സർഗ്ഗം
സുതീക്ഷ്ണാശ്രമത്തിൽ രാമന്റെ ആതിഥ്യം
സുതീക്ഷ്ണാശ്രമത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര, മുനിയുടെ സ്വാഗതവചനം, ലോകസമർപ്പണം നിരസിക്കൽ, മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദം, രാത്രിവാസം
ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന രാമൻ സഹോദരനോടും സീതയോടും ആ ബ്രാഹ്മണരോടുമൊപ്പം സുതീക്ഷ്ണന്റെ ആശ്രമപദത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. ഏറെ ദൂരം സഞ്ചരിച്ച്, ധാരാളം ജലമുള്ള നദികൾ കടന്ന്, അവർ നിർമലമായ ഒരു പർവതം കണ്ടു — മഹാമേരുപോലെ ഉയർന്നത്. പിന്നെ ഇക്ഷ്വാകുശ്രേഷ്ഠരായ രാഘവന്മാർ ഇരുവരും സീതയോടൊപ്പം പലതരം മരങ്ങൾ നിബിഡമായി നിറഞ്ഞ ഒരു കാനനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആ ഘോരവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച രാമൻ ഏകാന്തമായ ഒരിടത്ത്, ധാരാളം പൂക്കളും പഴങ്ങളുമുള്ള മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും മരവുരിമാലകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു — മരങ്ങളിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വല്കലവസ്ത്രങ്ങൾതന്നെയാണ് ആ ആശ്രമത്തിന്റെ അലങ്കാരം എന്നു സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയോടെ കവി കാണിക്കുന്നു. അവിടെ മലവും ചെളിയും ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു താപസൻ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട്, രാമൻ യഥാവിധി സമീപിച്ച് തപോധനനായ ആ സുതീക്ഷ്ണനോടു സംസാരിച്ചു. വഴിയുടെ ദൈർഘ്യം, നദികൾ കടക്കൽ, പർവതദർശനം, വനപ്രവേശം, ആശ്രമദർശനം എന്നിങ്ങനെ ക്രമമായി കവി യാത്രയെത്തന്നെ ഒരു ചിത്രംപോലെ വർണിക്കുന്നു. ‘വിമലം ശൈലം മഹാമേരുമിവ’ (മഹാമേരുപോലെ നിർമലമായ പർവതം) എന്ന ഉപമകൊണ്ട് പർവതത്തിന്റെ ഉയരവും നിർമലതയും — രണ്ടും — സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇവിടെ ‘മഹാമേഘമിവ’ (മഹാമേഘംപോലെ) എന്നാണു പാഠം; ഹിന്ദിഭാഷ്യമാകട്ടെ മുദ്രിതപാഠംതന്നെ പിന്തുടരുന്നു. ‘മലപങ്കജധാരിണം’ എന്ന പദം രണ്ടുവിധത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാം — മലവും ചെളിയും ധരിച്ചവൻ എന്നോ, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ എന്നോ; ഹിന്ദിഭാഷ്യം രണ്ടാമത്തെ അർഥമാണു സ്വീകരിക്കുന്നത്.
‘ഭഗവൻ, ഞാൻ രാമനാണ്, അങ്ങയെ കാണാൻ വന്നതാണ്; ധർമജ്ഞനും സത്യവിക്രമനുമായ മഹർഷേ, എന്നോടു സംസാരിച്ചാലും’ എന്ന് അദ്ദേഹം വിനയത്തോടെ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, അദ്ദേഹം തന്റെ കുലമോ പരാക്രമമോ പറയുന്നില്ല, പേരുമാത്രമേ അറിയിക്കുന്നുള്ളൂ എന്നതാണ്. അപ്പോൾ ധീരനായ ആ മുനി ധർമം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനെ നോക്കി, കൈകൾകൊണ്ട് ആലിംഗനംചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘രഘുശ്രേഷ്ഠാ, സത്യം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമാ, അങ്ങേക്കു സ്വാഗതം; അങ്ങു കാലുകുത്തിയതോടെ ഈ ആശ്രമം ഇപ്പോൾ സനാഥമായതുപോലെയായി. മഹായശസ്വിയായ വീരാ, അങ്ങയെത്തന്നെ കാത്തിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെനിന്നു ദേവലോകത്തേക്കു കയറാതിരുന്നത്.’ ശരഭംഗനെപ്പോലെ ഈ മുനിയും രാമനെ കാണുന്നതിനുവേണ്ടിമാത്രം സ്വർഗാരോഹണം വൈകിപ്പിച്ചു എന്ന സമാനമായ ഭാവം ഇവിടെ വീണ്ടും കാണുന്നു. ‘സനാഥ ഇവ’ (സനാഥമായതുപോലെ) എന്ന ഉപമകൊണ്ട്, രാമൻ വരുന്നതിനുമുമ്പ് ആശ്രമം അനാഥമായതുപോലെയായിരുന്നു എന്ന് മുനി കാണിക്കുന്നു. ‘മാം അഭിവദ’ (എന്നോടു സംസാരിച്ചാലും) എന്ന രാമന്റെ പ്രാർഥന വിനയത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠയാണ് — ദർശനംകൊണ്ടുമാത്രം തൃപ്തനാകാതെ അദ്ദേഹം വചനവും യാചിക്കുന്നു. ‘സത്യഭൃതാം വര’ (സത്യം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ) എന്ന സംബോധനയിലൂടെ മുനി രാമന്റെ സത്യനിഷ്ഠയെത്തന്നെ പ്രധാനഗുണമായി കരുതുന്നു.
‘അങ്ങു രാജ്യഭ്രഷ്ടനായി ചിത്രകൂടത്തിൽ ചെന്നു വസിക്കുന്നു എന്നു ഞാൻ കേട്ടു. കാകുത്സ്ഥാ, ഇവിടെ ദേവരാജനായ ശതക്രതു വന്നിരുന്നു. ആ മഹാദേവനായ സുരേശ്വരൻ എന്റെ അടുക്കൽവന്ന് പറഞ്ഞു — എന്റെ പുണ്യകർമംകൊണ്ട് എല്ലാ ശുഭലോകങ്ങളും ഞാൻ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന്. ദേവർഷിമാർ വസിക്കുന്നതും തപസ്സുകൊണ്ടു ഞാൻ ജയിച്ചതുമായ ആ ലോകങ്ങളിൽ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അങ്ങു ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടി വിഹരിച്ചാലും.’ ഇങ്ങനെ ഈ മുനിയും തന്റെ തപഃഫലം രാമനു നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അഞ്ചാം സർഗത്തിൽ ശരഭംഗൻ ചെയ്തതുതന്നെയാണ് ഇവിടെ സുതീക്ഷ്ണനും ചെയ്യുന്നത് — തപസ്വികൾക്കു രാമനിലുള്ള ഭക്തി ഇതിലൂടെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വരവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കും മുനി ഒരു സാക്ഷിയെന്നപോലെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലം ദേവന്മാരും അംഗീകരിച്ചതാണെന്ന് അറിയാം. ‘സഭാര്യഃ സലക്ഷ്മണഃ’ (ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടുംകൂടി) എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം രാമനെ ഒറ്റയ്ക്കല്ല, പരിവാരസമേതനായാണ് ആ ലോകങ്ങളിൽ വിഹരിക്കാൻ ക്ഷണിക്കുന്നത്. ‘രാജ്യഭ്രഷ്ടഃ’ എന്ന വാക്കു കഠിനമായി തോന്നാമെങ്കിലും മുനിയുടെ വായിൽ അതു വെറും വൃത്താന്തകഥനംമാത്രമാണ്.
ഉഗ്രതപസ്വിയും ജ്വലിക്കുന്നവനും സത്യവാദിയുമായ ആ മഹർഷിയോട്, വാസവൻ ബ്രഹ്മാവിനോടെന്നപോലെ, ആത്മവാനായ രാമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘മഹാമുനേ, ലോകങ്ങളെ ഞാൻതന്നെ സ്വയം നേടിക്കൊള്ളാം; ഇപ്പോൾ ഈ വനത്തിൽ നിർദേശിക്കപ്പെട്ട ഒരു വാസസ്ഥലമാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. അങ്ങ് എല്ലാക്കാര്യത്തിലും നിപുണനും സകല ജീവികളുടെയും ഹിതത്തിൽ തത്പരനുമാണ് — ഇതു മഹാത്മാവായ ഗൗതമഗോത്രജനായ ശരഭംഗൻ എന്നോടു പറഞ്ഞതാണ്.’ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകപ്രസിദ്ധനായ ആ മഹർഷി വലിയ ഹർഷത്തോടെ മധുരമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. ഇവിടെയും രാമന്റെ അതേ നിയമം — മറ്റൊരാൾ നൽകുന്ന ഫലം അദ്ദേഹം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ പറയുന്നയാളുടെ ഗൗരവം കുറയ്ക്കുന്നുമില്ല; നേരെമറിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രാർഥിക്കുന്നു. ‘വാസവൻ ബ്രഹ്മാവിനോടെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമകൊണ്ട് സംവാദത്തിന്റെ ഗൗരവം വർണിക്കപ്പെടുന്നു — പറയുന്നയാൾ ശിഷ്യനെപ്പോലെ വിനീതൻ, കേൾക്കുന്നയാൾ പിതാമഹനെപ്പോലെ പൂജ്യൻ. ശരഭംഗന്റെ പേരു പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ കാണിക്കുന്നത്, താൻ യാദൃച്ഛികമായല്ല, ഗുരുനിർദേശമനുസരിച്ചുതന്നെയാണ് വന്നത് എന്നാണ്. ‘ഹർഷേണ മഹതാ യുതഃ’ (വലിയ ഹർഷത്തോടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് മുനിയുടെ സന്തോഷം കാണിക്കുന്നു, കാരണം രാമൻ അവിടെ വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
‘രാമാ, ഈ ആശ്രമംതന്നെ ഗുണമുള്ളതാണ്; ഇവിടെ സുഖമായി വസിച്ചാലും. ഋഷിസംഘങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഇവിടം എപ്പോഴും കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളുംകൊണ്ടു സമൃദ്ധമാണ്. എന്നാൽ ഈ ആശ്രമത്തിൽ വലിയ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ ഒന്നിനെയും ഭയമില്ലാതെ വന്ന്, മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിച്ച്, ആരെയും ഉപദ്രവിക്കാതെ തിരിച്ചുപോകുന്നു; മൃഗങ്ങളല്ലാതെ ഇവിടെ മറ്റൊരു ദോഷവുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.’ ആ മഹർഷിയുടെ ആ വാക്കുകേട്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ ധീരനായ രാമൻ ശരത്തോടുകൂടിയ വില്ലു കൈയിലെടുത്തു പറഞ്ഞു: ‘അതിമഹാഭാഗനായ മുനേ, വന്നുചേരുന്ന ആ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെ മൂർച്ചയേറിയ അഗ്രവും നേരായ മുട്ടുകളുമുള്ള ശരംകൊണ്ടു ഞാൻ കൊന്നാൽ അങ്ങേക്ക് അതിൽ വിഷമം തോന്നും; അതിനെക്കാൾ കഷ്ടതരമായി എന്തുണ്ട്? അതുകൊണ്ട് ഈ ആശ്രമത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിക്കുന്നതു ഞാൻ ശരിയായി കാണുന്നില്ല.’ മുനിയുടെ മനോഭാവം രക്ഷിക്കാൻവേണ്ടിത്തന്നെയാണ് രാമൻ അവിടെ താമസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തത് — ക്ഷത്രിയന്റെ ധനുർധാരണവും ആശ്രമത്തിന്റെ അഹിംസയും — ഇവ തമ്മിലുള്ള വിരോധം ഇവിടെ സൂക്ഷ്മമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘അകുതോഭയാഃ’ (ഒന്നിനെയും ഭയമില്ലാത്തവ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിലെ അഭയാന്തരീക്ഷം പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവിടെ മൃഗങ്ങൾപോലും ഭയപ്പെടുന്നില്ല. മുനിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ദോഷമായത് രാമന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ധർമസങ്കടംതന്നെയാണ് — മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്നത് അനിഷ്ടം, ആശ്രമത്തിനു ക്ഷതമേൽക്കുന്നതും അനിഷ്ടം. അതുകൊണ്ട് ദീർഘവാസം നിരസിച്ച് അദ്ദേഹം മുനിയുടെ ആശ്രമത്തെ ക്ഷതത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹത്തോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാമൻ സംസാരം നിർത്തി സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനു പോയി; സായംസന്ധ്യ അനുഷ്ഠിച്ചശേഷം സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം സുതീക്ഷ്ണന്റെ രമണീയമായ ആശ്രമത്തിൽ അവിടെ വസിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചു. പിന്നെ സന്ധ്യാകർമം കഴിഞ്ഞ് രാത്രിയായതുകണ്ട് മഹാത്മാവായ സുതീക്ഷ്ണൻ താപസർക്കു യോജിച്ച ശുഭമായ ആഹാരം സ്വയംതന്നെ കൊണ്ടുവന്ന് ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർക്കു നന്നായി സത്കരിച്ചു നൽകി. ‘സ്വയം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് മുനിയുടെ ആതിഥ്യനിഷ്ഠ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആദ്യത്തെ രാത്രി സുതീക്ഷ്ണാശ്രമത്തിൽ കഴിഞ്ഞു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ പ്രഭാതത്തിലെ പുറപ്പാടു വർണിക്കപ്പെടുന്നു. സന്ധ്യോപാസനയും ഭക്ഷണവും — ഈ രണ്ടുംകൊണ്ട് ദിവസം അവസാനിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥