽ യജ്ഞത്തിന്റേത്; ഇങ്ങനെ വ്യക്തിയിൽനിന്നു തുടങ്ങി ലോകംവരെ ഫലം വ്യാപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ശരണ്യാനാം ശരണ്യാഃ’ (ശരണം നൽകുന്നവർക്കും ശരണം) എന്ന പദങ്ങളുടെ ആവൃത്തി സുന്ദരമാണ് — സ്വയം ശരണദാതാക്കളായ തപസ്വികൾക്കുപോലും വനംതന്നെ ശരണമായിത്തീരും.

ഇങ്ങനെ അത്യന്തം ക്ഷുബ്ധനായി സംസാരിക്കുന്ന രാഘവനെ വനത്തിൽ കണ്ട് ഖരൻ രോഷംകൊണ്ട് അതിപരുഷമായ സ്വരത്തിൽ തിരിച്ചു ശകാരിക്കുന്നു. ‘ഖരതരസ്വരഃ’ എന്ന പദത്തിൽ കവി ശ്ലേഷം വയ്ക്കുന്നു — ഖരന്റെ സ്വരം ഖരതരം (കൂടുതൽ പരുഷം), പേരിലും അർഥത്തിലും കഠിനം. ‘നീ അത്യന്തം അഹങ്കാരിയാണ്, ഭയപ്പെടേണ്ടിടത്തും നിർഭയൻ; അതിനാൽത്തന്നെ മൃത്യുവിനു വശനായ നിനക്ക് പറയേണ്ടതും പറയരുതാത്തതും തിരിച്ചറിയാനാവുന്നില്ല.’ പിന്നെ ഒരു സാമാന്യനിയമം: ‘കാലപാശത്താൽ വലയം ചെയ്യപ്പെട്ട പുരുഷന്മാർ ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും അറിയുന്നില്ല.’ ഇവിടെ വിരോധാഭാസം ശ്രദ്ധിക്കണം — ഖരൻ രാമനോടു പറയുന്ന വാക്ക് യഥാർഥത്തിൽ പൂർണമായും അവനിൽത്തന്നെയാണു ചേരുന്നത്; അവൻതന്നെയാണ് കാലപാശത്താൽ ബന്ധിതൻ, അവൻതന്നെയാണ് കാര്യാകാര്യവിവേകത്തിൽനിന്നു ഭ്രഷ്ടൻ. ഇതുതന്നെയാണ് വാല്മീകിയുടെ രീതി — കഥാപാത്രത്തിന്റെ വാക്കുതന്നെ അവന്റെ അവസ്ഥയുടെ കണ്ണാടിയാകുന്നു. ‘പറയേണ്ടതും പറയരുതാത്തതും നീ അറിയുന്നില്ല’ എന്ന ആക്ഷേപംതന്നെയാണ് അവന്റെ അവസാനവാക്ക്; പിന്നെ അവൻ ഒന്നും പറയുന്നില്ല, കർമത്തിലൂടെ മാത്രം മറുപടി നൽകുന്നു. മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഖരന്റെ അവസാനവാക്ക്; കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അവൻ നീണ്ടു സംസാരിച്ചു, ഇവിടെയാകട്ടെ വാക്യം സംക്ഷിപ്തമാണ്, കാരണം സമയം പരിമിതമാണ്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഖരൻ പുരികം ചുളിച്ച് രാമനെ നോക്കുന്നു; പിന്നെ അധികം ദൂരെയല്ലാതെ ഒരു വലിയ സാലവൃക്ഷം കാണുന്നു. ‘യുദ്ധത്തിൽ പ്രഹരിക്കാനുള്ള ആയുധത്തിനായി എല്ലായിടത്തും നോക്കിക്കൊണ്ട്’ എന്ന പദങ്ങളാൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രഥമില്ലാത്ത, ഗദ തകർന്ന അവന് ഒരായുധവും ശേഷിച്ചിരുന്നില്ല; അതിനാൽ വനംതന്നെ ആയുധപ്പുരയായി. ചുണ്ടു കടിച്ചുപിടിച്ച് അവൻ ആ മരം പിഴുതെടുക്കുന്നു — ചുണ്ടു കടിക്കൽ പരിശ്രമത്തിന്റെയും ക്രോധത്തിന്റെയും ചിഹ്നമാണ്. പിന്നെ മഹാബലനായ അവൻ കൈകളാൽ അതുയർത്തി, അലറിക്കൊണ്ട് രാമനെ ലക്ഷ്യമാക്കി എറിഞ്ഞു, ‘നീ കൊല്ലപ്പെട്ടു’ എന്നു പറയുകയും ചെയ്തു — കർമത്തിനുമുമ്പുതന്നെ വാക്ക് വിജയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ഇതാണ് രാക്ഷസന്മാരുടെ പ്രകൃതി. എന്നാൽ പ്രതാപവാനായ രാമൻ പാഞ്ഞുവരുന്ന ആ മരത്തെ ശരപ്രവാഹങ്ങളാൽ മുറിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ ഖരനെ കൊല്ലാൻ തീവ്രമായ രോഷം കൈക്കൊണ്ടു. ‘രോഷം ആഹാരയത്’ (രോഷം കൈക്കൊണ്ടു) എന്ന പ്രയോഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, രാമന്റെ ക്രോധം സ്വാഭാവികമല്ല, കാര്യസാധ്യത്തിനായി സ്വീകരിച്ചതാണ് എന്നാണ്. ഇവിടെ ഗദയുടെയും മരത്തിന്റെയും ക്രമം ശ്രദ്ധിക്കണം — ആയുധത്തിൽനിന്ന് ആയുധമല്ലാത്തതിലേക്കുള്ള ഇറക്കം ഖരന്റെ ക്ഷയിക്കുന്ന ബലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; രാമനാകട്ടെ ഒരൊറ്റ വില്ലുതന്നെ അവസാനംവരെ മതിയാകുന്നു.

ഇപ്പോൾ രാമന്റെതന്നെ അവസ്ഥ വർണിക്കപ്പെടുന്നു: ‘വിയർപ്പു പൊടിഞ്ഞ്, രോഷംകൊണ്ടു കൺകോണുകൾ ചുവന്ന രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ ആയിരം അമ്പുകളാൽ ഖരനെ പിളർന്നു.’ വിയർപ്പും ചുവന്ന കൺകോണുകളും രാമനിൽ അപൂർവമായേ കാണാറുള്ളൂ; ഇതിലൂടെ യുദ്ധത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ ഉപമ: ‘അവന്റെ അമ്പുമുറിവുകൾക്കിടയിൽനിന്നു ധാരാളം നുരയുന്ന ചോര ഒഴുകി — പർവതത്തിലെ ഉറവയിൽനിന്നു ധാരകൾ ഒഴുകുന്നതുപോലെ.’ പർവതോപമ വീണ്ടും വരുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അതു ഖരന്റെ സ്ഥൈര്യമല്ല, അവന്റെ മുറിവുകളിൽനിന്ന് ഒഴുകുന്ന ചോരപ്രവാഹമാണു കാണിക്കുന്നത്. ‘അമ്പുകളാൽ തളർത്തപ്പെട്ടിട്ടും ചോരയുടെ ഗന്ധത്താൽ മത്തനായി അവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേർക്കുതന്നെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു’ — ചോരയുടെ ഗന്ധം രാക്ഷസനു മദകാരണമാണ്, ഭയകാരണമല്ല. ഒടുവിൽ അസ്ത്രവിദ്യ സിദ്ധിച്ച രാമന്റെ കൗശലം: ‘ക്രുദ്ധനായി, ചോരയിൽ കുളിച്ച് പാഞ്ഞുവരുന്ന അവനെ കണ്ട്, അല്പം ത്വരിതമായ വിക്രമത്തോടെ അദ്ദേഹം രണ്ടുമൂന്നു ചുവടു പിന്നോട്ടു മാറി.’ വളരെ അടുത്തുനിന്നു വില്ലു പ്രയോഗിക്കാനാവില്ല എന്നറിഞ്ഞുള്ള ഈ അല്പം പിന്മാറ്റം പലായനമല്ല, അസ്ത്രവിദ്യയുടെ നിയമമാണ്. ‘കൃതാസ്ത്രഃ’ (അസ്ത്രവിദ്യ സിദ്ധിച്ചവൻ) എന്ന വിശേഷണംതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്മാറ്റത്തിന്റെ കാരണം പറയുന്നു — അസ്ത്രവിദ്യ സാധിച്ചവൻ ദേശവും കാലവും കണക്കാക്കുന്നു. നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ രാമന്റെ ക്രോധം ആദ്യമായി ശരീരത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു, എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രിയയിൽ ഒരു ചാപല്യവുമില്ല — ഇതുതന്നെയാണ് ധീരോദാത്തന്റെ ലക്ഷണം.

ഇപ്പോൾ നിർണായകനിമിഷം. രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ ഖരനെ വധിക്കാനായി അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ഒരു അമ്പെടുത്തു — മറ്റൊരു ബ്രഹ്മദണ്ഡംപോലെ. ബുദ്ധിമാനായ സുരരാജൻ മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) നൽകിയതായിരുന്നു ആ അമ്പ്; ധർമാത്മാവായ രാമൻ അതു തൊടുത്ത് ഖരന്റെ നേർക്കു വിട്ടു. അമ്പിന്റെ മൂലം ഇന്ദ്രനാണെന്ന നിർദേശത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ യുദ്ധം രണ്ടു പുരുഷന്മാർ തമ്മിൽ മാത്രമുള്ളതല്ല, ദേവപക്ഷവും രാക്ഷസപക്ഷവും തമ്മിലുള്ളതാണ്. വിട്ടയച്ച ആ മഹാബാണത്തിന് ഇടിവെട്ടിനു തുല്യമായ ശബ്ദമുണ്ടായിരുന്നു — വജ്രപാതത്തിന്റേതുപോലുള്ള ശബ്ദം; രാമൻ വില്ലു വലിച്ചു വിട്ട അതു ഖരന്റെ മാറിടത്തിൽ പതിച്ചു. അപ്പോൾ ശരാഗ്നിയിൽ എരിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഖരൻ നിലത്തു വീണു — ശ്വേതാരണ്യത്തിൽ രുദ്രനാൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ട അന്ധകനെപ്പോലെ. ഒടുവിൽ മൂന്നു ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ ഒന്നിച്ച്: ‘വജ്രത്താൽ വൃത്രനെപ്പോലെ, നുരയാൽ നമുചിയെപ്പോലെ, ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിമിന്നലാൽ ബലനെപ്പോലെ, കൊല്ലപ്പെട്ട ആ ഖരൻ വീണു.’ മൂവരും മഹാസുരന്മാർ, മൂവരും ദേവേന്ദ്രനാൽത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവർ; അതിനാൽ ഖരന്റെ വധം ദേവാസുരയുദ്ധപരമ്പരയിൽത്തന്നെ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഒരു വാക്കുപോലുമില്ല — അമ്പിന്റെ എടുക്കലും തൊടുക്കലും വിടലും പതനവും മാത്രം; യുദ്ധത്തിന്റെ അന്ത്യം മൗനത്തിലൂടെതന്നെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതിനിടയിൽത്തന്നെ ദേവന്മാർ ചാരണന്മാരോടൊപ്പം ഒത്തുചേർന്നു വരുന്നു; പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കിക്കൊണ്ട് രാമന്റെമേൽ നാലുപാടും പുഷ്പവർഷം പൊഴിക്കുന്നു. അവർ ഹൃഷ്ടരും വിസ്മിതരുമായിരുന്നു; കാരണം ഒന്നര മുഹൂർത്തംകൊണ്ടുതന്നെ — അതായത് മൂന്നു നാഴികമാത്രംകൊണ്ട് — രാമൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ഖരദൂഷണന്മാർ മുഖ്യരായ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ മഹായുദ്ധത്തിൽ കൊന്നു. ഇവിടെ കാലത്തിന്റെ നിർദേശം അതീവ പ്രധാനമാണ്; സംഖ്യയും കാലവും ഒന്നുചേർന്നാണ് ദേവന്മാരുടെ വിസ്മയത്തിനു കാരണമാകുന്നത്. പിന്നെ അവരുടെ വാക്ക്: ‘ഹോ! ആത്മജ്ഞാനിയായ രാമന്റെ മഹത്തായ കർമം! ഹോ വീര്യം, ഹോ ദാർഢ്യം — വിഷ്ണുവിന്റേതുപോലെതന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.’ ‘വിദിതാത്മനഃ’ (ആത്മജ്ഞാനിയുടെ) എന്ന വിശേഷണം സൂക്ഷ്മമാണ് — സ്വസ്വരൂപം അറിയുന്നവനുമാത്രമേ ഇത്തരം കർമം സാധ്യമാകൂ. ‘വിഷ്ണുവിന്റേതുപോലെ’ എന്ന ഉപമയിലൂടെ കവി രാമന്റെ വിഷ്ണുത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതു നേരിട്ടു പറയുന്നില്ല; ഇതുതന്നെയാണ് വാല്മീകിയുടെ മര്യാദ. ശ്രദ്ധിക്കുക — ദേവന്മാർ രാമനെ സ്തുതിക്കുകയല്ല, വിസ്മയിക്കുകയാണ്; സ്തുതിയെക്കാൾ വിസ്മയമാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രമാണം. ‘ദുന്ദുഭീൻ അഭിനിഘ്നന്തഃ’ (പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കിക്കൊണ്ട്) എന്ന പദത്താൽ ദേവന്മാരുടെ ഉത്സാഹം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; പുഷ്പവൃഷ്ടി അവരുടെ കൃതജ്ഞതയുടെ ചിഹ്നവുമാണ്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ദേവന്മാരെല്ലാം വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോകുന്നു. പിന്നെ എല്ലാ രാജർഷിമാരും പരമർഷിമാരും ഒത്തുചേർന്ന് അഗസ്ത്യനോടൊപ്പം വന്ന് സന്തുഷ്ടരായി രാമനെ അഭിനന്ദിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ പറയുകയും ചെയ്യുന്നു: ‘ഇതിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് മഹാതേജസ്വിയായ പാകശാസനനും പുരന്ദരനുമായ മഹേന്ദ്രൻ ശരഭംഗന്റെ പുണ്യാശ്രമത്തിലേക്കു വന്നത്; ഇതിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് മഹർഷിമാർ ഉപായത്താൽ അങ്ങയെ ഈ ദേശത്തേക്കു കൊണ്ടുവന്നത് — ശത്രുക്കളായ ഈ പാപകർമികളായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിക്കുന്നതിനായി. ദശരഥപുത്രാ, ഞങ്ങളുടെ ഈ കാര്യം അങ്ങു സാധിച്ചുതന്നിരിക്കുന്നു; ഇനി മഹർഷിമാർ ദണ്ഡകങ്ങളിൽ സ്വധർമം അനുഷ്ഠിക്കും.’ ഈ വാക്യത്തിലൂടെ മുൻസർഗങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ ഇന്ദ്രാഗമനവും ശരഭംഗപ്രസംഗവും ഒരൊറ്റ സൂത്രത്തിൽ കോർക്കപ്പെടുന്നു — അന്നു രഹസ്യമായിരുന്നത് ഇപ്പോൾ വെളിപ്പെടുന്നു. ഇതിനിടയിൽത്തന്നെ വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോടൊപ്പം പർവതദുർഗത്തിൽനിന്നു പുറത്തുവന്ന് സന്തുഷ്ടനായി ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഇവിടെ കവി ദൃഷ്ടിയെ യുദ്ധക്കളത്തിൽനിന്ന് ആശ്രമത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു; യുദ്ധസമയത്തും സീതയുടെ സുരക്ഷതന്നെയായിരുന്നു രാമന്റെ പരമമായ ചിന്താവിഷയം എന്ന് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

അനന്തരം വിജയിയായ രാമൻ മഹർഷിമാരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടും ലക്ഷ്മണനാൽ അഭിപൂജിക്കപ്പെട്ടും ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. മഹർഷിമാർക്കു സുഖം നൽകുന്നവനും ശത്രുഹന്താവുമായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് വൈദേഹി ഹർഷിച്ചു, ഭർത്താവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു. പരമമായ ആനന്ദത്തോടെ അവൾ കൊല്ലപ്പെട്ട രാക്ഷസഗണങ്ങളെ കണ്ടും, ഒരു കോട്ടവുമേൽക്കാത്ത രാമനെ കണ്ടും തൃപ്തയായി — ശത്രുക്കളുടെ നാശവും പ്രിയന്റെ അക്ഷതത്വവും എന്ന് ഇരട്ട ഹർഷകാരണം. ഒടുവിൽ സർഗം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു: ‘മഹാത്മാക്കളാൽ സന്തോഷത്തോടെ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന, രാക്ഷസസംഘങ്ങളെ മർദിച്ച അദ്ദേഹത്തെ വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്ത് ജനകാത്മജ അപ്പോൾ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ ഹൃഷ്ടയായി.’ ‘പുനഃ പരിഷ്വജ്യ’ (വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്ത്) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഒരു തവണത്തെ ആലിംഗനംകൊണ്ട് അവളുടെ ഹർഷം ശമിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ രണ്ടു സർഗങ്ങൾ മുതൽ യുദ്ധത്താൽ വ്യാപ്തമായിരുന്നത് ഒടുവിൽ സീതയുടെ ആലിംഗനത്താൽ ശമിക്കുന്നു; ഭീഷണവും രൗദ്രവുമായ രസങ്ങളിൽനിന്ന് കവി ശാന്തരസത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു. ‘അവ്യയം’ എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണത്തിനു രണ്ട് അർഥമുണ്ട് — കോട്ടമേൽക്കാത്ത ശരീരമുള്ളവൻ, നാശമില്ലാത്തവൻ; സീതയുടെ ദൃഷ്ടിയിലാകട്ടെ ആദ്യത്തെ അർഥംതന്നെയാണു പ്രധാനം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे त्रिंशः सर्गः॥ ३०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക