സർഗ്ഗം
വാനപ്രസ്ഥരുടെ ശരണാഗതിയും രാമന്റെ അഭയപ്രതിജ്ഞയും
നാനാവിധ തപസ്വികളുടെ സമാഗമം, രാജധർമോപദേശം, രാക്ഷസർ നടത്തുന്ന കൂട്ടക്കൊലയുടെ നിവേദനം, രാമന്റെ രക്ഷണപ്രതിജ്ഞ, സുതീക്ഷ്ണാശ്രമത്തിലേക്കുള്ള പുറപ്പാട്
ശരഭംഗൻ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള കാകുത്സ്ഥനായ രാമനെ മുനിസംഘങ്ങൾ കൂട്ടമായി വന്നു സമീപിച്ചു. ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ നിലവിലിരുന്ന തപശ്ചര്യകളുടെ വൈവിധ്യം അറിയുന്നതിനായി കവി ഇവിടെ വാനപ്രസ്ഥരുടെ വിവിധ ശ്രേണികൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു. വൈഖാനസർ, വാലഖില്യർ, സമ്പ്രക്ഷാലർ, മരീചിപർ; അനേകം അശ്മകുട്ടർ, ഇലകൾമാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന താപസർ; ദന്തോലൂഖലികൾ, ഉന്മജ്ജകർ, ഗാത്രശയ്യർ, അശയ്യർ, അനവകാശികർ; ജലാഹാരികൾ, വായുഭക്ഷകർ, ആകാശനിലയർ, സ്ഥണ്ഡിലശായികൾ; ഊർധ്വവാസികൾ, ദാന്തർ, നനഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവർ, ജപനിരതർ, തപോനിഷ്ഠർ, പഞ്ചാഗ്നിതപസ്സനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ — ഇവരെല്ലാവരും അവിടെ ഒത്തുകൂടി. ഓരോ പേരും ഓരോ വ്രതത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഒരാൾ വെള്ളംമാത്രം കുടിക്കുന്നു, ഒരാൾ വായുമാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നു, ഒരാൾ കല്ലുകൊണ്ടു ധാന്യം ഇടിക്കുന്നു, ഒരാൾ പല്ലുകൊണ്ടുതന്നെ ആ ജോലി ചെയ്യുന്നു, ഒരാൾ കഴുത്തോളം വെള്ളത്തിൽ നിൽക്കുന്നു, ഒരാൾ വെറും നിലത്തുതന്നെ കിടക്കുന്നു, ഒരാൾ നനഞ്ഞ വസ്ത്രം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല, ഒരാൾ വേനലിൽ പഞ്ചാഗ്നികളെ സേവിക്കുന്നു. ഇത്രയും വിഭിന്നവ്രതങ്ങളുള്ള തപസ്വികൾക്കെല്ലാം ഒരേയൊരു വ്യഥയും ഒരേയൊരു ശരണദാതാവുമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നതെന്ന് മുന്നോട്ടു വ്യക്തമാകും. ഗീതാപ്രസ്സ് പതിപ്പിൽ ഈ പേരുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം അടിക്കുറിപ്പിൽ വിസ്തരിച്ചു നൽകിയിട്ടുണ്ട്, കാരണം പല പേരുകളും ഇന്നു ദുർഗ്രഹമാണ്. ഈ തപസ്വികൾക്കെല്ലാം പൊതുവായ ലക്ഷണം ഒന്നുമാത്രം — വീടുപേക്ഷിച്ചു വനത്തിൽ നിയമപൂർവമുള്ള വാസം. അവരെല്ലാവരും ഒരുമിച്ചുതന്നെ വന്നുചേർന്നു എന്ന വാക്കിലൂടെ അവരുടെ സാമൂഹികമായ ഉത്കണ്ഠ പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രാഹ്മമായ ശോഭയുള്ളവരും ദൃഢമായ യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രരുമായ ആ താപസരെല്ലാവരും ശരഭംഗാശ്രമത്തിൽ രാമനെ സമീപിച്ചു. ധർമജ്ഞരായ ആ ഋഷിസംഘങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന്, ധർമം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും പരമധർമജ്ഞനുമായ രാമനെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: ‘ഈ ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെയും ഭൂമിയുടെയും മഹാരഥനും പ്രധാനിയും നാഥനുമാണ് അങ്ങ്; ദേവന്മാർക്കു മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നപോലെ അങ്ങു മനുഷ്യലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനാണ്. യശസ്സുകൊണ്ടും വിക്രമംകൊണ്ടും അങ്ങു മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനാണ്; അങ്ങയിൽ പിതൃവ്രതവും സത്യവും സമൃദ്ധമായ ധർമവും നിലകൊള്ളുന്നു.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, തപസ്വികൾ ആദ്യം സ്തുതിക്കുകയാണു ചെയ്യുന്നത്, നേരിട്ടു യാചിക്കുകയല്ല — യാചിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് യാചിക്കപ്പെടുന്നയാളുടെ യോഗ്യത സ്ഥാപിക്കണം എന്നതാണു ശിഷ്ടാചാരം. ‘മഹാരഥഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധസാമർഥ്യവും ‘നാഥഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് രക്ഷണസാമർഥ്യവും — ഇവ രണ്ടും — സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ബ്രാഹ്മ്യാ ശ്രിയാ യുക്താഃ’ (ബ്രാഹ്മമായ ശോഭയുള്ളവർ) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് അവരുടെ തപസ്സിദ്ധമായ തേജസ്സും ‘ദൃഢയോഗസമാഹിതാഃ’ എന്നതുകൊണ്ട് ചിത്തൈകാഗ്ര്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത്തരക്കാർപോലും രാമനെ ശരണം പ്രാപിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു — ഇതിലൂടെ അവരുടെ ഭയത്തിന്റെ ഗൗരവം അറിയാം. ‘പിതൃവ്രതത്വം’ എന്ന പദം കൈകേയിയുടെ വരത്തിന്റെ സന്ദർഭം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതുമൂലമാണ് രാമൻ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു വനത്തിൽ വന്നത്.
പിന്നെ അവർ വിനയപൂർവം തങ്ങളുടെ പ്രാർഥനയ്ക്ക് ആമുഖം ഒരുക്കുന്നു: ‘നാഥാ, മഹാത്മാവും ധർമജ്ഞനും ധർമവത്സലനുമായ അങ്ങയെ സമീപിച്ച്, യാചകരായതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ ചിലതു പറയും; അതു ക്ഷമിക്കാൻ അങ്ങ് അർഹനാണ്.’ പിന്നെ രാജധർമം ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു: ‘പ്രജകളിൽനിന്നു കരമായി ആറിലൊന്നു വാങ്ങുകയും എന്നാൽ അവരെ മക്കളെയെന്നപോലെ രക്ഷിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാജാവിനു മഹത്തായ അധർമം ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ രാജ്യത്തു വസിക്കുന്ന എല്ലാവരെയും സ്വന്തം പ്രാണനെപ്പോലെ, പ്രാണനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ട മക്കളെപ്പോലെ, നിത്യജാഗ്രതയോടെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്നവൻ അനേകവർഷം നിലനിൽക്കുന്ന ശാശ്വതമായ കീർത്തി നേടുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനം പ്രാപിച്ച് അവിടെയും മഹിമയോടെ വാഴുന്നു. മാത്രമല്ല, കിഴങ്ങും പഴവും ഭക്ഷിക്കുന്ന മുനി അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പരമധർമത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന്, ധർമപൂർവം പ്രജകളെ രക്ഷിക്കുന്ന രാജാവിനുള്ളതാകുന്നു.’ ഈ ഉപദേശം രാമനോടുള്ള ആക്ഷേപമല്ല, ഓർമിപ്പിക്കലാണ് — കാരണം വനത്തിൽ വസിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ രാജപുത്രൻതന്നെ; പ്രജാരക്ഷണം അദ്ദേഹത്തിനു ജന്മസിദ്ധമായ കർത്തവ്യവുമാണ്. ‘സ്വന്തം പ്രാണനെപ്പോലെ’ എന്നത് ആദ്യത്തെ ഉപമ, ‘മക്കളെപ്പോലെ’ എന്നതു രണ്ടാമത്തേത് — ആദ്യത്തേതുകൊണ്ട് ആത്മീയതയും രണ്ടാമത്തേതുകൊണ്ട് വാത്സല്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘നിത്യയുക്തഃ’ (നിത്യജാഗ്രതയോടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട്, രക്ഷണം വല്ലപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടതല്ല, നിരന്തരം ചെയ്യേണ്ടതാണ് എന്നു പറയുന്നു. ‘നാലിലൊന്ന്’ എന്ന സിദ്ധാന്തം സ്മൃതികളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. പ്രജകളുടെ ധർമത്തിൽ രാജാവിന് ഓഹരിയുണ്ട് എന്ന സിദ്ധാന്തത്തിലൂടെ രാജാവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം തപസ്സിനുതന്നെ തുല്യമാക്കപ്പെടുന്നു.
അതിനുശേഷം അവർ തങ്ങളുടെ ദുഃഖം അറിയിക്കുന്നു: ‘ബ്രാഹ്മണർ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഈ വലിയ വാനപ്രസ്ഥസമൂഹം അങ്ങു നാഥനായിരിക്കെയും അനാഥരെപ്പോലെ രാക്ഷസരാൽ കഠിനമായി കൊല്ലപ്പെടുന്നു. വരൂ, കാണൂ — ഘോരരായ രാക്ഷസർ പലവിധത്തിൽ കൊന്ന, ആത്മസംസ്കാരം നേടിയ മുനിമാരുടെ ശരീരങ്ങൾ വനത്തിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. പമ്പാനദീതീരത്തു വസിക്കുന്നവരുടെയും മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്തു വസിക്കുന്നവരുടെയും ചിത്രകൂടത്തിൽ പാർക്കുന്നവരുടെയും വലിയ കൂട്ടക്കൊല നടക്കുന്നു. ഭീകരകർമികളായ രാക്ഷസർ വനത്തിൽ തപസ്വികളോടു ചെയ്യുന്ന ഘോരമായ ഈ ദ്രോഹം ഞങ്ങൾക്കു സഹിക്കാനാവുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ശരണത്തിനായി ശരണ്യനായ അങ്ങയുടെ അടുക്കൽ ഞങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു; നിശാചരരാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന ഞങ്ങളെ പരിപാലിക്കണമേ. രാജകുമാരാ, ഭൂമിയിൽ അങ്ങയെക്കാൾ ഉയർന്ന ഒരു ഗതി ഞങ്ങൾക്കില്ല; ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും രാക്ഷസരിൽനിന്നു പരിപാലിക്കണമേ.’ കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ ശരീരങ്ങളുടെ ദർശനംതന്നെയാണ് ഇവിടെ ഏറ്റവും ബലവത്തായ തെളിവ് — വാക്കുകൊണ്ടു പറയാതെ നേരിട്ടു കാണിക്കാനാണ് അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ‘ത്വന്നാഥഃ അനാഥവത്’ (അങ്ങു നാഥനായിരിക്കെ അനാഥരെപ്പോലെ) എന്ന വിരോധാഭാസത്തിലൂടെ അവരുടെ വേദന തീവ്രമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇവിടെ മൂന്നു സ്ഥലനിർദേശങ്ങൾ പ്രധാനമാണ് — പമ്പ, മന്ദാകിനി, ചിത്രകൂടം; ഇവയിലൂടെ ഉപദ്രവം ഒരു പ്രദേശത്തുമാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. ‘ബഹുധാ ഹതാനാം’ (പലവിധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് വധത്തിന്റെ പലതരം രീതികൾ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ശരണാർഥം ശരണ്യം’ എന്ന പദങ്ങളുടെ യമകംപോലെയുള്ള വിന്യാസം ശരണാഗതിയുടെ ഭാവം ദൃഢമാക്കുന്നു. ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ഇവിടെ രാമനെ ‘ശരണാഗതവത്സലൻ’ (ശരണം പ്രാപിച്ചവരോടു വാത്സല്യമുള്ളവൻ) എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു. ‘ഏഹി പശ്യ’ (വരൂ, കാണൂ) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ട് അവർ രാമനെ ക്ഷണിക്കുകയാണ്, കേൾപ്പിക്കുകമാത്രമല്ല. ‘പരിപാലയ’ (പരിപാലിക്കണമേ) എന്ന ക്രിയാപദം രണ്ടുതവണ ആവർത്തിക്കുന്നു; അതിലൂടെ യാചനയുടെ തീവ്രത വർധിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തോടെ അവരുടെ വാക്കുകൾ സമാപിക്കുന്നു.
തപസ്വികളുടെ ആ വാക്കുകേട്ട് ധർമാത്മാവായ കാകുത്സ്ഥൻ എല്ലാ തപസ്വികളോടും മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയേണ്ടതില്ല; ഞാൻ തപസ്വികളാൽ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്, യാചിക്കപ്പെടേണ്ടവനല്ല. സ്വന്തം കാര്യത്തിനുവേണ്ടിമാത്രമായി എനിക്കു വനത്തിൽ പ്രവേശിക്കേണ്ടിയിരുന്നു; എന്നാൽ രാക്ഷസർ നിങ്ങളോടു ചെയ്യുന്ന ഈ ദ്രോഹം നീക്കാനായി, അച്ഛന്റെ നിർദേശം നിറവേറ്റുന്നവനായി, ഞാൻ ഈ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായിത്തന്നെയാണ് യാദൃച്ഛികമായി ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നത്; എന്റെ ഈ വനവാസം മഹത്തായ ഫലമുള്ളതാകും.’ ഇവിടെ രാമന്റെ ഔദാര്യം കാണാം — യാചകരെ ഉപകരിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ആ ഉപകാരത്തെ തന്റെ സ്വന്തം ലാഭമായിത്തന്നെ കരുതുന്നു. അച്ഛന്റെ ആജ്ഞാപാലനവും മുനിരക്ഷണവും — രണ്ടു പ്രയോജനങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം കാണിക്കുന്നു. ‘ആജ്ഞാപ്യോഹം’ (ഞാൻ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ) എന്ന വാക്കാണ് സർഗത്തിന്റെ ഹൃദയം — രാജപുത്രനായിരുന്നിട്ടും താൻ തപസ്വികളുടെ ആജ്ഞയ്ക്കു വിധേയനാണെന്ന് അദ്ദേഹം സ്വയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ യാചകരുടെ ലജ്ജ നീക്കപ്പെടുകയും അവരുടെ ഗൗരവം രക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘മഹാഫലഃ’ (മഹത്തായ ഫലമുള്ളത്) എന്ന അവസാനപദം വനവാസത്തിന്റെ പുതിയൊരു അർഥം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു — ശിക്ഷയായിരുന്നതുതന്നെ സേവയ്ക്കുള്ള അവസരമായിത്തീർന്നു.
‘തപസ്വികളുടെ ശത്രുക്കളായ രാക്ഷസരെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സഹോദരനോടൊപ്പമുള്ള എന്റെ വീര്യം തപോധനരായ ഋഷിമാർ കാണട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അഭയം നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ള ആ വീരൻ തപോധനർക്കു വരം നൽകി, ആര്യജനങ്ങൾക്കു യോജിച്ച ദാനവും ചെയ്ത്, ലക്ഷ്മണനോടും തപോധനരോടുമൊപ്പം സുതീക്ഷ്ണന്റെ അടുക്കലേക്കുതന്നെ പോയി. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്; അതുകൊണ്ട് സർഗത്തിന്റെ സമാപനം ഗാംഭീര്യത്തോടെ ശോഭിക്കുന്നു. ‘പശ്യന്തു വീര്യം’ (വീര്യം കാണട്ടെ) എന്ന ആഹ്വാനത്തിലൂടെ രാമൻ അവരെത്തന്നെ തന്റെ പ്രതിജ്ഞയ്ക്കു സാക്ഷികളാക്കുന്നു. സുതീക്ഷ്ണാശ്രമത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയോടെ അടുത്ത സർഗത്തിന്റെ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे षष्ठः सर्गः॥ ६॥