॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 15-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

പഞ്ചവടിയിലെ പർണശാലാനിർമാണം

പഞ്ചവടീപ്രവേശം, ആശ്രമസ്ഥാനനിർണയം, ഗോദാവരിയുടെയും മലകളുടെയും വനങ്ങളുടെയും വർണന, ലക്ഷ്മണന്റെ പർണശാലാനിർമാണം, രാമന്റെ പ്രീതിവചനം

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം ജടായുവിനോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ട രാമൻ ഈ സർഗത്തിൽ പലതരം ഹിംസ്രജന്തുക്കളും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ പഞ്ചവടിയിലെത്തുന്നു. അവിടെ അദ്ദേഹം ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനെ വിളിച്ചു പറയുന്നു: ‘മുനി പറഞ്ഞ ദേശത്ത്, നിർദേശിച്ചതുപോലെതന്നെ, നാം എത്തിയിരിക്കുന്നു; സൗമ്യാ, പൂത്ത കാടുകളുള്ള ഇതുതന്നെയാണ് പഞ്ചവടീദേശം.’ ‘നാനാവ്യാലമൃഗായുതാം’ (പലതരം ഹിംസ്രജന്തുക്കളും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ) എന്ന ആദ്യത്തെ വിശേഷണംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ ദേശം രമണീയംമാത്രമല്ല, അപകടങ്ങളുള്ളതുമാണ്; ഈ കാണ്ഡത്തിൽ തുടർന്നു സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്നതിന്റെ വിത്ത് ഇവിടെത്തന്നെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം കാര്യം ലക്ഷ്മണനെ ഏല്പിക്കുന്നു: ‘എല്ലാ വശത്തേക്കും നോക്കുക, നീ കാട്ടിൽ നിപുണനാണല്ലോ; ഏതു സ്ഥലത്താണ് നമ്മുടെ ആശ്രമം ഉചിതമാവുക?’ ഇവിടെ രാമൻ സ്വയം തീരുമാനിക്കുന്നില്ല, അനുജന്റെ കൗശലത്തെ മാനിക്കുന്നു — ഇതാണ് സഹോദരബന്ധത്തിന്റെ മാധുര്യം. പിന്നെ അദ്ദേഹം മൂന്നു ലക്ഷണങ്ങൾ പറയുന്നു — വൈദേഹിയും നീയും ഞാനും രമിക്കുന്നിടം, ജലാശയം അടുത്തുള്ളിടം, വനത്തിന്റെ രമണീയതയും ജലത്തിന്റെ രമണീയതയും ഒന്നിച്ചുള്ളിടം, ചമതയും പൂക്കളും ദർഭയും ജലവും അടുത്തു ലഭിക്കുന്നിടം. ‘വനരാമണ്യകം ജലരാമണ്യകം ച’ (വനത്തിന്റെ രമണീയതയും ജലത്തിന്റെ രമണീയതയും) എന്ന ദ്വന്ദ്വത്തിലൂടെ ദൃശ്യത്തിന്റെ രണ്ട് അംഗങ്ങൾ — കരയും വെള്ളവും — ഒന്നിച്ചു ചേർക്കപ്പെടുന്നു. ആദ്യം സീതയുടെ സന്തോഷം പറയുന്നു, പിന്നെ ജലം, ഒടുവിൽ യജ്ഞസാമഗ്രികൾ — ഗൃഹസ്ഥന്റെയും താപസന്റെയും ഇരട്ട ആവശ്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു സമാഹരിക്കപ്പെടുന്നു.

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് സീതയുടെ മുന്നിൽവെച്ച് കാകുത്സ്ഥനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘കാകുത്സ്ഥാ, അങ്ങു നൂറു വർഷം ജീവിച്ചിരുന്നാലും ഞാൻ അങ്ങയുടെ അധീനൻതന്നെയാണ്; അതുകൊണ്ട് രുചികരമായ ഒരു സ്ഥലം അങ്ങുതന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് ‘ഇവിടെ പണിയുക’ എന്ന് എന്നോടു പറഞ്ഞാലും.’ ‘ത്വയി വർഷശതം സ്ഥിതേ’ (അങ്ങു നൂറു വർഷം ജീവിച്ചിരുന്നാലും) എന്ന അതിശയോക്തിയിലൂടെ അദ്ദേഹം തന്റെ ആജ്ഞാധീനതയെ അനന്തകാലത്തേക്കു നീട്ടുന്നു. ‘സീതാസമക്ഷം’ (സീതയുടെ മുന്നിൽവെച്ച്) എന്ന പദം ബോധപൂർവമുള്ളതാണ് — പറയേണ്ടതിനെ അദ്ദേഹം ഒളിച്ചുവെക്കേണ്ടതായി കരുതുന്നില്ല; ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആധിപത്യം എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അംഗീകരിക്കുന്നു. ‘പരവാൻ’ (അധീനൻ) എന്ന ഒറ്റപ്പദംകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ മുഴുവൻ സ്വഭാവവും വ്യഞ്ജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — സ്വതന്ത്രേച്ഛയുടെ സമ്പൂർണമായ ത്യാഗം. ആ വാക്കുകൊണ്ട് മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ അത്യന്തം പ്രീതനായി; ആലോചിച്ച് എല്ലാ ഗുണങ്ങളുമുള്ള ഒരു സ്ഥലം അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തു. ‘വിമൃശൻ’ (ആലോചിച്ച്) എന്ന പദംകൊണ്ട്, രാമൻ ഉടനടി തീരുമാനിക്കുന്നില്ല, വിചാരിച്ചിട്ടാണു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് എന്നു കാണിക്കുന്നു. പിന്നെ ആശ്രമനിർമാണത്തിനായി ആ രുചികരമായ സ്ഥലത്തു ചെന്നുനിന്ന്, കൈകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ കൈപിടിച്ച് അദ്ദേഹം സൗമിത്രിയോടു പറഞ്ഞു — കൈപിടിക്കൽതന്നെയാണ് ഇവിടെ സ്നേഹത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള അടയാളം; വാക്കിനുമുമ്പുതന്നെ സ്പർശത്തിലൂടെ സമ്മതം പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

രാമന്റെ വർണന ക്രമേണ വിസ്തൃതമാകുന്നു: ‘ഈ സ്ഥലം നിരപ്പായതും ശോഭയുള്ളതും പൂത്ത മരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമാണ്; ഇവിടെ രമണീയമായ ഒരു ആശ്രമപദം യഥാവിധി നിർമിക്കാൻ നീ അർഹനാണ്.’ ‘സമഃ’ (നിരപ്പായത്) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഭൂമിയുടെ നിരപ്പും ‘ശ്രീമാൻ’ എന്നതുകൊണ്ട് ശോഭയും ‘പുഷ്പിതൈസ്തരുഭിർവൃതഃ’ (പൂത്ത മരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടത്) എന്നതുകൊണ്ട് ചുറ്റുപാടും — മൂന്നു പദങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ സ്ഥലത്തിന്റെ സമഗ്രരൂപം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ദൃഷ്ടി ദൂരേക്കു ദൂരേക്കു നീട്ടുന്നു — അധികം അകലെയല്ലാതെ സൂര്യതുല്യവും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ താമരകളാൽ ശോഭിക്കുന്ന രമണീയമായ ഒരു താമരപ്പൊയ്ക കാണുന്നു; ആത്മസംസ്കാരം നേടിയ അഗസ്ത്യമുനി പറഞ്ഞതുപോലെ, പൂത്ത മരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രമണീയമായ ഗോദാവരി ഇതുതന്നെ. ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവങ്ങളും നിറഞ്ഞതും ചക്രവാകങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും അധികം ദൂരെയോ അധികം അടുത്തോ അല്ലാത്തതും മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ വെള്ളം കുടിക്കാൻ വന്നുതിങ്ങുന്നതുമാണ് അത് — ഇവിടെ ‘നാതിദൂരേ ന ചാസന്നേ’ (അധികം ദൂരെയുമല്ല, അധികം അടുത്തുമല്ല) എന്ന പദംകൊണ്ട് താപസജീവിതത്തിന് ഉചിതമായ അളവു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം വെള്ളം അധികം ദൂരെയാണെങ്കിൽ ക്ലേശം, അധികം അടുത്താണെങ്കിൽ മൃഗങ്ങളുടെ ഉപദ്രവം. ‘യഥാഖ്യാതം അഗസ്ത്യേന’ (അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞതുപോലെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി മുനിയുടെ വാക്കിന്റെ സത്യത പ്രത്യക്ഷംകൊണ്ടുതന്നെ തെളിയിക്കുന്നു — കേട്ടതുതന്നെ കണ്ടു. ഒടുവിൽ ദൃഷ്ടി മുകളിലേക്കു നീങ്ങുന്നു — മയിലുകളുടെ നാദത്താൽ മുഴങ്ങുന്നതും രമണീയവും ഉയർന്നതും അനേകം ഗുഹകളുള്ളതും പൂത്ത മരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ മലകൾ കാണുന്നു. ഇങ്ങനെ ജലം, പൂവ്, പക്ഷി, മൃഗം, പർവതം എന്ന ക്രമത്തിൽ സമഗ്രമായ ദൃശ്യം ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

മലകളുടെ വർണന വിസ്തരിക്കപ്പെടുന്നു — അവിടവിടെ സ്വർണവും വെള്ളിയും ചെമ്പുംപോലെയുള്ള ശുഭമായ ധാതുക്കളാൽ അവ ജനാലകളുള്ളവയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു; ഉത്തമമായ ചിത്രപ്പണികളാൽ അലങ്കരിച്ച ആനകളെപ്പോലെയും. ഇവിടെ ഉപമ ഇരട്ടിയാണ് — ജനാലകളുള്ള മാളികകളെപ്പോലെ, ചിത്രരേഖകൾ വരച്ച ആനകളെപ്പോലെ. ‘സൗവർണൈ രാജതൈസ്താമ്രൈഃ’ (സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ്) എന്ന മൂന്നു ധാതുവർണങ്ങൾകൊണ്ട് പർവതങ്ങളുടെ ചിത്രിതാവസ്ഥ വർണിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതേ നിറങ്ങൾതന്നെയാണ് മാളികകളുടെ ജനാലകൾക്കും ഉള്ളത് എന്നതാണ് ഉപമയുടെ പൊരുത്തം. പിന്നെ മരങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട എണ്ണൽ — സാലം, പന, തമാലം, ഈന്തൽ, പ്ലാവ്, നീവാരം, തിനിശം, പുന്നാഗം, മാവ്, അശോകം, തിലകം, കൈത, ചമ്പകം, സ്യന്ദനം, ചന്ദനം, കടമ്പ് (നീപം), പർണാസം, ലകുചം, ധവം, അശ്വകർണം, കരിങ്ങാലി (ഖദിരം), വന്നി (ശമി), പ്ലാശ് (കിംശുകം), പാതിരി (പാടലം) എന്നിവ; പൂച്ചെടികളും വള്ളികളുമുള്ള അതതു മരങ്ങളാൽ എല്ലാ മലകളും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പേരുപട്ടിക വെറുമൊരു പട്ടികയല്ല — ഓരോ മരവും തടികൊണ്ടോ പഴംകൊണ്ടോ പൂവുകൊണ്ടോ താപസജീവിതത്തിന് ഉപകരിക്കുന്നതാണെന്ന് അറിയണം. ഇവയിൽ ചിലതു പൂക്കൾക്കു പ്രധാനം, ചിലതു പഴങ്ങൾക്ക്, ചിലതു തടിക്ക് — ഇങ്ങനെ എണ്ണലിലും ഒരു ക്രമമുണ്ട്. ഒടുവിൽ രാമൻ നിശ്ചയം പറയുന്നു: ‘ഇതു പുണ്യമാണ്, ഇതു രമണീയമാണ്, ഇവിടെ ധാരാളം മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളുമുണ്ട്; സൗമിത്രേ, ഈ പക്ഷിയോടൊപ്പം നമുക്ക് ഇവിടെ വസിക്കാം.’ ജടായു ഇവിടെ കുടുംബത്തിന്റെതന്നെ അംഗമായി എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് ‘സാർധമേതേന പക്ഷിണാ’ (ഈ പക്ഷിയോടൊപ്പം) എന്ന പദംകൊണ്ടു വ്യക്തമാണ്.

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശത്രുവീരന്മാരെ കൊല്ലുന്നവനും മഹാബലനുമായ ലക്ഷ്മണൻ അധികം താമസിയാതെതന്നെ സഹോദരനുവേണ്ടി ആശ്രമം നിർമിച്ചു. പർണശാലയുടെ നിർമാണം കവി ഒരു ശില്പശാസ്ത്രത്തിലെന്നപോലെ ക്രമമായി വർണിക്കുന്നു — അത് അതിവിശാലമായിരുന്നു; ചുവരുകളിൽ മണ്ണു കുഴച്ചു തേച്ചുറപ്പിച്ചതായിരുന്നു; നീണ്ട മുളകൾകൊണ്ടുള്ള നല്ല തൂണുകളുള്ളതും മുളകൊണ്ടു മേൽക്കൂരച്ചട്ടം കെട്ടിയതും അതിമനോഹരവുമായിരുന്നു. പിന്നെ വന്നിമരക്കൊമ്പുകൾ നിരത്തി ഉറപ്പുള്ള കയറുകൾകൊണ്ടു കെട്ടിമുറുക്കി, ദർഭയും കാശപ്പുല്ലും ശരപ്പുല്ലും ഇലകളുംകൊണ്ടു നന്നായി മേഞ്ഞ്, തറ നിരപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. ‘അചിരേണ’ (അധികം താമസിയാതെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് പണിയുടെ വേഗവും ‘മഹാബലഃ’ എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരസാമർഥ്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം രാഘവനുവേണ്ടി കാണാൻ ഭംഗിയുള്ളതും അനുത്തമവുമായ ഒരു വാസസ്ഥലം നിർമിച്ചു. ‘സുസ്തംഭാം’, ‘കൃതവംശാം’ (നല്ല തൂണുകളുള്ളത്, മുളച്ചട്ടം കെട്ടിയത്) എന്നീ പദങ്ങൾകൊണ്ട് മുളകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ആധാരം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നാലു ശ്ലോകങ്ങൾമാത്രമേയുള്ളൂ; എന്നാൽ അവയിൽ ചുവര്, തൂണ്, ചട്ടം, മേച്ചിൽ, കെട്ട്, തറ എന്നിങ്ങനെ ഗൃഹനിർമാണത്തിന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും എണ്ണിയിരിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്മണന്റെ ഭക്തിമാത്രമല്ല, കൗശലവും കാണിക്കപ്പെടുന്നു — വനത്തിൽ രാജപുത്രൻ സ്വന്തം കൈകൊണ്ടു വീടു പണിയുന്നു എന്നതുതന്നെയാണ് വനവാസത്തിന്റെ യഥാർഥചിത്രം. ഇരുപത്തിരണ്ടും ഇരുപത്തിമൂന്നും ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; അവ പ്രചലിതപാഠത്തിന്റെ (വൾഗേറ്റിന്റെ) വിസ്താരംമാത്രമാണ്.

നിർമാണം പൂർത്തിയാക്കി ശ്രീമാനായ ലക്ഷ്മണൻ ഗോദാവരീനദിയിൽ ചെന്നു സ്നാനംചെയ്ത് താമരകളുമെടുത്ത് ‘സഫലനായി’ തിരിച്ചുവന്നു — ‘സഫലഃ’ എന്ന പദത്തിനു രണ്ടർഥമുണ്ട്: പഴങ്ങൾ ശേഖരിച്ചവൻ എന്നും കാര്യം സാധിച്ചവൻ എന്നും. താമരകളുമായുള്ള വരവ് ദേവപൂജയുടെ ഒരുക്കം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ യഥാവിധി പുഷ്പബലിയും ശാന്തികർമവും നടത്തി അദ്ദേഹം നിർമിച്ച ആശ്രമപദം രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. ഗൃഹപ്രവേശത്തിനുമുമ്പുള്ള വാസ്തുശാന്തി എന്ന ഗൃഹ്യവിധി ഇവിടെ വനവാസത്തിലും പാലിക്കപ്പെടുന്നു — ദേശകാലങ്ങൾ മാറിയാലും ധർമം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല എന്നാണു ഭാവം. സീതയോടൊപ്പം രാമൻ നിർമിക്കപ്പെട്ട ആ സൗമ്യമായ ആശ്രമം കണ്ട് പർണശാലയിൽ പരമമായ ഹർഷം അനുഭവിച്ചു. ‘ഹർഷം ആഹാരയത്’ (ഹർഷം കൈക്കൊണ്ടു) എന്ന പ്രയോഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — ഹർഷം താനേ വന്നതല്ല, രാമൻ അതിനെ കൈക്കൊള്ളുകയാണു ചെയ്തത്; കാരണം വനവാസത്തിൽ സന്തോഷം പ്രയത്നംകൊണ്ടു നേടേണ്ടതാണ്. പിന്നെ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായ അദ്ദേഹം കൈകൾകൊണ്ടു ലക്ഷ്മണനെ ആലിംഗനംചെയ്ത് അതിസ്നിഗ്ധവും ഗാഢവുമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. ആലിംഗനംതന്നെയാണ് ഇവിടെ സമ്മാനം, കാരണം വനത്തിൽ കൊടുക്കാൻ മറ്റൊന്നുമില്ല.

രാമന്റെ വാക്ക് മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലായി നീങ്ങുന്നു: ‘ഞാൻ പ്രീതനാണ്; പ്രഭോ, നീ ഈ മഹത്തായ കർമം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഇതിനു പകരമായി നിനക്കു നൽകാൻ എന്റെ പക്കൽ ഒന്നുമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ആലിംഗനംമാത്രം ചെയ്തത്.’ പിന്നെ പരമമായ വാക്ക്: ‘ഭാവജ്ഞനും കൃതജ്ഞനും ധർമജ്ഞനുമായ നീ പുത്രനായുള്ളപ്പോൾ ധർമാത്മാവായ എന്റെ അച്ഛൻ മരിച്ചുപോയിട്ടില്ല’; അതായത്, നിന്നെപ്പോലെയുള്ള ഒരു പുത്രനുള്ളപ്പോൾ ദശരഥൻ മരിച്ചു എന്നു പറയരുത്, അദ്ദേഹം നിന്നിൽത്തന്നെ ജീവിക്കുന്നു. മൂന്നു വിശേഷണങ്ങൾ ക്രമമായി ഹൃദയത്തിന്റെയും ഓർമയുടെയും ധർമത്തിന്റെയും ജ്ഞാനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശോഭ വർധിപ്പിക്കുന്ന രാഘവൻ ധാരാളം ഫലങ്ങളുള്ള ആ ദേശത്ത് ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ സുഖമായി വസിച്ചു. സീതയാലും ലക്ഷ്മണനാലും പരിചരിക്കപ്പെട്ട് ആ ധർമാത്മാവ് കുറച്ചുകാലം സ്വർഗലോകത്തിൽ ഒരു അമരനെന്നപോലെ വസിച്ചു — ‘സ്വർഗലോകേ യഥാമരഃ’ (സ്വർഗലോകത്തിൽ അമരനെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമയിലൂടെ വനവാസത്തിന്റെ ദുഃഖം ഒരു നിമിഷത്തേക്കു മറയുന്നു. എന്നാൽ ‘കഞ്ചിത്കാലം’ (കുറച്ചുകാലം) എന്ന പദംതന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഈ ശാന്തി ചിരസ്ഥായിയല്ല; പിന്നീടു പതിനേഴാം സർഗത്തിൽ ശൂർപ്പണഖയുടെ വരവോടെ അതു തകരുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे पञ्चदशः सर्गः॥ १५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക