॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 28-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഖരനുമായി രാമന്റെ ഘോരയുദ്ധം

ഖരന്റെ ഭീതിയും വീണ്ടുമുള്ള ആക്രമണവും, ശരജാലത്താൽ ആകാശം മൂടൽ, രാമന്റെ വില്ലു മുറിയലും കവചം വീഴലും, വൈഷ്ണവധനുസ്സ് എടുക്കൽ, ഖരന്റെ രഥവും കൊടിയും കുതിരകളും സാരഥിയും നശിപ്പിക്കൽ, ദേവന്മാരുടെ പൂജ

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ ഖരൻ ഓടിപ്പോകുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ തിരിച്ചുനിർത്തി സ്വയം രാമന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു. ഈ സർഗത്തിൽ ആദ്യം കവി അവന്റെ ഉള്ളിലെ ഭയം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ത്രിശിരസ്സിനോടൊപ്പം ദൂഷണനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതു കണ്ടും രാമന്റെ വിക്രമം കണ്ടും ഖരനും ഭയമുണ്ടായി. സഹിക്കാനാവാത്ത മഹാബലമുള്ള ആ രാക്ഷസസൈന്യവും ദൂഷണനും ത്രിശിരസ്സും ഒറ്റയ്ക്കുള്ള രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതു കണ്ട്, ആ സൈന്യത്തിന്റെ ഏറിയപങ്കും കൊല്ലപ്പെട്ടതു നോക്കി, മനസ്സു തളർന്ന ആ രാക്ഷസൻ രാമനെ സമീപിച്ചു — നമുചി ഇന്ദ്രനെയെന്നപോലെ. നമുചിയുടെ ഉപമ ഇവിടെ സൂചകമാണ് — നമുചിയും ഇന്ദ്രന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു, ഒടുവിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഉപമാനത്താൽത്തന്നെ ഖരന്റെ ഗതി നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ‘വിമനാഃ’ (മനസ്സു തളർന്നവൻ) എന്ന പദം പ്രധാനമാണ് — ഖരൻ ക്രുദ്ധനായല്ല, മനസ്സു തളർന്നവനായാണു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്; ഇതു പരാജയത്തിന്റെ ആദ്യലക്ഷണമാണ്. ബലമുള്ള വില്ലു വലിച്ച്, ചോര ഭക്ഷിക്കുന്ന നാരാചങ്ങൾ ക്രുദ്ധരായ വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ അവൻ രാമന്റെ നേർക്കു എയ്തു. ഞാൺ പലതവണ കുലുക്കിക്കൊണ്ട്, അഭ്യസിച്ച വിദ്യയാൽ അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, രഥത്തിലിരുന്ന് അവൻ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകളാൽ പലവഴികളിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ‘ശിക്ഷയാ അസ്ത്രാണി ദർശയൻ’ (അഭ്യാസത്താൽ അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദത്താൽ ആചാര്യനിൽനിന്നു പഠിച്ച അവന്റെ കൗശലം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ ബലംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, വിദ്യകൊണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ആ മഹാരഥൻ അമ്പുകളാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും നിറച്ചു; അവനെ കണ്ട് രാമനും തന്റെ അതിമഹത്തായ വില്ലെടുത്തു. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ കവി ഖരന്റെ മനോനില സൂക്ഷ്മമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. മുമ്പ് ഔദ്ധത്യത്തോടെ മാത്രമാണ് അവൻ മുന്നേറിയത്; ഇപ്പോഴാകട്ടെ ഭയം, മനസ്സിന്റെ തളർച്ച, പിന്നെ വീണ്ടും ക്രോധം — ഈ മൂന്നുവിധമായ ഗതി അവന്റെ ആന്തരികക്ഷോഭം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും അവൻ പിന്തിരിയുന്നില്ല, കാരണം അവൻ രാക്ഷസസ്വഭാവിതന്നെ. അവന്റെ ആയുധങ്ങളും മാറിയിരിക്കുന്നു — ഇപ്പോൾ നാരാചങ്ങൾ; ശരീരം പിളർന്ന് ചോര കുടിക്കുന്നതുപോലെയായതിനാൽ അവ ‘രക്തഭോജനങ്ങൾ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഞാൺ കുലുക്കൽ, അസ്ത്രപ്രദർശനം, പലവഴികളിലുള്ള സഞ്ചാരം — ഇവയിലൂടെ കവി ഖരനെ അഭ്യസ്തനായ മഹാരഥനായിത്തന്നെ കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ രാമന്റെ വിജയത്തിന്റെ ഗൗരവം വർധിക്കുന്നു.

സഹിക്കാനാവാത്ത അമ്പുകളാൽ, തീപ്പൊരി ചിതറുന്ന അഗ്നികളെക്കൊണ്ടെന്നപോലെ, അവൻ ആകാശത്തെ വിടവില്ലാത്തതാക്കി — മേഘം മഴകൊണ്ടെന്നപോലെ. ഖരനും രാമനും വിട്ട മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ചുറ്റുമുള്ള ആകാശം ആകാശമില്ലാത്തതായി, എല്ലായിടത്തും അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞതായി. ‘പര്യാകാശം അനാകാശം’ (ചുറ്റുമുള്ള ആകാശം ആകാശമില്ലാത്തതായി) എന്ന വിരോധാഭാസം കവിക്കു പ്രിയപ്പെട്ടതാണ് — ആകാശമായിരുന്നതുതന്നെ ആകാശമില്ലാത്തതായി. ഇരുവരും പരസ്പരം വധിക്കാനുള്ള ആവേശത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ ശരജാലത്താൽ മൂടപ്പെട്ട സൂര്യൻ അപ്പോൾ പ്രകാശിച്ചില്ല. പിന്നെ ഖരൻ നാളീകങ്ങളാലും നാരാചങ്ങളാലും മൂർച്ചയുള്ള മുനയുള്ള വികർണികളാലും യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ പ്രഹരിച്ചു — തോട്ടികളാൽ മഹാഗജത്തെയെന്നപോലെ. തോട്ടികൊണ്ട് ആനയെ കുത്തുന്ന ഉപമ എതിരാളിയുടെ സ്ഥൂലതയും സഹനശീലവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രഥത്തിൽ വില്ലു കൈയിലേന്തി നിലയുറപ്പിച്ചു നിൽക്കുന്ന ആ രാക്ഷസനെ എല്ലാ ജീവികളും പാശം കൈയിലേന്തിയ അന്തകനെപ്പോലെ കണ്ടു. എന്നാൽ ഖരനാകട്ടെ, മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും കൊന്നവനും പൗരുഷത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനും മഹാസത്ത്വനുമായ രാമനെ ക്ഷീണിച്ചവനെന്നു കരുതി. ഇത് അവന്റെ വലിയ തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്; യുദ്ധത്തിന്റെ വിധി ഇവിടെത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം എതിരാളിയെ കുറച്ചുകാണുന്നവൻ പരാജിതൻതന്നെ. സിംഹത്തെപ്പോലെ വിക്രമമുള്ളവനും സിംഹത്തിന്റെ ഗതിയോടെ നടക്കുന്നവനുമായ അവനെ കണ്ടിട്ടും രാമൻ ഉദ്വിഗ്നനാകുന്നില്ല — സിംഹം ക്ഷുദ്രമൃഗത്തെ കണ്ട് ഉദ്വിഗ്നനാകാത്തതുപോലെ. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദൃശ്യം ക്രമത്തിൽ വിസ്തൃതമാകുന്നു — ആദ്യം ഇരുവരുടെയും ശരവർഷം, പിന്നെ ആകാശം മൂടൽ, പിന്നെ സൂര്യൻപോലും മറയൽ. ഇങ്ങനെ രണ്ടു പുരുഷന്മാരുടെ ദ്വന്ദ്വം വിശ്വവ്യാപിയായി സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘അന്യോന്യവധസംരംഭാത്’ (പരസ്പരം വധിക്കാനുള്ള ആവേശത്താൽ) എന്ന പദത്താൽ കവി ഇരുവരുടെയും തുല്യമായ വൈരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഇവിടെ ആരും ഓടിപ്പോകുന്നില്ല. ഖരന്റെ കാഴ്ച രണ്ടുവിധം വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — എല്ലാ ജീവികളുടെയും ദൃഷ്ടിയിൽ അവൻ പാശം കൈയിലേന്തിയ അന്തകനെപ്പോലെ, എന്നാൽ സ്വന്തം ദൃഷ്ടിയിൽ വിജേതാവിനെപ്പോലെ. ഈ ദൃഷ്ടിഭേദയോജന നാടകീയഗുണം കൈവരുത്തുന്നു. ഖരന്റെ തെറ്റിദ്ധാരണ കരുണവുമാണ് — പതിനാലായിരം പേരെ കൊന്നിട്ടും യഥാർഥത്തിൽ ക്ഷീണിക്കാതെ നിൽക്കുന്ന രാമനെ അവൻ ക്ഷീണിച്ചവനെന്നു കരുതുന്നു.

പിന്നെ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയ രഥത്തിൽ ഖരൻ രാമനെ സമീപിച്ചു — ഈയാംപാറ്റ അഗ്നിയെയെന്നപോലെ. ഈയാംപാറ്റയുടെ ഉപമയും മുമ്പത്തേതുപോലെതന്നെ — സ്വയം അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവന്റെ വിനാശം മറ്റാരും ചെയ്യുന്നതല്ല. അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ അമ്പോടുകൂടിയ വില്ല് കൈപ്പിടിയുടെ ഭാഗത്തുവച്ചുതന്നെ ഖരൻ കൈവേഗം കാണിച്ചുകൊണ്ടു മുറിച്ചു. ഇതാണ് ഖരന്റെ ഏക വിജയം; കവി അതു മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല — ശത്രുവിന്റെ കൗശലം അംഗീകരിക്കാൻ വാല്മീകി മടിക്കുന്നില്ല. വീണ്ടും വേറെ ഏഴ് അമ്പുകളെടുത്ത് ക്രുദ്ധനായ അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രത്തിനു തുല്യമായ പ്രഭയുള്ള അവയെ യുദ്ധത്തിൽ രാമന്റെ മർമങ്ങളിൽ എയ്തു. പിന്നെ ആയിരം അമ്പുകളാൽ അപ്രതിമതേജസ്വിയായ രാമനെ പീഡിപ്പിച്ച് അവൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാനാദം മുഴക്കി. ഖരൻ വിട്ട നല്ല മുട്ടുകളുള്ള അമ്പുകളേറ്റ് രാമന്റെ സൂര്യതേജസ്സുള്ള കവചവും നിലത്തു വീണു. എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും അമ്പുകൾ തറച്ച ക്രുദ്ധനായ രാഘവനാകട്ടെ യുദ്ധത്തിൽ പുകയില്ലാതെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. കവചം വീണതുകൊണ്ട് വീരന്റെ ശോഭ നശിക്കുന്നില്ല, മറിച്ചു വർധിക്കുന്നു എന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. പിന്നെ ശത്രുനിഷൂദനനായ രാമൻ ഗംഭീരമായ ഗർജനം മുഴക്കി, ശത്രുവിന്റെ അന്ത്യത്തിനായി മറ്റൊരു മഹത്തായ വില്ലിനു ഞാണേറ്റി — മഹർഷി അഗസ്ത്യൻ അദ്ദേഹത്തിനു നൽകിയിരുന്ന അതിമഹത്തായ വൈഷ്ണവധനുസ്സ്. ആ ശ്രേഷ്ഠമായ വില്ലുയർത്തി അദ്ദേഹം ഖരന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു. മുൻസർഗങ്ങളിൽ ലഭിച്ച ദിവ്യധനുസ്സിന്റെ പ്രയോഗം ഇവിടെയാണ് നടക്കുന്നത്; അതിലൂടെ യുദ്ധത്തിന്റെ നിർണായകനിമിഷം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ ആദ്യമായി രാമനു ക്ഷതമേൽക്കുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില്ലു മുറിയുന്നു, കവചം വീഴുന്നു, ശരീരം അമ്പുകളാൽ തറയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കവി ഇത് ഉദ്ദേശ്യത്തോടെതന്നെ വർണിക്കുന്നു; നായകൻ ഒരു മുറിവുമേൽക്കാതെ ജയിക്കുകയാണെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിനു രസമുണ്ടാകില്ല. എന്നാൽ ഓരോ ക്ഷതത്തിനുശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തേജസ്സ് വർധിക്കുകതന്നെ ചെയ്യുന്നു — ‘പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു’ എന്ന വർണനയാൽ അതു വ്യക്തമാണ്. വൈഷ്ണവധനുസ്സിന്റെ പരാമർശവും പ്രധാനമാണ്; ആ വില്ല് അഗസ്ത്യൻ പന്ത്രണ്ടാം സർഗത്തിൽ രാമനു നൽകിയതാണ്, ഇപ്പോൾ അത് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ മുൻസന്ദർഭം ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കവി കഥയുടെ സംഗതി കാക്കുന്നു. ‘അന്തായ’ (അന്ത്യത്തിനായി) എന്ന പദം നിശ്ചയസൂചകമാണ് — ഇനി യുദ്ധമല്ല, അന്ത്യംതന്നെ.

അനന്തരം അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ രാമൻ സ്വർണത്തൂവലുകളും ചരിഞ്ഞ മുട്ടുകളുമുള്ള അമ്പുകളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ഖരന്റെ കൊടി മുറിച്ചു. കാണാൻ മനോഹരമായ ആ സ്വർണക്കൊടി പല കഷണങ്ങളായി മുറിഞ്ഞ് ഭൂമിയിൽ വീണു — ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞയാൽ സൂര്യൻ ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവരുന്നതുപോലെ. കൊടി വീഴുന്നതു സൈന്യത്തിന്റെ പരാജയത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതചിഹ്നമാണ്; അതിനാൽ കവി അതുതന്നെ ആദ്യം വർണിക്കുന്നു. ക്രുദ്ധനും മർമജ്ഞനുമായ ഖരൻ നാല് അമ്പുകളാൽ രാമനെ അവയവങ്ങളിൽ തുളച്ചു, ഹൃദയത്തിലും പ്രഹരിച്ചു — തോമരങ്ങളാൽ ആനയെയെന്നപോലെ. ഖരന്റെ വില്ലിൽനിന്നു പാഞ്ഞ അനേകം അമ്പുകളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട്, ചോരയിൽ നനഞ്ഞ അവയവങ്ങളോടെ രാമൻ അത്യന്തം രോഷാകുലനായി. ധനുർധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ പരമവില്ലാളി മഹായുദ്ധത്തിൽ വില്ലു മുറുകെപ്പിടിച്ച്, ലക്ഷ്യം വച്ച് ആറ് അമ്പുകൾ വിട്ടു — ഒന്നുകൊണ്ടു തലയിലും രണ്ടുകൊണ്ടു കൈകളിലും അർധചന്ദ്രമുഖമുള്ള മൂന്നുകൊണ്ടു മാറിടത്തിലും പ്രഹരിച്ചു. പിന്നീട് ആ മഹാതേജസ്വി ക്രുദ്ധനായി, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, കല്ലിൽ രാകിയ പതിമൂന്നു നാരാചങ്ങൾ ആ രാക്ഷസന്റെമേൽ എയ്തു. അവയുടെ വിനിയോഗം ക്രമത്തിൽത്തന്നെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ഒന്നുകൊണ്ടു രഥത്തിന്റെ നുകം, നാലുകൊണ്ടു നിറമുള്ള കുതിരകൾ, ആറാമത്തേതുകൊണ്ട് ഖരന്റെ സാരഥിയുടെ തല, മൂന്നുകൊണ്ടു മൂന്നു മുളത്തണ്ടുകൾ (ത്രിവേണു), രണ്ടുകൊണ്ട് അച്ചുതണ്ട്, പന്ത്രണ്ടാമത്തേതുകൊണ്ട് ഖരന്റെ അമ്പോടുകൂടിയ വില്ല്. വജ്രതുല്യമായ അമ്പുകൊണ്ട് അതു മുറിച്ചിട്ട്, ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രതുല്യനായ രാഘവൻ പതിമൂന്നാമത്തേതുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ഖരനെത്തന്നെ പിളർന്നു. വില്ലു തകർന്ന്, രഥമില്ലാതെ, കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ട്, സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ട അവൻ അപ്പോൾ ഗദ കൈയിലെടുത്ത് ചാടിയിറങ്ങി ഭൂമിയിൽ നിന്നു. മഹാരഥനായ രാമന്റെ ആ കർമം കണ്ട് വിമാനങ്ങളുടെ മുകളിൽ നിന്ന ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒത്തുചേർന്ന്, ഹൃഷ്ടരായി, കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു. ഇതോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; ഖരനാകട്ടെ ഇനിയും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു, ഗദയെടുത്ത് ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്നു — അവസാനത്തെ ദ്വന്ദ്വം അടുത്ത സർഗത്തിൽ വർണിക്കപ്പെടും. ഈ അവസാനഖണ്ഡത്തിൽ അമ്പുകളുടെ എണ്ണൽ അത്യന്തം വിശിഷ്ടമാണ് — ആറ്, പിന്നെ പതിമൂന്ന്; അവയുടെ വിനിയോഗം ഓരോന്നായി നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ എണ്ണൽ ശോഭയ്ക്കു വേണ്ടി മാത്രമല്ല; അതിലൂടെ രാമന്റെ ലക്ഷ്യനിശ്ചയവും ഗണിതംപോലുള്ള യുദ്ധയോജനയും കാണിക്കപ്പെടുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ പതിമൂന്ന് അമ്പുകൾ എട്ടു പാദങ്ങളുള്ള ഒരൊറ്റ ശ്ലോകത്തിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; മുദ്രിതപാഠത്തിലാകട്ടെ അവ മുപ്പതും മുപ്പത്തൊന്നും എന്നീ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളിലായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘പ്രഹസന്നിവ’ (ചിരിക്കുന്നതുപോലെ) എന്ന പദദ്വയം രാമന്റെ സ്വഭാവംതന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — അദ്ദേഹം ക്രോധത്തോടെയല്ല, സ്വസ്ഥതയോടെയാണു സംഹരിക്കുന്നത്. ഒടുവിൽ ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും പൂജ സർഗത്തിന്റെ നൈതികവിധി വഹിക്കുന്നു; ഖരനാൽ പീഡിതരായിരുന്ന ഋഷിമാർതന്നെ ഇപ്പോൾ വിമാനങ്ങളുടെ മുകളിൽ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്നു. എങ്കിലും ഖരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടില്ല — ഗദ കൈയിലേന്തി ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ കവി കേൾവിക്കാരന്റെ കൗതുകം അടുത്ത സർഗത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डेऽष्टाविंशः सर्गः॥ २८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക