സർഗ്ഗം
പതിനാലു രാക്ഷസന്മാരുടെ വധം
രാക്ഷസന്മാരുടെ ആഗമനം, രാമന്റെ ധർമവചനം, പതിനാലു നാരാചങ്ങളാൽ അവരുടെ വധം, ശൂർപ്പണഖയുടെ പുനർവിലാപം
അനന്തരം ഘോരയായ ശൂർപ്പണഖ രാഘവന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി, സീതയോടൊപ്പമുള്ള ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ രാക്ഷസന്മാർക്കു ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. പർണശാലയിൽ ഇരിക്കുന്ന, സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടിയ മഹാബലനായ രാമനെ അവർ കണ്ടു. ഇവിടെ കാഴ്ചയുടെ ക്രമം കവിയുടെ സൂക്ഷ്മതയാണ് — ആദ്യം രാക്ഷസന്മാർ കാണുന്നു, പിന്നെ ശ്രീമാനായ രാഘവൻ ആ ശൂർപ്പണഖയെയും വന്നെത്തിയ രാക്ഷസന്മാരെയും കാണുന്നു; ഇങ്ങനെ ദൃഷ്ടി ദൃഷ്ടിയുമായി ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. രാമൻ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘സൗമിത്രീ, ഒരു മുഹൂർത്തം സീതയുടെ തൊട്ടടുത്തു നിൽക്കുക; ഇവളുടെ വഴിയേ വന്നെത്തിയ ഇവരെ ഞാൻ വധിക്കും.’ ഈ വാക്യത്തിലൂടെ രാമന്റെ സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുന്നു — ആദ്യചിന്ത സീതയുടെ രക്ഷ, അതിനുശേഷം മാത്രം യുദ്ധം; കൂടാതെ പതിനാലു രാക്ഷസന്മാരെ വധിക്കാൻ താൻ ഒരാൾതന്നെ മതി എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസവും. ആത്മജ്ഞാനിയായ രാമന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ്, രാഘവന്റെ വാക്കിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ആജ്ഞ ശിരസാ സ്വീകരിച്ചു — ആജ്ഞാപാലനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിനു തർക്കമോ താമസമോ ഇല്ല. പിന്നെ ധർമാത്മാവായ രാഘവനും സ്വർണാലംകൃതമായ മഹത്തായ വില്ലിനു ഞാണേറ്റി, ആ രാക്ഷസന്മാരോടു സംസാരിച്ചു. വില്ലു സജ്ജമാക്കൽ വാക്കിനു മുമ്പുതന്നെ — തയ്യാറായിനിന്നുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുന്നത്; ഇതു വീരന്റെ മര്യാദയാണ്. കഴിഞ്ഞ രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ വർണിക്കപ്പെട്ട ഭയങ്കരമായ ആഡംബരം ഇവിടെ ഒരു ക്ഷണംകൊണ്ടു ശാന്തമാകുന്നു — അന്തകനു തുല്യരായ പതിനാലു രാക്ഷസന്മാർ വന്നിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ രാമൻ സഹോദരനെ ആജ്ഞാപിക്കുകയും വില്ലു സജ്ജമാക്കുകയും മാത്രം ചെയ്യുന്നു; ഉദ്വേഗമില്ല, പരിഭ്രമമില്ല.
രാമന്റെ വാക്ക് നാലു ശ്ലോകങ്ങളിലായി ക്രമബദ്ധമാണ് — പരിചയം, ചോദ്യം, കാരണം, അവസരം. ആദ്യം അദ്ദേഹം സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു: ‘ഞങ്ങൾ ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരായ സഹോദരന്മാർ, രാമലക്ഷ്മണന്മാർ; സീതയോടൊപ്പം ദുർഗമമായ ദണ്ഡകവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നവരും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവരും താപസരും ബ്രഹ്മചാരികളുമായി ഞങ്ങൾ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് ഞങ്ങളെ ഉപദ്രവിക്കുന്നത്?’ ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ന്യായം സ്ഥാപിക്കുന്നു — നിരപരാധികളായ തപസ്വികളെ ഹിംസിക്കുന്നത് അധർമംതന്നെ. പിന്നെ അദ്ദേഹം തന്റെ വരവിന്റെ കാരണം പറയുന്നു: ‘ഉപദ്രവകാരികളും പാപാത്മാക്കളുമായ നിങ്ങളെ മഹായുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലാൻ ഋഷിമാരുടെ നിയോഗപ്രകാരം വില്ലേന്തി ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ രാമൻ വ്യക്തിപരമായ വൈരമല്ല, ഋഷിമാരുടെ നിയോഗമാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത് — ധർമരക്ഷയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം, പ്രതികാരമല്ല. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം രണ്ടു വഴികളും നൽകുന്നു: ‘യുദ്ധംകൊണ്ടു തൃപ്തിപ്പെടുന്നവരാണെങ്കിൽ ഇവിടെത്തന്നെ നിൽക്കുക, പിന്തിരിയരുത്; പ്രാണനാണു നിങ്ങൾക്കു വേണ്ടതെങ്കിൽ, നിശാചരന്മാരേ, പിന്തിരിഞ്ഞുപോകുക.’ ശത്രുവിനുപോലും ഓടിപ്പോകാൻ അവസരം നൽകുന്നത് ആര്യന്റെ ലക്ഷണമാണ്; ഇതിലൂടെ കവി രാമന്റെ ധർമയുദ്ധനിഷ്ഠ സ്ഥാപിക്കുന്നു, രാക്ഷസന്മാരുടെ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശം അവരുടെതന്നെ ഇച്ഛയാൽ സംഭവിക്കുന്നതാണെന്നും കാണിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ആ പതിനാലു രാക്ഷസന്മാർ അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായി. കവി അവരെ ‘ബ്രഹ്മഘ്നാഃ ശൂലപാണയഃ’ എന്ന വിശേഷണങ്ങളാൽ വർണിക്കുന്നു — ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾ, കൈയിൽ ശൂലമേന്തിയവർ; ഇതിലൂടെ അവരുടെ അധർമവും ശസ്ത്രവും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വീണ്ടും കവി ഇരുപക്ഷങ്ങളുടെയും വിരോധം സ്ഥാപിക്കുന്നു — അവർ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവരും ഘോരരും പരുഷരും; രാമനാകട്ടെ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവനും മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവനും പരാക്രമം തെളിയിച്ചവനും; കണ്ണുകളുടെ ചുവപ്പ് ഇരുവർക്കും സമാനം, എന്നാൽ ഒരിടത്തു ക്രോധത്താൽ, മറ്റിടത്തു സ്വഭാവത്താൽ. അവർ ഹർഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: ‘മനുഷ്യാ, മഹാത്മാവായ ഞങ്ങളുടെ സ്വാമി ഖരന്റെ ക്രോധം ജനിപ്പിച്ച നീതന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങളാൽ ഉടനടി കൊല്ലപ്പെട്ട് പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കും. ഒറ്റയ്ക്കുള്ള നിനക്ക് എന്തു ശക്തി, പലരായ ഞങ്ങളുടെ മുന്നിൽ യുദ്ധമുഖത്തു നിൽക്കാൻപോലും? യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന കാര്യം പറയാനുണ്ടോ? ഞങ്ങളുടെ കൈകളാൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ഈ പരിഘങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും പട്ടിശങ്ങളാലും കൊല്ലപ്പെട്ട് നീ പ്രാണനും വീര്യവും കൈയിൽ മുറുകെപ്പിടിച്ച വില്ലും ഉപേക്ഷിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ക്ഷോഭിച്ച ആ പതിനാലു രാക്ഷസന്മാർ ആയുധങ്ങളും വാളുകളും ഉയർത്തി രാമന്റെ നേർക്കുതന്നെ പാഞ്ഞു. അവരുടെ ഗർവ് ഖരന്റെ ഗർവിന്റെതന്നെ പ്രതിധ്വനിയാണ്; സംഖ്യാബലം മാത്രമാണ് അവരുടെ യുക്തി, അത് ഒറ്റയ്ക്കുള്ള രാമന്റെ മുന്നിൽ നിഷ്ഫലമാകും. ‘ഒറ്റയ്ക്കുള്ള നിനക്ക് എന്തു ശക്തി’ എന്ന ചോദ്യത്തിന് തുടർന്നുള്ള അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾതന്നെ സ്വയം ഉത്തരമാകും — കവി ചോദ്യത്തെ ക്രിയകൊണ്ടുതന്നെ ഖണ്ഡിക്കുന്നു. വില്ലുപേക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വാക്കും വിരോധാഭാസമാണ്, കാരണം ആ വില്ലുതന്നെയാണ് അവരുടെ മരണത്തിനു കാരണമാകുന്നത്.
ദുർജയനായ രാഘവന്റെ നേർക്ക് അവർ ആ ശൂലങ്ങൾ എറിഞ്ഞു; കാകുത്സ്ഥനാകട്ടെ ആ പതിനാലു ശൂലങ്ങളെയും അത്രതന്നെ സ്വർണാലംകൃതമായ അമ്പുകൾകൊണ്ടു മുറിച്ചു. സംഖ്യയുടെ സാമ്യമാണ് ഇവിടെ കാവ്യസൗന്ദര്യം — പതിനാലു ശൂലങ്ങൾ, പതിനാല് അമ്പുകൾ; ഒന്നു കൂടുതലുമില്ല, കുറവുമില്ല. പിന്നെ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ ആ മഹാതേജസ്വി സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, കല്ലിൽ രാകി മൂർച്ചകൂട്ടിയ പതിനാലു നാരാചങ്ങൾ എടുത്തു; വില്ലെടുത്ത് വലിച്ച്, ലക്ഷ്യങ്ങളായ രാക്ഷസന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച്, ശതക്രതു വജ്രങ്ങളെയെന്നപോലെ അമ്പുകൾ വിട്ടു. ഇന്ദ്രന്റെയും വജ്രത്തിന്റെയും ഉപമ രാമന്റെ ദിവ്യബലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ മാറിടങ്ങൾ പിളർന്ന്, ചോരയിൽ കുളിച്ച്, പുറ്റിൽനിന്നു പുറത്തുവരുന്ന സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ അപ്പോൾ നിലത്തു വീണു. സർപ്പത്തിന്റെയും പുറ്റിന്റെയും ഉപമ അത്യന്തം ദൃശ്യാത്മകമാണ് — ചോരപുരണ്ട അമ്പുകൾ മാറിടത്തിൽനിന്നു പുറത്തുവരുന്നത് പുറ്റിൽനിന്നിറങ്ങുന്ന പാമ്പുകളെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ആ നാരാചങ്ങളാൽ ഹൃദയം പിളർന്ന ആ രാക്ഷസന്മാർ വേരറ്റ മരങ്ങളെപ്പോലെ നിലത്തു വീണു — ചോരയിൽ കുളിച്ച്, വികൃതരായി, പ്രാണൻ പോയവരായി. രണ്ട് ഉപമകൾ ഇവിടെ ക്രമത്തിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു — ആദ്യത്തേതു ചലനം കാണിക്കുന്നു, രണ്ടാമത്തേതു നിശ്ചലത; ഇങ്ങനെ ജീവനിൽനിന്നു മരണത്തിലേക്കുള്ള സംക്രമണം ചിത്രരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ യുദ്ധം മുഴുവൻ അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങളിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ രാമന്റെ അനായാസത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഖരന്റെ ഗർവോക്തികൾ ആറു ശ്ലോകങ്ങളിൽ വിസ്തരിച്ചിരുന്നു; ഇവിടെയാകട്ടെ വധം അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങളിൽ മാത്രം — വാക്കിന്റെ വിസ്താരം, ക്രിയയുടെ സംക്ഷേപം; ഈ വിരോധം കവി ഉദ്ദേശിച്ചതുതന്നെ.
അവരെല്ലാം നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട് ആ രാക്ഷസി ക്രോധംകൊണ്ടു മൂർച്ഛിച്ച്, ഖരന്റെ അടുത്തുചെന്ന് വീണ്ടും ആർത്തയായി നിലത്തു വീണു. കവി അപ്പോൾ അവളെ ‘കിഞ്ചിത്സംശുഷ്കശോണിതാ’ (ചോര അല്പം ഉണങ്ങിയവൾ) എന്നു വർണിക്കുന്നു — കാതിന്റെയും മൂക്കിന്റെയും മുറിവിൽനിന്ന് ഒഴുകിയ ചോര ഇപ്പോൾ അല്പം ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ കാലത്തിന്റെ ഗതി സൂക്ഷ്മമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘കറയൊലിക്കുന്ന വള്ളിപോലെ’ എന്ന ഉപമയും മനോഹരമാണ് — മുറിവിൽനിന്നു സ്രവിക്കുന്ന ലതയെപ്പോലെ അവൾ തോന്നുന്നു; ആ കറ ശോഭയല്ല, മുറിവിന്റെ അടയാളമാണ്. സഹോദരന്റെ അടുത്ത് ശോകാർത്തയായ അവൾ വലിയ അലർച്ച പുറപ്പെടുവിച്ചു, ശബ്ദത്തോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി, മുഖം വിവർണമാകുകയും ചെയ്തു. അവൾ ഖരന്റെ മുന്നിൽ രണ്ടുതവണ വീഴുന്നു — പതിനെട്ടാം സർഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആദ്യം, ഇവിടെ വീണ്ടും; ആവർത്തിച്ചുള്ള ഈ വീഴ്ചതന്നെയാണ് അവളുടെ കഴിവുകേടിന്റെ പ്രതീകം. ഒടുവിൽ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസന്മാരെ നോക്കി ഖരന്റെ സഹോദരി വീണ്ടും ഓടിയെത്തി, ആ രാക്ഷസന്മാരുടെയെല്ലാം വധം പൂർണമായി എല്ലാം പറഞ്ഞു. അവസാനശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ സർഗം ഗംഭീരമായ സ്വരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഈ സർഗം ഖരന്റെ രാക്ഷസന്മാരുമായുള്ള രാമന്റെ ആദ്യയുദ്ധമാണ്; പതിനാലുപേരുടെ വധം മുന്നോട്ടുള്ള പതിനാലായിരംപേരുടെ വധത്തിന്റെ സൂചനപോലെയാകുന്നു; കഥ ഖരന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ പരിണാമത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे विंशः सर्गः॥ २०॥