സർഗ്ഗം
സീതയുടെ ധർമോപദേശം
കാമജമായ മൂന്നു വ്യസനങ്ങളുടെ നിരൂപണം, സൂക്ഷിക്കാനേല്പിച്ച വാൾ കാരണം ഭ്രഷ്ടനായ തപസ്വിയുടെ കഥ, അഹിംസാധർമത്തിനായി സീതയുടെ അഭ്യർഥന
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ ആശ്രമമണ്ഡലം കാണാൻ സുതീക്ഷ്ണൻ രാമന് അനുവാദം നൽകി. ഈ സർഗത്തിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദത്തോടെ പുറപ്പെട്ട രഘുനന്ദനൻ മുന്നോട്ടു പോകാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, സീത ഹൃദ്യവും സ്നിഗ്ധവുമായ വാക്കുകളോടെ ഭർത്താവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. അവരുടെ വാക്ക് ആക്ഷേപമല്ല, ഭാര്യയുടെ സ്നേഹത്തിൽനിന്നുണ്ടായ ആശങ്കയാണ്. അവർ തുടങ്ങുന്നു: ‘മഹത്തായ ധർമം അതിസൂക്ഷ്മമായ വിധിയിലൂടെയാണു പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നത്; കാമജമായ വ്യസനങ്ങളിൽനിന്നു പിന്തിരിഞ്ഞ പുരുഷനുമാത്രമേ ഇവിടെ അതിനെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയൂ.’ കാമത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന വ്യസനങ്ങൾ മൂന്നുമാത്രം — മിഥ്യാവചനം, പരസ്ത്രീഗമനം, വൈരമില്ലാതെയുള്ള ക്രൂരത. അവയിൽ മിഥ്യാവാക്കാണ് പരമദോഷം എന്നു ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; എന്നാൽ മറ്റു രണ്ടും അതിനെക്കാൾ ഗുരുതരമാണെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. പിന്നെ ആദ്യത്തെ രണ്ടിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ നിർദോഷത അവർ വ്യക്തമായി പറയുന്നു: ‘രാഘവാ, അങ്ങേക്കു മിഥ്യാവചനം ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാവുകയുമില്ല. മനുഷ്യേന്ദ്രാ, ധർമം നശിപ്പിക്കുന്ന പരസ്ത്രീവിഷയകമായ അഭിലാഷമാകട്ടെ അങ്ങേക്കില്ല, ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, മനസ്സിൽപ്പോലും അത് എവിടെയുമില്ല. അങ്ങ് എപ്പോഴും സ്വന്തം ഭാര്യയിൽ നിരതനും ധർമിഷ്ഠനും സത്യസന്ധനും അച്ഛന്റെ നിർദേശം നിറവേറ്റുന്നവനുമാണ്. അങ്ങയിൽ ധർമം, അങ്ങയിൽ സത്യം, അങ്ങയിൽ എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ ആദ്യത്തെ രണ്ടു വ്യസനങ്ങൾ ഭർത്താവിന്റെ സ്വഭാവംകൊണ്ടുതന്നെ നീങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നു കാണിച്ചിട്ട് അവർ മൂന്നാമത്തേതിനെക്കുറിച്ചു പറയാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിലൂടെ അവരുടെ വാക്ചാതുര്യം പ്രകടമാകുന്നു — സ്തുതിയോടുകൂടിയ വിനയമാണ് അവരുടെ ഉപായം, നിന്ദയല്ല. ഇവിടെ ‘ഹൃദ്യയാ സ്നിഗ്ധയാ’ (ഹൃദ്യവും സ്നിഗ്ധവുമായ) എന്ന രണ്ടു വിശേഷണങ്ങളിലൂടെ കവി സീതയുടെ വാക്കിന്റെ രണ്ടു ഗുണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അതു മനോഹരമാണ്, സ്നേഹാർദ്രവുമാണ്; അതുകൊണ്ട് അവരുടെ ഉപദേശം ഭർത്താവിന്റെ ചെവിക്കു കയ്പാകുന്നില്ല. ‘കാമജാനി’ (കാമത്തിൽനിന്നുണ്ടായവ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവർ വ്യക്തമാക്കുന്നു — ദോഷങ്ങളുടെ മൂലം കാമമാണ്, കേവലം പ്രവൃത്തിയല്ല.
‘ശുഭദർശനാ, ഇതെല്ലാം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവർക്കു വഹിക്കാൻ കഴിയും; അങ്ങയുടെ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എനിക്കറിയാം’ എന്നു സീത ഭർത്താവിന്റെ സംയമത്തെ വീണ്ടും പ്രശംസിക്കുന്നു. പിന്നെ അവർ മൂന്നാമത്തെ വ്യസനം അവതരിപ്പിക്കുന്നു — മോഹവശാൽ വൈരമില്ലാതെപോലും ചെയ്യപ്പെടുന്ന, മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രാണഹിംസ എന്ന രൗദ്രകർമം; അതുതന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്നത് എന്ന്. കാരണം ദണ്ഡകാരണ്യവാസികളായ ഋഷിമാരുടെ രക്ഷണത്തിനായി യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസരെ വധിക്കാമെന്ന് അങ്ങു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഇതിനുവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് ‘ദണ്ഡകം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ വനത്തിലേക്ക് അങ്ങു സഹോദരനോടൊപ്പം ബാണവും വില്ലുമേന്തി പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ അവർ പ്രതിജ്ഞയെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല, ഭർത്താവിന്റെ പരാക്രമത്തെ സംശയിക്കുന്നുമില്ല; വൈരമില്ലാതെയുള്ള വധം എങ്ങനെ ശരിയാകും എന്നുമാത്രമേ ചോദിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതുതന്നെയാണ് അവരുടെ മുഴുവൻ ഉപദേശത്തിന്റെയും മൂലമായ ജിജ്ഞാസ. ‘ഏതന്നിമിത്തം ച വനം ദണ്ഡകാ ഇതി വിശ്രുതം’ (ഇതിനുവേണ്ടിത്തന്നെ ദണ്ഡകം എന്നു പ്രസിദ്ധമായ വനം) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവർ വനത്തിന്റെ പേരിന്റെ പൊരുത്തവും കാണിക്കുന്നു — ദണ്ഡം (ശിക്ഷ) പ്രവർത്തിക്കുന്നിടം ദണ്ഡകം; അതുകൊണ്ട് അവിടെ പ്രവേശിച്ച ക്ഷത്രിയന്റെ കൈയിലുള്ള വില്ല് സ്വയംതന്നെ കർമം യാചിക്കുന്നു എന്നാണു ധ്വനി.
‘അങ്ങനെ പുറപ്പെട്ട അങ്ങയെ കണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് ചിന്താകുലമായി; അങ്ങയുടെ ചര്യയെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുന്ന എനിക്ക് അങ്ങയുടെ പരമശ്രേയസ്സുമാത്രമാണ് ഹിതമായിത്തോന്നുന്നത്’ എന്ന് അവർ തന്റെ ആശങ്കയുടെ മൂലം അറിയിക്കുന്നു. ‘വീരാ, ദണ്ഡകങ്ങളിലേക്കുള്ള അങ്ങയുടെ യാത്ര എനിക്ക് ഇഷ്ടമാകുന്നില്ല; അതിന്റെ കാരണം പറയുന്ന എന്റെ വാക്കു കേട്ടാലും. വില്ലും ബാണവും കൈയിലേന്തി അങ്ങു സഹോദരനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു; അവിടെ എല്ലാ വനചരരെയും കണ്ട് ഒരുപക്ഷേ കാരണമില്ലാതെതന്നെ ശരങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചുപോയേക്കുമോ എന്നാണ് എന്റെ ഭയം.’ പിന്നെ അവർ ഒരു ലൗകികോപമ നൽകുന്നു — അഗ്നിയുടെ അടുത്തുള്ള വിറക് അതിന്റെ തേജോബലം ജ്വലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ക്ഷത്രിയരുടെ അടുത്തുള്ള വില്ല് അവരുടെ ബലവും പ്രതാപവും അത്യധികം ഉയർത്തുന്നു. ആയുധത്തിന്റെ സാമീപ്യംതന്നെ ചിത്തത്തിൽ വികാരം ജനിപ്പിക്കുന്നു എന്ന ഈ ഉപമയാണ് വരാനിരിക്കുന്ന കഥയുടെ വിത്ത്. ഹിന്ദിഭാഷ്യം ഇവിടെ ‘വനചരാൻ’ എന്ന പദം രാക്ഷസരെക്കുറിച്ചുള്ളതായിത്തന്നെ എടുക്കുന്നു; സീതയാകട്ടെ പൊതുവെ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാവരെയും ഓർക്കുന്നു, കാരണം അവരുടെ ഭയം ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക ജീവിയിലല്ല, ആയുധത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽത്തന്നെയാണു ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പിന്നെ തന്റെ അഭിപ്രായത്തിനു പിൻബലം നൽകാൻ അവർ ഒരു പുരാതനകഥ പറയുന്നു. പണ്ട്, മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിർഭയരായി രമിച്ചിരുന്ന ഒരു പുണ്യവനത്തിൽ സത്യവാദിയും ശുദ്ധനുമായ ഒരു തപസ്വി വസിച്ചിരുന്നുവത്രേ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സിനു വിഘ്നം വരുത്താൻ ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രൻ ഒരു ഭടന്റെ രൂപം ധരിച്ച് വാളുമേന്തി ആ ആശ്രമത്തിൽ വന്നു. അദ്ദേഹം ഉത്തമമായ ഒരു വാൾ ആ ആശ്രമപദത്തിൽ വെച്ച്, പുണ്യതപസ്സിൽ മുഴുകിയിരുന്ന ആ മുനിക്ക് സൂക്ഷിക്കാനേല്പിക്കുന്ന (ന്യാസ) രീതിയിൽ നൽകി. ആ ആയുധം ലഭിച്ച മുനി ന്യാസം രക്ഷിക്കുന്നതിൽ തത്പരനായി, തന്റെ വിശ്വാസ്യത കാത്തുകൊണ്ട്, അതുമായിത്തന്നെ വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും ശേഖരിക്കാൻ എവിടെയെല്ലാം പോകുന്നുവോ, അവിടെയൊന്നും ആ വാളില്ലാതെ പോകുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ എന്നും ആയുധം ചുമന്നുനടന്ന ആ തപോധനൻ ക്രമേണ തപസ്സിലുള്ള നിശ്ചയം ഉപേക്ഷിച്ച് തന്റെ ബുദ്ധിയെ രൗദ്രമാക്കി. പിന്നെ രൗദ്രകർമങ്ങളിൽ രസിക്കുന്നവനും പ്രമത്തനും അധർമത്താൽ വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെട്ടവനുമായ ആ മുനി ആ ആയുധത്തോടൊപ്പമുള്ള സഹവാസംകൊണ്ടുതന്നെ ഒടുവിൽ നരകത്തിൽ പോയി. ‘ഇങ്ങനെയാണ് പണ്ടു സംഭവിച്ചത് — ആയുധസംയോഗത്തിന്റെ ഫലം; അഗ്നിയുമായുള്ള സംയോഗം വിറകു കത്തുന്നതിനു കാരണമാകുന്നതുപോലെ, ആയുധവുമായുള്ള സംയോഗവും അതു ധരിക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വികാരത്തിനു കാരണമാകുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു’ എന്ന് അവർ ഉപസംഹരിക്കുന്നു. ഇവിടെ കഥയുടെ താത്പര്യം — ആയുധം സ്വയം ദുഷ്ടമല്ല; അതിന്റെ നിരന്തരമായ സാമീപ്യം ക്രമേണ ബുദ്ധിയെ മാറ്റുന്നു എന്നതാണ്. കഥയുടെ വിന്യാസവും ചിന്തനീയമാണ് — ഇന്ദ്രൻ സ്വയം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല, മുനിയെ ശപിക്കുന്നുമില്ല; വാൾ ഏല്പിച്ചിട്ടു പോകുന്നതേയുള്ളൂ. ന്യാസം രക്ഷിക്കുന്നതാകട്ടെ ധർമംതന്നെ; അതുകൊണ്ട് ധർമംതന്നെ ആചരിച്ചുകൊണ്ട് മുനി ക്രമേണ ഭ്രഷ്ടനായി എന്നതാണ് ഇവിടത്തെ കരുണ. ‘ന വിനാ യാതി തം ഖഡ്ഗം’ (ആ വാളില്ലാതെ പോകുന്നില്ല) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഷ്ഠ കാണിക്കുന്നു; ആ നിഷ്ഠതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പതനത്തിനു കാരണമായി. ‘ചകാര രൗദ്രീം സ്വാം ബുദ്ധിം’ (തന്റെ ബുദ്ധിയെ രൗദ്രമാക്കി) എന്ന വാക്യത്തിൽ കർതൃത്വം മുനിയുടേതുതന്നെ, ആയുധത്തിന്റേതല്ല; എങ്കിലും നിമിത്തം ആയുധത്തോടുള്ള സഹവാസമാണെന്നു സീത സ്ഥാപിക്കുന്നു.
‘സ്നേഹംകൊണ്ടും ബഹുമാനംകൊണ്ടും ഞാൻ അങ്ങയെ ഓർമിപ്പിക്കുകയാണ്, പഠിപ്പിക്കുകയല്ല’ എന്ന് അവർ വിനയത്തോടെ പറയുന്നു; ഒരു ഗുരുവിനെപ്പോലെ ഉപദേശിക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, മറന്നുപോയതിനെ ഓർമിപ്പിക്കാൻമാത്രമേ ആഗ്രഹിക്കുന്നുള്ളൂ. ‘വില്ലേന്തിയ അങ്ങ്, വൈരമില്ലാതെ ദണ്ഡകത്തിൽ വസിക്കുന്ന രാക്ഷസരെ കൊല്ലുക എന്ന ആ ബുദ്ധി ഒരുവിധത്തിലും സ്വീകരിക്കരുത്; വീരാ, അപരാധമില്ലാതെയുള്ള കൊല ലോകം അംഗീകരിക്കുകയില്ല. വനങ്ങളിൽ ആത്മസംയമത്തോടെ കഴിയുന്ന ക്ഷത്രിയവീരന്മാർക്കു വില്ലുകൊണ്ടുള്ള കർമം ഇത്രമാത്രം — ആർത്തരെ രക്ഷിക്കുക; നിരപരാധികളെ കൊല്ലുകയല്ല. എവിടെ ആയുധം, എവിടെ വനം? എവിടെ ക്ഷാത്രം, എവിടെ തപസ്സ്? ഇവ പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളാണ്; നമ്മിൽ ഇവ പൊരുത്തമില്ലാതെ ഇടകലർന്നിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോഴാകട്ടെ നാം തപോവനപ്രദേശത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് ദേശധർമംതന്നെ പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ. കേവലം ആയുധസേവകൊണ്ട് ബുദ്ധി ഒരു ലുബ്ധന്റേതുപോലെ കലുഷമാകുന്നു; വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് അങ്ങ് ഇഷ്ടംപോലെ ക്ഷത്രധർമം ആചരിച്ചുകൊള്ളുക. രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് മുനിവൃത്തിയിൽ നിരതനായാൽ എന്റെ ശ്വശ്രൂശ്വശുരന്മാർക്ക് (ഭർത്താവിന്റെ അമ്മയ്ക്കും അച്ഛനും) അക്ഷയമായ പ്രീതി ഉണ്ടാകും.’ ‘ഓർമിപ്പിക്കുന്നു, പഠിപ്പിക്കുന്നില്ല’ എന്ന ഭാവം ഇവിടെ പ്രത്യേകം ഓർമിക്കേണ്ടതാണ് — ഭാര്യ ഭർത്താവിനെ ശാസിക്കുന്നില്ല, ഓർമിപ്പിക്കുന്നതേയുള്ളൂ. ‘ദേശധർമഃ പൂജ്യതാം’ (ദേശധർമം പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ) എന്ന വാക്കിൽ അവർ പുതിയൊരു സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കുകയല്ല, സ്ഥലകാലങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള ധർമംതന്നെ ഉപദേശിക്കുകയാണ് — നഗരത്തിൽ ക്ഷാത്രം, തപോവനത്തിൽ അഹിംസ. ‘പുനർഗത്വാ ത്വയോധ്യായാം’ (വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ ചെന്ന്) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവർ ക്ഷത്രധർമത്തെ എന്നേക്കുമായി നിഷേധിക്കുന്നില്ല; അതിന്റെ കാലവും ദേശവും നിയന്ത്രിക്കുന്നതേയുള്ളൂ.
ഒടുവിൽ അവർ ധർമത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം പാടുന്നു: ‘ധർമത്തിൽനിന്ന് അർഥം ഉണ്ടാകുന്നു, ധർമത്തിൽനിന്നു സുഖം ഉണ്ടാകുന്നു, ധർമംകൊണ്ട് എല്ലാം ലഭിക്കുന്നു; ധർമമാണ് ഈ ജഗത്തിന്റെ സാരം. അതതു നിയമങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രയത്നപൂർവം തന്നെത്തന്നെ ക്ലേശിപ്പിച്ചാണ് നിപുണർ ധർമം പ്രാപിക്കുന്നത്; സുഖസാധനങ്ങളിൽനിന്നു സുഖഹേതുവായ ധർമം ലഭിക്കുകയില്ല. സൗമ്യാ, എന്നും ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയോടെ തപോവനത്തിൽ ധർമം ആചരിക്കുക; മൂന്നു ലോകങ്ങളും അങ്ങേക്കു തത്ത്വത്തിൽ അറിവുള്ളതാണല്ലോ.’ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ രചിച്ച അവസാനത്തെ ശ്ലോകത്തിലാകട്ടെ, അവർ തന്റെ വാക്കിനെ സ്ത്രീസഹജമായ ചാപല്യംമാത്രമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു: ‘അങ്ങയോടു ധർമം പറയാൻ ആർക്കു കഴിയും? അനുജനോടൊപ്പം സ്വന്തം ബുദ്ധികൊണ്ടു വിചാരിച്ച് അങ്ങേക്ക് എന്ത് ഇഷ്ടമാകുന്നുവോ അതു വൈകാതെ ചെയ്താലും.’ ഇങ്ങനെ അവർ ഉപദേശം നിർബന്ധത്തോടെ അവസാനിപ്പിക്കുന്നില്ല; തീരുമാനം ഭർത്താവിന്റെ വിവേകത്തിൽത്തന്നെ ഏല്പിക്കുന്നു. ‘ന സുഖാല്ലഭതേ സുഖം’ (സുഖത്തിൽനിന്നു സുഖം ലഭിക്കുന്നില്ല) എന്ന അർധശ്ലോകംകൊണ്ട് അവർ തപസ്സിന്റെ രഹസ്യം ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു — സുഖസാധനങ്ങൾകൊണ്ടു പരമസുഖം ലഭിക്കുന്നില്ല; നിയമങ്ങൾകൊണ്ടു തന്നെത്തന്നെ ക്ലേശിപ്പിച്ചാൽമാത്രമേ അതു ലഭിക്കൂ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे नवमः सर्गः॥ ९॥