॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 17-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശൂർപ്പണഖയുടെ പ്രണയയാചന

ആശ്രമത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം, ശൂർപ്പണഖയുടെ ആഗമനം, രാമന്റെ ആത്മപരിചയം, അവളുടെ പ്രണയയാചനയും സീതാനിന്ദയും

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഹേമന്തഋതുവർണനയ്ക്കുശേഷം ഗോദാവരിയുടെ തീരത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും ദേവന്മാർക്കും പിതൃക്കൾക്കും തർപ്പണം ചെയ്യുകയും ഉദിച്ച സൂര്യനെ സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സർഗത്തിൽ അവർ ആ തീരത്തുനിന്നു തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്കു മടങ്ങുന്നു. ആശ്രമത്തിലെത്തി രാഘവൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം പൂർവാഹ്നത്തിലെ കർമങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി പർണശാലയിലേക്കു ചെന്നു. അവിടെ മഹർഷിമാരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം സുഖമായി വസിച്ചു — വനവാസം ഇവിടെ ക്ലേശരൂപമായല്ല, ശാന്തവും തപോമയവുമായ ജീവിതത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണു വർണിക്കപ്പെടുന്നത്. രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ കവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ‘സുഖിതഃ’ (സുഖിതൻ) എന്നതിലൂടെ ആന്തരികാവസ്ഥയും, ‘പൂജ്യമാനഃ’ (പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻ) എന്നതിലൂടെ ബാഹ്യമായ പ്രതിഷ്ഠയും. പർണശാലയിൽ സീതയോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന മഹാബാഹുവായ രാമൻ ചിത്രാനക്ഷത്രത്തോടു ചേർന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു — ഈ ഉപമ ദമ്പതിമാരുടെ സൗന്ദര്യവും പരസ്പരമുള്ള ചേർച്ചയും സൗമ്യതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ചന്ദ്രനും ചിത്രയും എന്നും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ രാമനും സീതയും. സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം അദ്ദേഹം പലവിധമായ കഥകൾ പറഞ്ഞിരുന്നു — തപോവനത്തിലും സോദരസ്നേഹം ക്ഷയിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ കവി ശാന്തവും സുഖമയവുമായ ഒരു ചിത്രം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതിൽ തൊട്ടുപിന്നാലെ ശൂർപ്പണഖയുടെ ആഗമനത്തോടെ വലിയ ക്ഷോഭം ഉണ്ടാകാൻ പോകുന്നു. സുഖചിത്രത്തിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ ആപത്തിന്റെ പ്രവേശം — രാമായണത്തിന്റെ ഈ പ്രസിദ്ധമായ രചനാരീതി ഇവിടെയും കാണാം; ഈ സർഗത്തിൽനിന്നുതന്നെയാണ് അരണ്യകാണ്ഡത്തിന്റെ മുഖ്യകഥ ആരംഭിക്കുന്നത്.

കഥകളിൽ മനസ്സു മുഴുകി രാമൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഒരു രാക്ഷസി യാദൃച്ഛികമായി ആ പ്രദേശത്തെത്തി. ‘യദൃച്ഛയാ’ (യാദൃച്ഛികമായി) എന്ന പദം ഇവിടെ ഏറെ ഭാരമുള്ളതാണ് — വലിയ ആപത്തുകൾ മിക്കപ്പോഴും അപ്രതീക്ഷിതമായാണു വരുന്നത്. അവൾ ദശഗ്രീവനായ രാവണന്റെ സഹോദരി, ശൂർപ്പണഖ എന്നു പേരുള്ളവൾ. രാമന്റെ സമീപം ചെന്ന് അവൾ ദേവതുല്യനായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു — ജ്വലിക്കുന്ന മുഖമുള്ളവൻ, മഹാബാഹു, താമരയിതൾപോലെ നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ളവൻ, ആനയെപ്പോലെ ഗംഭീരമായി നടക്കുന്നവൻ, ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ചവൻ. സുകുമാരനും മഹാസത്ത്വനും രാജലക്ഷണങ്ങൾ തികഞ്ഞവനും നീലോൽപ്പലംപോലെ ശ്യാമവർണനും കാമദേവനു തുല്യമായ പ്രഭയുള്ളവനും ഇന്ദ്രനു സമനുമായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് അവൾ ആ ക്ഷണത്തിൽത്തന്നെ കാമമോഹിതയായി. ഇവിടെ കവി വിരോധാലങ്കാരത്തിലൂടെ ഒരു നീണ്ട ദ്വന്ദ്വവർണന നടത്തുന്നു; അതിൽ ഓരോ പദത്തിലും രാമന്റെ ഗുണവും രാക്ഷസിയുടെ ദോഷവും ഒരേസമയം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — രാമൻ സുമുഖൻ, അവൾ ദുർമുഖി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരക്കെട്ട് ഒതുങ്ങിയത്, അവൾ കുടവയറി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ വിശാലം, അവൾ വിരൂപാക്ഷി; അദ്ദേഹത്തിനു ഭംഗിയുള്ള തലമുടി, അവൾക്കു ചെമ്പൻ മുടി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം പ്രിയങ്കരം, അവൾ വിരൂപ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വരം മധുരം, അവളുടെ ശബ്ദം ഭൈരവം; അദ്ദേഹം തരുണൻ, അവൾ ഭയങ്കരിയായ വൃദ്ധ; അദ്ദേഹം ദക്ഷിണനും ഋജുവും, അവൾ വക്രമായി സംസാരിക്കുന്നവളും കുടിലയും; അദ്ദേഹം ന്യായവൃത്തൻ, അവൾ ഏറ്റവും ദുർവൃത്ത; അദ്ദേഹം പ്രിയൻ, അവൾ കാണാൻ അപ്രിയ. പത്തു ജോടികളിലൂടെത്തന്നെ കവി അവർ തമ്മിലുള്ള അത്യന്തമായ അസാമ്യം കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ വരാനിരിക്കുന്ന നിരസനത്തിനുള്ള ഭൂമിക ഒരുങ്ങുന്നു — അവൾ യാചിക്കാൻ പോകുന്നത് സ്വരൂപംകൊണ്ടുതന്നെ അസാധ്യമാണെന്ന് വായനക്കാരൻ മുൻകൂട്ടി അറിയുന്നു. ഈ വർണന ഹാസ്യവും കരുണവും ഒരേസമയം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഒരു സൂക്ഷ്മമായ വൈചിത്ര്യവുമുണ്ട് — രാക്ഷസി പുറമേ മനോഹരമായ രൂപം ധരിക്കുന്നു, എങ്കിലും കവി അവളുടെ യഥാർഥസ്വരൂപംതന്നെ വായനക്കാരനു കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ മായയുടെ കഴിവുകേട് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘കഥാസംസക്തചേതസഃ’ (കഥകളിൽ മനസ്സു മുഴുകിയവന്റെ) എന്ന പദത്തിലൂടെ ആ നിമിഷം രാമൻ നിശ്ശങ്കനായിരുന്നു എന്നു കവി വ്യക്തമാക്കുന്നു — വിശ്വസ്തമായ ഹൃദയത്തിലേക്കാണ് ആപത്തു കടന്നുവരുന്നത്.

ശരീരജനായ കാമത്താൽ ആവിഷ്ടയായ ആ രാക്ഷസി രാമനോടു ചോദിച്ചു: ‘ജടധരിച്ച്, താപസവേഷമണിഞ്ഞ്, ഭാര്യയോടൊപ്പം, ശരചാപങ്ങളേന്തി, രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്ന ഈ ദേശത്തേക്ക് നീ എങ്ങനെ വന്നു? നിന്റെ വരവിന്റെ കാര്യമെന്ത്, ഉദ്ദേശ്യമെന്ത്? അതു സത്യമായി പറയണം.’ ഇവിടെ ഒരൊറ്റ വാക്യത്തിൽത്തന്നെ കവി വിരോധം സ്ഥാപിക്കുന്നു — ജടയും താപസവേഷവും തപസ്വിയുടേത്, എന്നാൽ ശരചാപധാരണം ക്ഷത്രിയന്റേത്; ഇതുതന്നെയാണ് അവളുടെ കൗതുകത്തിന്റെ മൂലം. കൂടാതെ ‘രാക്ഷസസേവിതം’ (രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്ന) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൾ സ്വകുലത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ വനം ഞങ്ങളുടേതാണ്, നീയാകട്ടെ അന്യൻ. ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ശത്രുതാപനായ രാമൻ ഋജുബുദ്ധിയോടെ എല്ലാം പറയാൻ തുടങ്ങി — ചതിയോ വഞ്ചനയോ മറച്ചുവയ്ക്കലോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലില്ല; ഈ ഋജുതതന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന ആപത്തിന്റെ ബീജവുമായിത്തീരുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ദേവതുല്യപരാക്രമനായ ദശരഥൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനാണ്, ലോകങ്ങളിൽ രാമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ. ഇവൻ എന്റെ അനുജൻ ലക്ഷ്മണൻ, എപ്പോഴും എന്നെ അനുസരിക്കുന്നവൻ. ഇവൾ എന്റെ ഭാര്യ വൈദേഹി, സീത എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൾ. അച്ഛന്റെയും അമ്മയുടെയും ആജ്ഞയാൽ നിയന്ത്രിതനായി, ധർമംതന്നെ കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, ധർമത്തിനുവേണ്ടി ഈ വനത്തിൽ വസിക്കാൻ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.’ നാലു വാക്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കുലം, സഹോദരൻ, ഭാര്യ, വനവാസകാരണം എന്നിവ പറയുന്നു — കൂടുതലായി ഒന്നുമില്ല, ഒന്നും മറച്ചുവയ്ക്കുന്നുമില്ല. ഈ മറുപടിയിലൂടെ രാമന്റെ ഋജുതയും പിതൃവചനനിഷ്ഠയും ധർമപരായണതയും പ്രകടമാകുന്നു.

തുടർന്ന് രാമൻ സ്വയം ഒരു മറുചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു: ‘നിന്നെ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ ആരുടേതാണ്, നീ ആരാണ്, ആരുടെ ബന്ധുവാണ്? നീ മനോജ്ഞമായ അംഗങ്ങളുള്ളവളാണ്, എങ്കിലും എനിക്കു നീ ഒരു രാക്ഷസിയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ഇവിടെ എന്തിനാണു നീ വന്നത്? അതു സത്യമായി പറയുക.’ ഇവിടെ രാമന്റെ സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടി പ്രകടമാകുന്നു — മായയാൽ നിർമിച്ച സുന്ദരരൂപത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ മറയ്ക്കാനാവുന്നില്ല; അംഗങ്ങൾ മനോജ്ഞമായി കാണപ്പെടുന്നു, എങ്കിലും ഉള്ളിലുള്ള രാക്ഷസത്വം അദ്ദേഹം അറിയുന്നു. കാമപീഡിതയായ അവൾ ആ വാക്കു കേട്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, സത്യം ഞാൻ പറയാം, എന്റെ വാക്കു കേൾക്കുക. ഞാൻ ശൂർപ്പണഖ എന്ന പേരുള്ള, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കാൻ കഴിവുള്ള രാക്ഷസിയാണ്. എല്ലാവർക്കും ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ഈ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. രാവണൻ എന്നാണ് എന്റെ സഹോദരന്റെ പേര് — ആ പേര് നിന്റെ ചെവിയിലെത്തിയിട്ടുണ്ടാകാം. വിശ്രവസ്സിന്റെ പുത്രനായ വീരനാണ് അദ്ദേഹം; എന്റെ മറ്റൊരു സഹോദരൻ മഹാബലനായ കുംഭകർണനാണ്, അവന്റെ ഉറക്കം എപ്പോഴും വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. വിഭീഷണനാകട്ടെ ധർമാത്മാവാണ്, രാക്ഷസസ്വഭാവത്തോടെ പെരുമാറുന്നവനല്ല; യുദ്ധത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ വീര്യമുള്ള ഖരനും ദൂഷണനും എന്റെ സഹോദരന്മാരാണ്.’ ഇങ്ങനെ സ്വകുലത്തിന്റെ ബലവും സഹോദരന്മാരുടെ പ്രസിദ്ധിയും കാണിച്ച് രാമനെ സ്വാധീനിക്കാൻ അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ സഹോദരപ്പട്ടികതന്നെ വായനക്കാരനെ വരാനിരിക്കുന്ന യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ഖരനും ദൂഷണനും ഇരുപത്തഞ്ചാം സർഗംമുതൽ യുദ്ധം ചെയ്യും, രാവണൻ മുഴുവൻ കഥയുടെയും കേന്ദ്രമായിത്തീരും. വിഭീഷണന്റെ ധർമാത്മത്വവും ഇവിടെത്തന്നെയാണ് ആദ്യമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്; അതു പിന്നീട് യുദ്ധകാണ്ഡത്തിൽ വലിയ ഫലം ഉളവാക്കും. കൂടാതെ, താൻ ‘കാമരൂപിണി’ (ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവൾ) ആണെന്ന് അവൾ സ്വയം പറയുന്നു — അതോടെ രാമന്റെ മുൻകൂട്ടിയുള്ള അനുമാനം ആ ക്ഷണത്തിൽത്തന്നെ സിദ്ധമാകുന്നു; സ്വന്തം വായാൽത്തന്നെ അവൾ അതു സമ്മതിക്കുന്നു.

അനന്തരം അവൾ തന്റെ അഭിപ്രായം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: ‘അവരെയെല്ലാം ഞാൻ ബലംകൊണ്ടു മറികടന്നിരിക്കുന്നു; രാമാ, നിന്നെ ആദ്യം കണ്ടപ്പോൾത്തന്നെ പുരുഷോത്തമനായ നിന്നെ ഹൃദയംകൊണ്ടു ഭർത്താവായി കരുതി ഞാൻ നിന്റെ അടുത്തു വന്നിരിക്കുന്നു. പ്രഭാവമുള്ളവളായ എനിക്ക് ബലംകൊണ്ട് ഇഷ്ടംപോലെ എവിടെയും സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയും; ദീർഘകാലത്തേക്ക് നീ എന്റെ ഭർത്താവാകുക. സീതയെക്കൊണ്ടു നീ എന്തു ചെയ്യാൻ?’ അവളുടെ യുക്തി രണ്ടുവിധമാണ് — ഒരുവശത്ത് സ്വന്തം ബലൈശ്വര്യങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള പ്രലോഭനം, മറുവശത്ത് സപത്നിയെക്കുറിച്ചുള്ള അപവാദം. തുടർന്ന് അവൾ സീതയെ നിന്ദിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു: ‘വികൃതയും വിരൂപയുമായ ഇവൾ നിനക്കു ചേർന്നവളല്ല; ഞാനാണ് നിനക്ക് അനുരൂപ, അതിനാൽ എന്നെ ഭാര്യയായി കാണുക. വിരൂപയും അസതിയും ഭയങ്കരിയും ഒട്ടിയ വയറുള്ളവളുമായ ഈ മാനുഷിയെ നിന്റെ ഈ സഹോദരനോടൊപ്പം ഞാൻ തിന്നുകളയും. പിന്നെ കാമിയായ നീ എന്നോടൊപ്പം പർവതശിഖരങ്ങളും പലവിധമായ വനങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും.’ അവൾ സീതയ്ക്കുമേൽ പ്രയോഗിക്കുന്ന വിശേഷണങ്ങൾതന്നെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ശൂർപ്പണഖയ്ക്കു തിരിച്ചുകൊടുക്കും — ഈ പദപ്രത്യർപ്പണം ഈ കഥയുടെ സവിശേഷസൗന്ദര്യമാണ്. ഭക്ഷിക്കുമെന്ന വാക്കോടെ അവളുടെ രാക്ഷസസ്വഭാവം പെട്ടെന്നു പ്രകടമാകുന്നു, മായയാൽ നിർമിച്ച സൗന്ദര്യം അലിഞ്ഞുപോകുന്നു. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ വാക്ചതുരനായ കാകുത്സ്ഥൻ മദിരാക്ഷിയായ അവളെ നോക്കി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഈ വാക്കു പറയാൻ തുടങ്ങി. ‘പ്രഹസ്യ’ (ചിരിച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാമൻ അവളുടെ യാചന ക്രോധത്തോടെയല്ല, പരിഹാസത്തോടെയാണു നിരസിക്കാൻ പോകുന്നത്; ഈ പരിഹാസംതന്നെ മുന്നോട്ട് വലിയ അനർഥത്തിനു കാരണമാകും. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ വാക്കിന്റെ തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ സർഗം മുറിയുന്നു; മറുപടി അടുത്ത സർഗത്തിൽ വരും — കവി വായനക്കാരനെ കൗതുകത്തിൽ നിർത്തുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക