സർഗ്ഗം
ശൂർപ്പണഖയുടെ വിരൂപീകരണം
രാമന്റെ പുഞ്ചിരിയോടെയുള്ള നിരസനം, ലക്ഷ്മണന്റെ പരിഹാസരൂപമായ മറുപടി, സീതയ്ക്കുനേരെയുള്ള പാഞ്ഞടുക്കൽ, കാതും മൂക്കും മുറിക്കൽ
കാമപാശത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ശൂർപ്പണഖയോട് രാമൻ സ്വേച്ഛയാ മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി കഠിനമല്ല, മൃദുവും പരിഹാസം ഉള്ളിലൊളിപ്പിച്ചതുമാണ്: ‘ഞാൻ വിവാഹിതനാണ്; ഇവൾ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയാണ്; നിന്നെപ്പോലുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് സപത്നിയോടൊപ്പമുള്ള വാസം അത്യന്തം ദുഃഖകരമായിരിക്കും.’ ഇതിലൂടെ അവളുടെ ഹിതംതന്നെ ചിന്തിക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം നിരസിക്കുന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണനെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു: ‘ഇവൻ എന്റെ അനുജൻ, ശീലവാനും കാണാൻ സുന്ദരനും ശ്രീമാനും വീര്യവാനുമായ ലക്ഷ്മണൻ; ഇവൻ അവിവാഹിതനുമാണ്. മുൻപ് ഭാര്യയില്ലാത്ത ഇവൻ ഭാര്യയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; തരുണനും പ്രിയദർശനനുമാണ്; നിന്റെ ഈ രൂപത്തിന് അനുരൂപനായ ഭർത്താവായിരിക്കും. വിശാലാക്ഷീ, എന്റെ ഈ സഹോദരനെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കുക; സുന്ദരീ, സപത്നിയില്ലാതെ, സൂര്യപ്രഭ മേരുവിനെയെന്നപോലെ നീ ഇവനെ സേവിക്കുക.’ മേരുവിന്റെയും സൂര്യപ്രഭയുടെയും ഉപമ ഇവിടെ മധുരമാണ് — സൂര്യരശ്മികൾ മേരുവിനെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു, സപത്നിയില്ലായ്മ അവൾക്ക് ഇഷ്ടവുമാണ് എന്ന രണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. യഥാർഥത്തിൽ രാമൻ അവളെ ലക്ഷ്മണന്റെ അടുത്തേക്ക് അയയ്ക്കുമ്പോൾ പരിഹസിക്കുകയാണ്; എന്നാൽ കാമമോഹിതയായ അവൾക്ക് ആ പരിഹാസം മനസ്സിലാകുന്നില്ല; ഇതുതന്നെയാണ് അവളുടെ വിനാശത്തിന്റെ മൂലം. രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കാമമോഹിതയായ ആ രാക്ഷസി രാമനെ വിട്ട് പെട്ടെന്ന് ലക്ഷ്മണനോടു സംസാരിച്ചു — കാമത്തിന്റെ ചാഞ്ചല്യം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്, കാരണം ഒരു ക്ഷണംകൊണ്ടുതന്നെ അവൾ മറ്റൊരാളിലേക്കു തിരിയുന്നു. ‘വിസൃജ്യ’ (വിട്ട്) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, അവളുടെ അനുരാഗം ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിയിൽ ബന്ധിതമല്ല, രൂപത്തിൽ മാത്രമാണ് എന്നാണ്. ഇവിടെ രാമന്റെ വാക്ക് അസത്യമല്ല എന്നതു ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ലക്ഷ്മണൻ യഥാർഥത്തിൽ ഭാര്യയില്ലാതെയാണ് വനത്തിൽ കഴിയുന്നത്; എന്നാൽ വാക്കിന്റെ ആശയം ഒന്ന്, അക്ഷരങ്ങൾ മറ്റൊന്ന് — ഇതുതന്നെയാണ് പരിഹാസരൂപമായ വ്യാജം.
അവൾ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘നിന്റെ ഈ രൂപത്തിനു യോഗ്യയായ ഉത്തമവർണമുള്ള ഭാര്യ ഞാൻതന്നെ; എന്നോടൊപ്പം നീ സുഖമായി ദണ്ഡകവനം മുഴുവൻ സഞ്ചരിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ വാക്ചതുരനായ സൗമിത്രി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ ശൂർപ്പണഖയോട് ഉചിതമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി വിനയവും വ്യാജസ്തുതിയും നിറഞ്ഞതാണ്: ‘താമരനിറമുള്ളവളേ, ഞാനാകട്ടെ ഒരു ദാസനാണ്; ദാസന്റെ ഭാര്യയായി ദാസിയാകാൻ നീ എങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? ഞാൻ ആര്യനായ ജ്യേഷ്ഠന് അധീനനാണ്, എനിക്കു സ്വാതന്ത്ര്യമില്ല. സമൃദ്ധനായ ആ ആര്യന്റെ ഇളയ ഭാര്യയാകുക; അതിലൂടെ നീ കാര്യം സാധിച്ചവളും സന്തുഷ്ടയും നിർമലവർണയുമായിത്തീരും. വിശാലാക്ഷീ, വിരൂപയും അസതിയും ഭയങ്കരിയും ഒട്ടിയ വയറുള്ളവളും വൃദ്ധയുമായ ഈ ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം നിന്നെത്തന്നെ സ്വീകരിക്കും. ഉത്തമവർണമുള്ളവളേ, സുന്ദരീ, വിവേകമുള്ള ഏതു പുരുഷനാണ് ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് മാനുഷിമാരിൽ അനുരാഗം വയ്ക്കുക?’ ഇവിടെ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അവൾ സീതയ്ക്കുമേൽ പ്രയോഗിച്ച അതേ വിശേഷണങ്ങൾതന്നെ ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിക്കുന്നു — ‘വിരൂപ, അസതി, ഭയങ്കരി, ഒട്ടിയ വയറുള്ളവൾ’ എന്ന്; പദപ്രത്യർപ്പണരൂപമായ ഈ വ്യംഗ്യരചന കവിയുടെ ചാതുര്യം കാണിക്കുന്നു. ശൂർപ്പണഖയാകട്ടെ അതിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വ്യംഗ്യം ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കിനു മൂന്നു തലങ്ങളുണ്ട് — പുറമേ വിനയം, നടുവിൽ സ്തുതി, ഉള്ളിൽ തീവ്രമായ പരിഹാസം. ‘ദാസന്റെ ദാസി’ എന്ന പദജോടിയിലൂടെ തന്നെത്തന്നെ ചെറുതാക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം യഥാർഥത്തിൽ അവളെ നിരസിക്കുന്നു. ‘നിർമലവർണ’, ‘ഉത്തമവർണമുള്ളവളേ’ എന്നീ സ്തുതിപദങ്ങൾ വിരൂപയായ രാക്ഷസിയെക്കുറിച്ചു പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ സ്വയംതന്നെ പരിഹാസരൂപമാകുന്നു. ഇവിടെ കവി രണ്ടു സഹോദരന്മാരുടെയും ശൈലീഭേദവും കാണിക്കുന്നു — രാമന്റെ പരിഹാസം ശാന്തവും സംക്ഷിപ്തവും, ലക്ഷ്മണന്റേതാകട്ടെ വിസ്തൃതവും തീക്ഷ്ണവും.
ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയങ്കരിയും കുടവയറിയുമായ അവൾ പരിഹാസം മനസ്സിലാക്കാനറിയാത്തവളായതിനാൽ ആ വാക്ക് സത്യമെന്നുതന്നെ കരുതി. ‘പരിഹാസാവിചക്ഷണാ’ (പരിഹാസം തിരിച്ചറിയാത്തവൾ) എന്ന ഒറ്റ പദംകൊണ്ട് വരാനിരിക്കുന്ന മുഴുവൻ ആപത്തിന്റെയും കാരണം കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വാക്കിന്റെ വ്യംഗ്യം മനസ്സിലാക്കാതെ അവൾ അതിനെ ആശ്വാസവചനമായി കരുതുന്നു. പിന്നെ പർണശാലയിൽ സീതയോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന, ദുർധർഷനും ശത്രുതാപനുമായ രാമനോട് കാമമോഹിതയായ അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘വിരൂപയും അസതിയും ഭയങ്കരിയും ഒട്ടിയ വയറുള്ളവളും വൃദ്ധയുമായ ഈ ഭാര്യയെ മുറുകെപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് നീ എന്നെ വലുതായി മാനിക്കുന്നില്ല. ഇന്നു നീ നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ ഈ മാനുഷിയെ ഞാൻ തിന്നുകളയും; പിന്നെ സപത്നിയില്ലാതെ നിന്നോടൊപ്പം ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, തീക്കൊള്ളിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന കണ്ണുകളുള്ള അവൾ അത്യന്തം ക്രുദ്ധയായി, മാൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളുള്ള സീതയുടെ നേർക്കു പാഞ്ഞു — ഒരു വലിയ ഉൽക്ക രോഹിണീനക്ഷത്രത്തിന്റെ നേർക്കു പതിക്കുന്നതുപോലെ. ഉൽക്കയുടെയും രോഹിണിയുടെയും ഉപമ അത്യന്തം അർഥപൂർണമാണ് — രോഹിണി സൗമ്യയും ശുഭയുമാണ്, ഉൽക്കയോ അശുഭവും വിനാശകാരിയും. മൃത്യുപാശംപോലെ പാഞ്ഞടുക്കുന്ന അവളെ കണ്ട് മഹാബലനായ രാമൻ അവളെ തടഞ്ഞുനിർത്തി കുപിതനായി ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘സൗമിത്രീ, ക്രൂരരും അനാര്യരുമായവരോട് ഒരുവിധത്തിലും പരിഹാസം ചെയ്യരുത്. സൗമ്യാ, നോക്കൂ, വൈദേഹി ഒരുവിധത്തിൽ മാത്രമാണ് ജീവനോടെ ശേഷിച്ചത്.’ ഇവിടെ രാമന്റെ ആത്മനിന്ദയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇതു പരിഹാസത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് അദ്ദേഹം സ്വയം സമ്മതിക്കുന്നു. ‘കഥഞ്ചിത് ജീവതീം’ (ഒരുവിധത്തിൽ ജീവനോടെയുള്ളവൾ) എന്ന പദങ്ങൾകൊണ്ട് സീതയുടെ സങ്കടത്തിന്റെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ഒരു ക്ഷണംകൊണ്ട് വലിയ അനർഥം സംഭവിക്കുമായിരുന്നു. ഈ ശ്ലോകത്തിലൂടെ കവി മുൻപത്തെ മുഴുവൻ പ്രസംഗത്തിന്റെയും നീതി സംക്ഷേപിക്കുന്നു — ക്രൂരരോടു തമാശ അരുത്, കാരണം അവർ തമാശ അറിയുന്നില്ല, ഫലം മാത്രമേ ഗ്രഹിക്കൂ. പതിനഞ്ചും പതിനാറും ശ്ലോകങ്ങളിൽ ശൂർപ്പണഖയുടെ വാക്ക് പതിനേഴാം സർഗത്തിലുണ്ടായിരുന്ന അതേ വിശേഷണങ്ങൾതന്നെ വീണ്ടും വഹിക്കുന്നു — ഈ പുനരുക്തി ഇവിടെ കവിയുടെ ദോഷമല്ല, രാക്ഷസിയുടെ ഏകനിഷ്ഠമായ ദ്വേഷത്തിന്റെ സൂചകമാണ്.
രാമൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു: ‘പുരുഷവ്യാഘ്രാ, വിരൂപയും അസതിയും അതിമത്തയും കുടവയറിയുമായ ഈ രാക്ഷസിയെ നീ വിരൂപയാക്കണം.’ വധമല്ല ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ടത്, വിരൂപീകരണം മാത്രം — ക്ഷത്രിയധർമത്തിൽ സ്ത്രീവധം നിഷിദ്ധമാണ്, എന്നാൽ ശിക്ഷ ആവശ്യവുമാണ് എന്ന മര്യാദ ഇവിടെ പാലിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണൻ രാമൻ നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ വാൾ ഊരി അവളുടെ കാതും മൂക്കും മുറിച്ചു. കാതും മൂക്കും മുറിക്കപ്പെട്ട ആ ഘോരയായ ശൂർപ്പണഖ വികൃതസ്വരത്തിൽ അലറി, വന്നതുപോലെതന്നെ കാട്ടിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. വിരൂപയും മഹാഘോരയും ചോരയിൽ കുളിച്ചവളുമായ അവൾ മഴക്കാലത്തെ മേഘംപോലെ പലവിധം അലറി. ധാരാളമായി ചോരയൊലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഭയങ്കരമായ രൂപത്തോടെ, കൈകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ മഹാവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഒടുവിൽ വിരൂപയാക്കപ്പെട്ട അവൾ, രാക്ഷസസംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ജനസ്ഥാനത്തു വസിക്കുന്ന ഉഗ്രതേജസ്സായ സഹോദരൻ ഖരന്റെ അടുത്തെത്തി, ആകാശത്തുനിന്ന് ഇടിമിന്നൽപോലെ നിലത്തു വീണു. ഭയവും മോഹവും കൊണ്ടു മൂർച്ഛിച്ച്, ചോരയിൽ കുളിച്ച അവൾ, ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടി രാഘവൻ വനത്തിൽ വന്നതും തന്നെ വിരൂപയാക്കിയതും എല്ലാം സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു. അവസാനത്തെ ഈ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ദീർഘവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടവയാണ്; അതിലൂടെ കഥയുടെ ഗതി ത്വരിതമായി വരാനിരിക്കുന്ന യുദ്ധപർവത്തിലേക്കു നയിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കവി ഉപമകളിലൂടെ വർണന തീവ്രമാക്കുന്നു — മഴക്കാലത്ത് ഗർജിക്കുന്ന മേഘംപോലെ അവളുടെ നാദം, ആകാശത്തുനിന്നു വീഴുന്ന ഇടിമിന്നൽപോലെ അവളുടെ വീഴ്ച. രണ്ട് ഉപമകളും ആകാശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ, രണ്ടും ഭയങ്കരം; അതിലൂടെ ഒരേ ഭാവംതന്നെ ക്രമത്തിൽ വർധിക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഇതാണ് — ഇവിടെയാണ് രാമായണകഥ പുതിയൊരു വഴി സ്വീകരിക്കുന്നത്; ഒരു രാക്ഷസിയുടെ വിരൂപീകരണത്തിൽനിന്ന് ഖരദൂഷണന്മാരുടെ വധവും, പിന്നെ രാവണന്റെ വൈരവും, പിന്നെ സീതാഹരണവും ക്രമത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നു. ചെറുതെന്നു തോന്നുന്ന ഈ സന്ദർഭം യഥാർഥത്തിൽ മുഴുവൻ മഹാകഥയുടെയും മൂലമാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डेऽष्टादशः सर्गः॥ १८॥