സർഗ്ഗം
പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാനുള്ള രാമന്റെ നിശ്ചയം
സീതയുടെ വാക്കിനെ അഭിനന്ദിക്കൽ, ഋഷിമാരുടെ ശരണാഗതിയുടെ വിവരണം, ഋഷിരക്ഷണപ്രതിജ്ഞയുടെ ദൃഢത, സീതയുടെ പ്രശംസ
ഭർതൃഭക്തയായ വൈദേഹി പറഞ്ഞ ഈ വാക്കു കേട്ട് ധർമത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന രാമൻ ജാനകിയോടു മറുപടി പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം ആദ്യം അവരുടെ വാക്കിനെ തള്ളിക്കളയുന്നില്ല, പ്രശംസിക്കുകയാണ്: ‘ദേവീ, സ്നേഹമുള്ള നിനക്കു യോജിച്ച ഹിതവചനമാണ് നീ പറഞ്ഞത്; ധർമജ്ഞയായ ജനകപുത്രീ, കുലത്തെ ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ടു നീ പറഞ്ഞതു നിനക്കുതന്നെ യോജിച്ചതാണ്.’ പിന്നെ അദ്ദേഹം പറയുന്നു: ‘ഞാൻ എന്തു പറയാനാണ്? ഈ വാക്കു നീതന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ആർത്തനാദം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനാണ് ക്ഷത്രിയർ വില്ലു ധരിക്കുന്നത് എന്ന്.’ ഇങ്ങനെ സീതയുടെതന്നെ വാക്കുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ പക്ഷം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ‘സീതേ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ കഠിനവ്രതരായ ആ മുനിമാർ ആർത്തരായി സ്വയം വന്ന് ശരണ്യനായ എന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വനത്തിൽ കിഴങ്ങും പഴവും ഭക്ഷിച്ച് അതതു കാലങ്ങളിൽ കഴിയുന്ന അവർ ക്രൂരകർമികളായ രാക്ഷസരെ ഭയന്ന് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നില്ല.’ ഇവിടെ രാമന്റെ യുക്തി വ്യക്തമാണ് — വില്ലു ധരിക്കുന്നതിന്റെ പ്രയോജനംതന്നെ ആർത്തരക്ഷണമാണ്; അത് ഇപ്പോൾ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘ധർമേ സ്ഥിതഃ’ (ധർമത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ) എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാമന്റെ ഉത്തരം രോഷത്തിൽനിന്നല്ല, ധർമനിശ്ചയത്തിൽനിന്നുതന്നെയാണ് ഉണ്ടായത്. ‘ഹിതമുക്തം ത്വയാ’ (നീ ഹിതം പറഞ്ഞു) എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഭാര്യയുടെ ഉപദേശത്തെ ഹിതമായിത്തന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നു, അവിനയമായല്ല. ‘കുലം വ്യപദിശന്ത്യാ’ (കുലത്തെ ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് ജനകവംശത്തിന്റെ ധർമജ്ഞത ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; സീത തന്റെ കുലത്തിനു യോജിച്ചതുതന്നെ പറഞ്ഞു എന്നാണ് രാമന്റെ അഭിപ്രായം. ഇങ്ങനെ ആദ്യത്തെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം വാദം തുടങ്ങുന്നില്ല; അവരുടെതന്നെ വാക്യം പ്രമാണമാക്കി ഉത്തരത്തിനുള്ള ഭൂമിക ഒരുക്കുന്നു.
‘മനുഷ്യമാംസം തിന്നു ജീവിക്കുന്ന ഭീകരരായ രാക്ഷസർ അവരെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദണ്ഡകാരണ്യവാസികളായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ മുനിമാർ എന്നോടു പറഞ്ഞു — ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ വന്നാലും എന്ന്.’ അവരുടെ വായിൽനിന്നു വീണ വാക്കുകേട്ട് താൻ എന്തുചെയ്തു എന്നു രാമൻ സ്വയംതന്നെ പറയുന്നു: ‘ആ വാക്കു കേട്ട്, അവരുടെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിച്ച്, ഞാൻ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു — നിങ്ങൾ എന്നിൽ പ്രസാദിക്കണം; ഞാൻ ചെന്നു സേവിക്കേണ്ടവരായ ഇത്തരം ബ്രാഹ്മണർ എന്നെ ഇങ്ങോട്ടു വന്നു സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് എനിക്ക് അതുല്യമായ ലജ്ജയാണ്. ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?’ എന്നു ബ്രാഹ്മണരുടെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒത്തുചേർന്ന് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ഇഷ്ടമുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്ന അനേകം രാക്ഷസരാൽ ഞങ്ങൾ അത്യന്തം പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അങ്ങ് അവിടെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം.’ ഇവിടെ കവി ഋഷിമാരുടെ വാക്ക് രാമന്റെ വായിലൂടെതന്നെ കേൾപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവരുടെ ദൈന്യം സീതയുടെ മുന്നിൽ നേരിട്ടു പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെയാകുന്നു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കണം — രാമൻ തന്റെ പരാക്രമം വർണിക്കുന്നില്ല, തന്റെ ലജ്ജയെക്കുറിച്ചാണു പറയുന്നത്. ‘ഹ്രീരേഷാ മമ അതുലാ’ (ഇത് എനിക്ക് അതുല്യമായ ലജ്ജ) എന്ന വാക്കിലൂടെ അദ്ദേഹം കാണിക്കുന്നു — ചെന്നു സേവിക്കേണ്ടവരായ ബ്രാഹ്മണർ സ്വയം വന്നു എന്നതുതന്നെ എനിക്കു വലിയ ലജ്ജയാണ്. ‘കിം കരോമി’ (ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം) എന്നു ചോദിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ആദ്യം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തില്ല; ഋഷിമാർതന്നെയാണ് തങ്ങളുടെ ദുഃഖം അറിയിച്ചത്. ഇതിലൂടെ സീതയുടെ ആശങ്ക താനേ നീങ്ങുന്നു — വധബുദ്ധി രാമൻ മുൻകൂട്ടി സ്വീകരിച്ചതല്ല, ആർത്തരുടെ യാചനകൊണ്ടുതന്നെ ഉണ്ടായതാണ്.
ഋഷിമാരുടെ വാക്കു തുടരുന്നു: ‘പാപരഹിതനായവനേ, ഹോമസമയമാകുമ്പോഴും പർവദിവസങ്ങളിലും മാംസം തിന്നുന്ന അതിദുർധർഷരായ രാക്ഷസർ ഞങ്ങളെ ആക്രമിക്കുന്നു. രാക്ഷസരാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട്, ഒരു ഗതി തേടുന്ന തപസ്വികളായ താപസർക്ക് അങ്ങുതന്നെയാണ് പരമഗതി. തപഃപ്രഭാവംകൊണ്ടു നിശാചരരെ കൊല്ലാൻ ഞങ്ങൾക്കു വേണമെങ്കിൽ കഴിയും; എന്നാൽ ദീർഘകാലംകൊണ്ടു നേടിയ തപസ്സ് മുറിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാരണം രാഘവാ, തപസ്സ് അനേകം വിഘ്നങ്ങളുള്ളതും എന്നും ദുഷ്കരവുമാണ്. ആ കാരണംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഭക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോഴും ഞങ്ങൾ രാക്ഷസരുടെമേൽ ശാപം ചൊരിയാത്തത്. അതുകൊണ്ട് ദണ്ഡകാരണ്യവാസികളായ രാക്ഷസരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഞങ്ങളെ അങ്ങു സഹോദരനോടൊപ്പം രക്ഷിക്കണം; വനത്തിൽ അങ്ങുതന്നെയാണല്ലോ ഞങ്ങളുടെ നാഥൻ.’ പിന്നെ രാമൻ സീതയെ സംബോധന ചെയ്യുന്നു: ‘ജനകപുത്രീ, ഈ വാക്കു കേട്ട് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ഋഷിമാരെ പൂർണമായി പരിപാലിക്കാമെന്ന് ഞാൻ വാക്കുകൊടുത്തു. വാക്കുകൊടുത്തശേഷം, ജീവനോടെയിരിക്കുന്നിടത്തോളം, മുനിമാർക്കു നൽകിയ വാഗ്ദാനം മറിച്ചാക്കാൻ എനിക്കു കഴിയുകയില്ല.’ ഋഷിമാരുടെ വാക്കിലെ വിശേഷം ഇതാണ് — അവർ സ്വയം ശപിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരാണ്; എന്നിട്ടും തപസ്സിനെ രക്ഷിക്കാനായി ശാപം പ്രയോഗിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് അവരുടെ ഈ യാചന ദൗർബല്യത്തിൽനിന്നല്ല, തപോനിഷ്ഠയുടെതന്നെ ഫലമാണ്. ഇതിലൂടെ രാമന്റെ കർത്തവ്യം ഇരട്ടി ദൃഢമാകുന്നു — തങ്ങൾക്കു സ്വയം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത് അവർ തപോരക്ഷണത്തിനായി ഉപേക്ഷിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ആ കർമം ക്ഷത്രിയനുമാത്രമായി ശേഷിക്കുന്നു. ‘സംശ്രുതം’ (വാക്കുകൊടുത്തത്) എന്ന പദം രണ്ടുതവണ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ശ്രവണവും പ്രതിജ്ഞയും ഒന്നിച്ചു ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
‘സത്യമാണ് എനിക്ക് എന്നും പ്രിയം’ എന്നു പറഞ്ഞ് രാമൻ അത്യന്തം ദൃഢമായ വാക്കു പറയുന്നു: ‘സീതേ, ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം നിന്നെയും ഉപേക്ഷിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ, വിശേഷിച്ചും ബ്രാഹ്മണർക്കു വാക്കുകൊടുത്തശേഷം, പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഋഷിമാരുടെ പരിപാലനം ഞാൻ അവശ്യം ചെയ്യണം. വൈദേഹീ, അവർ പറഞ്ഞില്ലെങ്കിൽപ്പോലും അതു ചെയ്യേണ്ടതായിരുന്നു; പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തശേഷം പിന്നെ എന്തു പറയാനിരിക്കുന്നു?’ പിന്നെ അദ്ദേഹം സ്വരം മൃദുവാക്കുന്നു: ‘സീതേ, എന്നോടുള്ള സ്നേഹംകൊണ്ടും സൗഹാർദംകൊണ്ടുമാണ് നീ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞത്; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; തനിക്കു പ്രിയമില്ലാത്തവനോട് ആരും ഹിതം ഉപദേശിക്കുന്നില്ലല്ലോ. ശോഭനേ, നിന്റെ ഈ വാക്ക് നിന്റെ കുലത്തിന് അനുരൂപവും യോജിച്ചതുമാണ്; നീ എന്റെ സഹധർമചാരിണിയാണ്, പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാത്മാവും ധനുർധാരിയുമായ രാമൻ പ്രിയയായ മൈഥിലരാജപുത്രി സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂട്ടി രമണീയമായ തപോവനങ്ങളിലേക്കു പോയി. ‘ന ഹ്യനിഷ്ടോഽനുശാസ്യതേ’ (ഇഷ്ടമില്ലാത്തവനെ ആരും ഉപദേശിക്കുന്നില്ല) എന്ന വാക്ക് ഒരു സുഭാഷിതംപോലെയാണ് — അപ്രിയനായവനോട് ആരും ഹിതം ഉപദേശിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഉപദേശംതന്നെയാണ് നിന്റെ സ്നേഹത്തിന്റെ പ്രമാണം എന്ന് രാമൻ സീതയെ അനുനയിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്; അവിടെ ‘രമണീയമായ തപോവനങ്ങളിലേക്കു പോയി’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — വാദം ശമിച്ചു; ദമ്പതികൾ വീണ്ടും ഏകമനസ്സോടെ മുന്നോട്ടു പുറപ്പെട്ടു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥