സർഗ്ഗം
ഖരൻ പതിനാലു രാക്ഷസന്മാരെ അയയ്ക്കുന്നു
ഖരന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ, അവന്റെ വധപ്രതിജ്ഞ, ശൂർപ്പണഖ നൽകുന്ന രാമലക്ഷ്മണസീതാവർണന, പതിനാലു രാക്ഷസന്മാരെ അയയ്ക്കൽ
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ ഒടുവിൽ ശൂർപ്പണഖ ജനസ്ഥാനത്ത് ഖരന്റെ മുന്നിൽ നിലത്തു വീണു. ഈ സർഗത്തിൽ ആ രാക്ഷസൻ അങ്ങനെ വീണുകിടക്കുന്ന, വിരൂപയാക്കപ്പെട്ട, ചോരയിൽ കുളിച്ച അവളെ കണ്ട് ക്രോധംകൊണ്ടു തപിച്ച് ചോദിക്കുന്നു: ‘എഴുന്നേൽക്കൂ, പറയൂ; മോഹവും പരിഭ്രമവും ഉപേക്ഷിക്കൂ; വ്യക്തമായിത്തന്നെ പറയൂ, ആരാണു നിന്നെ ഇങ്ങനെ വിരൂപയാക്കിയത്?’ ആദ്യംതന്നെ അവൻ അവളുടെ മൂർച്ഛയെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്നില്ല, വാർത്ത ചോദിക്കുകയാണ് — ഇതു ക്രോധത്തിന്റെ തിടുക്കമാണ്. പിന്നെ രണ്ടു രൂപകങ്ങളിലൂടെ അവൻ ആ പുരുഷന്റെ സാഹസം വർണിക്കുന്നു: ‘മുന്നിലിരിക്കുന്ന, നിരപരാധിയായ, വിഷപ്പല്ലുള്ള കരിമൂർഖനെ വിരൽത്തുമ്പുകൊണ്ടു കളിയായി കുത്തുന്നത് ആരാണ്? ഇന്നു നിന്നെ സമീപിച്ച് ഉത്തമമായ വിഷം കുടിച്ചവൻ — കാലപാശം കഴുത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടും മോഹംകൊണ്ട് അതറിയാത്തവൻ — ആരാണ്?’ സർപ്പത്തിന്റെയും വിഷത്തിന്റെയും രൂപകങ്ങൾ അത്യന്തം അർഥപൂർണമാണ് — ശൂർപ്പണഖതന്നെയാണ് അവിടെ വിഷരൂപ, അവളുടെ സ്പർശം മരണത്തിനു കാരണമാകുന്നു. വീണ്ടും അവൻ വിസ്മയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു: ‘നീ ബലവും വിക്രമവും ഉള്ളവളും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവളും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവളുമാണ്; അന്തകനു സമയായിരുന്നിട്ടും ആരാണു നിന്നെ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിച്ചത്? ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ, മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർ എന്നിവരുടെ ഇടയിൽ നിന്നെ വിരൂപയാക്കിയ ഇത്ര മഹാവീര്യനായവൻ ആരാണ്?’ സഹോദരിയുടെ ബലംതന്നെയാണ് ഇവിടെ അവന്റെ വിസ്മയത്തിനു കാരണം — ആർക്കും തോൽപ്പിക്കാനാവാത്തവൾ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽത്തന്നെ കവി ഖരന്റെ സ്വഭാവം രണ്ടു ലക്ഷണങ്ങളാൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു — ക്രോധവും ഗർവും; ഇവതന്നെ മുന്നോട്ട് അവന്റെ വിനാശത്തിനു കാരണമാകും. ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ, ഋഷിമാർ എന്നിവരെ പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ മനസ്സിൽ ലോകം മുഴുവൻ പരിശോധിക്കുന്നു, എങ്കിലും സത്യത്തെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല — അവളെ വിരൂപയാക്കിയവൻ ദേവനോ ഗന്ധർവനോ അല്ല, മനുഷ്യൻതന്നെ. ഇതുതന്നെയാണ് വിരോധാഭാസത്തിന്റെ മൂലം.
പിന്നെ ഖരൻ തന്റെ പ്രഭാവം വർണിക്കുന്നു: ‘അമരന്മാരിൽ സഹസ്രാക്ഷനും പാകശാസനനുമായ മഹേന്ദ്രനെപ്പോലും ഒഴിവാക്കിയാൽ, എനിക്ക് അപ്രിയം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരുവനെയും ലോകത്തിൽ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ഇന്നു ഞാൻ ജീവനൊടുക്കുന്ന അമ്പുകളാൽ അവന്റെ പ്രാണൻ എടുക്കും — സാരസം വെള്ളത്തിൽ കലർന്ന പാൽമാത്രം കുടിച്ചെടുക്കുന്നതുപോലെ.’ ഹംസക്ഷീരന്യായത്തിന്റെ ഉപമ ഇവിടെ മധുരമാണ് — വെള്ളവും പാലും കലർന്നതിൽനിന്നു പാൽമാത്രം എടുക്കുന്നതുപോലെ ദേഹത്തിൽനിന്നു പ്രാണൻമാത്രം അപഹരിക്കൽ. അനന്തരം രണ്ടു ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ അവൻ തന്റെ ക്രോധം കാണിക്കുന്നു: ‘യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ കൊന്ന്, അമ്പുകളാൽ മർമങ്ങൾ മുറിക്കപ്പെട്ട ആരുടെ നുരയുന്ന ചോരയാണ് ഭൂമി കുടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? രണത്തിൽ ഞാൻ കൊന്നവരിൽ ആരുടെ ശരീരത്തിൽനിന്നാണ് പക്ഷികൾ ഒന്നിച്ചുകൂടി സന്തോഷത്തോടെ മാംസം കൊത്തിവലിച്ചു തിന്നുക?’ ഈ ചോദ്യങ്ങൾ യഥാർഥത്തിൽ പ്രതിജ്ഞകൾതന്നെ — മരണം നിശ്ചിതം, പേരുമാത്രമേ അറിയാതുള്ളൂ. ‘മഹായുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്ന ആ ദീനനെ ദേവന്മാർക്കോ ഗന്ധർവന്മാർക്കോ പിശാചുക്കൾക്കോ രാക്ഷസന്മാർക്കോ രക്ഷിക്കാനാവില്ല’ എന്ന് അവൻ ഉദ്ഘോഷിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അവൻ സഹോദരിയോടു പറയുന്നു: ‘പതുക്കെ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, കാട്ടിൽ പരാക്രമം കാണിച്ച് നിന്നെ തോൽപ്പിച്ച ആ ദുർവിനീതനെക്കുറിച്ച് എന്നോടു പറയുക.’ നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഗർവു പറഞ്ഞിട്ട് ഒടുവിൽ ശത്രുവിന്റെ പേരുപോലും അവന് അറിയില്ല — ഇതിലൂടെ കവി അവന്റെ ഗർവിന്റെ ശൂന്യത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഉപലഭ്യ ശനൈഃ സംജ്ഞാം’ (പതുക്കെ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്) എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ അവന്റെ സഹോദരസ്നേഹവും അല്പം വെളിപ്പെടുന്നു; ക്രോധത്തിനിടയിലും അവൻ അവളുടെ മൂർച്ഛ ഓർക്കുന്നു. എന്നാൽ സാന്ത്വനമല്ല അവന്റെ മുഖ്യലക്ഷ്യം — പ്രതികാരം മാത്രം. ഇങ്ങനെ രണ്ടാം ഖണ്ഡം ഖരന്റെ ചരിത്രം പൂർണമാക്കുന്നു — ബലവാൻ, ക്രോധനൻ, ഗർവിതൻ, സഹോദരീവത്സലൻ.
വിശേഷിച്ചും ക്രുദ്ധനായ സഹോദരന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് ശൂർപ്പണഖ കണ്ണീരോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. അവളുടെ വർണന ക്രമത്തിൽ മൂന്നുപേരെ സ്പർശിക്കുന്നു. ആദ്യം രണ്ടു പുരുഷന്മാർ: ‘തരുണരും രൂപസമ്പന്നരും സുകുമാരരും മഹാബലരും, താമരപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവരും, മരവുരിയും കൃഷ്ണാജിനവും ധരിച്ചവരും; ഫലമൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നവരും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവരും താപസരും ബ്രഹ്മചാരികളും; ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരായ സഹോദരന്മാർ, രാമലക്ഷ്മണന്മാർ.’ ഇവിടെ ഒരൊറ്റ ജോടിയിൽത്തന്നെ വിരോധം വീണ്ടും കാണാം — മഹാബലർ, എങ്കിലും താപസർ; ഇതുതന്നെയാണ് ഖരനുള്ള അപായസൂചന, അവനതു ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പിന്നെ അവൾ പറയുന്നു: ‘ഗന്ധർവരാജനു തുല്യരും രാജലക്ഷണങ്ങൾ തികഞ്ഞവരുമായ അവർ ദേവന്മാരോ ദാനവന്മാരോ എന്ന് ഊഹിക്കാൻപോലും എനിക്കു കഴിയുന്നില്ല.’ മൂന്നാമത്തെ ചിത്രം: ‘അവരുടെ നടുവിൽ, തരുണിയും രൂപസമ്പന്നയും എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞവളും സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവളുമായ ഒരു സ്ത്രീയെ ഞാൻ കണ്ടു.’ സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം ഇവിടെ ചുരുക്കമാണ്, എന്നാൽ അതുതന്നെയാണ് മുന്നോട്ട് മുഴുവൻ കഥയുടെയും കേന്ദ്രമാകുന്നത്. ഒടുവിൽ അവൾ തന്റെ ദുർദശയ്ക്ക് ആ സ്ത്രീതന്നെയാണു കാരണമെന്നു പറയുന്നു: ‘ആ സ്ത്രീയെ മുൻനിർത്തി അവർ ഇരുവരും ഒന്നുചേർന്ന്, അനാഥയെയും അസതിയെയുമെന്നപോലെ, എന്നെ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിച്ചു. കുടിലസ്വഭാവിയായ അവളുടെയും കൊല്ലപ്പെട്ട അവർ ഇരുവരുടെയും നുരയുന്ന ചോര യുദ്ധമുഖത്തു കുടിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ യഥാർഥത്തിൽ അവൾതന്നെയാണ് കുടിലസ്വഭാവി; ഈ ദോഷാരോപണം ഇവിടെ അവളുടെ സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കൂടാതെ ഇവിടെ ഒരു വലിയ വഞ്ചനയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — തന്റെ കാമയാചനയും ഭക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമവും അവൾ പൂർണമായി മറച്ചുവയ്ക്കുന്നു, വിരൂപീകരണം മാത്രം പറയുന്നു. അർധസത്യംതന്നെയാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ ബീജമാകുന്നത്; അവൾ എല്ലാം പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ ഒരുപക്ഷേ ഖരൻ പിന്തിരിയുമായിരുന്നു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരിൽ തപസ്വിത്വവും ശസ്ത്രധാരണവും ഒന്നിച്ചുണ്ടെന്നിട്ടും ഖരൻ അതു കണക്കിലെടുക്കുന്നില്ല എന്നും കവി ഇവിടെ സൂക്ഷ്മമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഗർവ് കേൾവിയെപ്പോലും തടയുന്നു.
അവൾ വീണ്ടും നിർബന്ധിക്കുന്നു: ‘ഇതാണ് എന്റെ ആദ്യത്തെ ആഗ്രഹം, അതു നീ അവിടെ സാധിച്ചുതരണം; യുദ്ധത്തിൽ അവളുടെയും അവരുടെയും ചോര ഞാൻ കുടിക്കട്ടെ.’ അവൾ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ഖരൻ അന്തകനു തുല്യരായ പതിനാലു മഹാബലരായ രാക്ഷസന്മാരെ നിയോഗിച്ചു. ഇതാണ് ആദ്യത്തെ സൈന്യപ്രേഷണം; പതിനാല് എന്ന സംഖ്യ മുന്നോട്ട് രാമന്റെ പതിനാല് അമ്പുകളാൽ തിരിച്ചടിക്കപ്പെടും. ഖരന്റെ ആജ്ഞ വ്യക്തമാണ്: ‘ശസ്ത്രധാരികളും മരവുരിയും കൃഷ്ണാജിനവും ധരിച്ചവരുമായ രണ്ടു മനുഷ്യർ ഒരു സ്ത്രീയോടൊപ്പം ഘോരമായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരെ കൊന്ന്, ആ ദുർവൃത്തയെയും കൊന്ന് നിങ്ങൾ മടങ്ങിവരണം; എന്റെ ഈ സഹോദരി അവരുടെ ചോര കുടിക്കും. രാക്ഷസന്മാരേ, എന്റെ ഈ സഹോദരിയുടെ ഇഷ്ടമായ മനോരഥമാണിത്; പോയി സ്വന്തം തേജസ്സുകൊണ്ട് അവരെ തകർത്ത് വേഗം ഇതു സാധിക്കുക. നിങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ കൊന്നുവീഴ്ത്തിയ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെയും കണ്ട് ഇവൾ ഹൃഷ്ടയും സന്തുഷ്ടയുമായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ ചോര കുടിക്കും.’ സഹോദരിയുടെ തൃപ്തിമാത്രമാണ് ഇവിടെ ആജ്ഞയുടെ കാരണം — ധർമമോ ന്യായമോ അല്ല; ഇതിലൂടെ രാക്ഷസരാജ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ട ആ പതിനാലു രാക്ഷസന്മാർ കാറ്റിനാൽ തള്ളപ്പെട്ട മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അവളോടൊപ്പം അവിടേക്കു പോയി. മേഘോപമ ഇവിടെ രണ്ടുവിധം അർഥം വഹിക്കുന്നു — ഒരുവശത്ത് അവരുടെ കറുത്ത നിറവും വേഗവും, മറുവശത്ത് പരാധീനതയും; കാറ്റിനാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അവർ മറ്റൊരാളുടെ ഇച്ഛയാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു, സ്വയം വിനാശത്തിലേക്കു നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സർഗത്തിന്റെ രചനയും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ആരംഭത്തിൽ സഹോദരിയുടെ വീഴ്ചയും ക്രോധവും, മധ്യത്തിൽ ഗർവോക്തികൾ, ഒടുവിൽ ആജ്ഞയും പുറപ്പാടും; ഇങ്ങനെ ഭാവം ക്രമത്തിൽ വർധിച്ച് അടുത്ത സർഗത്തിലെ യുദ്ധത്തിൽ പരിണമിക്കുന്നു. ഖരന്റെ വാക്കുകളിൽ ‘ചോര’ എന്ന ശബ്ദം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു, ശൂർപ്പണഖയുടെ വാക്കുകളിലും അങ്ങനെതന്നെ — ഇതിലൂടെ കവി രാക്ഷസലോകത്തിന്റെ രൗദ്രരസം ഒരൊറ്റ പദംകൊണ്ടുതന്നെ ധരിപ്പിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे एकोनविंशः सर्गः॥ १९॥