॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 105ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಅಗಸ್ತ್ಯರಿಂದ ಆದಿತ್ಯಹೃದಯದ ಉಪದೇಶ

ಯುದ್ಧದಿಂದ ದಣಿದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಆಗಮನ, ಆದಿತ್ಯಹೃದಯದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ, ಸೂರ್ಯನ ನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿ, ನಮಸ್ಕಾರಗಳು, ಫಲಶ್ರುತಿ, ರಾಮನ ಜಪ, ಸೂರ್ಯನ ಆಶೀರ್ವಚನ

ಯುದ್ಧದಿಂದ ದಣಿದು ರಣದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನೂ, ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತ ರಾವಣನನ್ನೂ ಕಂಡು, ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದ ಭಗವಾನ್ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಆಗ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದರು: ‘ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮ, ರಾಮ, ವತ್ಸ, ಸನಾತನವಾದ ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು; ಇದರಿಂದ ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲುವೆ. ಆದಿತ್ಯಹೃದಯವು ಪುಣ್ಯಕರ, ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದು, ಜಯವನ್ನು ತರುವುದು, ನಿತ್ಯವೂ ಜಪಿಸತಕ್ಕದ್ದು, ಅಕ್ಷಯ, ಪರಮ, ಮಂಗಳಕರ; ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳಿಗೂ ಮಂಗಳ, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವುದು, ಚಿಂತೆ-ಶೋಕಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು, ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಉತ್ತಮವಾದುದು. ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ, ದೇವಾಸುರರಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ, ಭುವನೇಶ್ವರನಾದ ಭಾಸ್ಕರ ವಿವಸ್ವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸು.’ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಥಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾವಣನು ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ರಾಮನೂ ದೀರ್ಘ ಯುದ್ಧದಿಂದ ದಣಿದು ಚಿಂತಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯ ಆಗಮನ ದೈವಾನುಗ್ರಹ. ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರೂ ಅಗಸ್ತ್ಯರೇ; ಈಗ ಅವರು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ — ಶಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಶಾಸ್ತ್ರ. ‘ರಾಮ ರಾಮ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಾರಿಯ ಸಂಬೋಧನೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ‘ವತ್ಸ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಗುರುವಿನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು. ಸ್ತೋತ್ರದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲಗಳು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ — ಶತ್ರುನಾಶ, ಜಯ, ಪಾಪನಾಶ, ಚಿಂತೆ-ಶೋಕಗಳ ಶಮನ, ಆಯುರ್ವೃದ್ಧಿ. ‘ಗುಹ್ಯಮ್’ (ರಹಸ್ಯ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅದರ ರಹಸ್ಯತೆಯೂ, ‘ಸನಾತನಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯೂ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉಪಾಸ್ಯನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವವನು, ಕಿರಣಯುಕ್ತನು, ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸುರರಿಂದಲೂ ವಂದಿತನು — ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು — ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದಣಿದಿದ್ದಾನೆ, ಚಿಂತಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ರಾವಣನು ಮತ್ತೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಯ ಉಪದೇಶ ಕೇವಲ ಶತ್ರುಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಮನಶ್ಶಾಂತಿಗಾಗಿಯೂ ಹೌದು. ‘ಚಿಂತಾಶೋಕಪ್ರಶಮನಮ್’ (ಚಿಂತೆ-ಶೋಕಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು) ಎಂಬ ಫಲವು ರಾಮನ ಆ ಕ್ಷಣದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ‘ಪೂಜಯಸ್ವ’ (ಪೂಜಿಸು) ಎಂಬ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಉಪದೇಶದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ — ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು, ಪೂಜೆಯೂ ಜಪವೂ ಅಗತ್ಯ.

‘ಇವನು ಸರ್ವದೇವಾತ್ಮಕನು, ತೇಜಸ್ವಿ, ಕಿರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುವವನು; ಇವನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೇವಾಸುರಗಣಗಳನ್ನೂ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಸ್ಕಂದ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮಹೇಂದ್ರ, ಕುಬೇರ, ಕಾಲ, ಯಮ, ಸೋಮ, ಜಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ವರುಣ; ಪಿತೃಗಳು, ವಸುಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು, ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು, ಮರುತ್ತುಗಳು, ಮನು, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಜೆಗಳು, ಪ್ರಾಣ, ಋತುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಭಾಕರ. ಆದಿತ್ಯ, ಸವಿತೃ, ಸೂರ್ಯ, ಖಗ, ಪೂಷಾ, ಗಭಸ್ತಿಮಾನ್, ಸುವರ್ಣಸದೃಶ, ಭಾನು, ಹಿರಣ್ಯರೇತಾ, ದಿವಾಕರ; ಹರಿದಶ್ವ, ಸಹಸ್ರಾರ್ಚಿ, ಸಪ್ತಸಪ್ತಿ, ಮರೀಚಿಮಾನ್, ತಿಮಿರೋನ್ಮಥನ, ಶಂಭು, ತ್ವಷ್ಟಾ, ಮಾರ್ತಂಡಕ, ಅಂಶುಮಾನ್; ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ, ಶಿಶಿರ, ತಪನ, ಅಹಸ್ಕರ, ರವಿ, ಅಗ್ನಿಗರ್ಭ, ಅದಿತಿಪುತ್ರ, ಶಂಖ, ಶಿಶಿರನಾಶನ; ವ್ಯೋಮನಾಥ, ತಮೋಭೇದಿ, ಋಗ್ಯಜುಸ್ಸಾಮಪಾರಗ, ಘನವೃಷ್ಟಿ, ಜಲಮಿತ್ರ, ವಿಂಧ್ಯವೀಥೀಪ್ಲವಂಗಮ; ಆತಪೀ, ಮಂಡಲೀ, ಮೃತ್ಯು, ಪಿಂಗಲ, ಸರ್ವತಾಪನ, ಕವಿ, ವಿಶ್ವ, ಮಹಾತೇಜ, ರಕ್ತ, ಸರ್ವಭವೋದ್ಭವ; ನಕ್ಷತ್ರ-ಗ್ರಹ-ತಾರೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ವಿಶ್ವಭಾವನ, ತೇಜಸ್ಸುಗಳಿಗೂ ತೇಜಸ್ಸಾದವನು — ದ್ವಾದಶಾತ್ಮನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವಿರಲಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಎಂಬುದು ವೇದಾಂತದ ದೃಷ್ಟಿ — ಒಬ್ಬನೇ ದೇವನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಮಗಳು ಅವನ ವಿವಿಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ — ಸವಿತೃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವವನು, ಪೂಷಾ ಎಂದರೆ ಪೋಷಿಸುವವನು, ದಿವಾಕರ ಎಂದರೆ ಹಗಲನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು, ಹರಿದಶ್ವ ಎಂದರೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆಗಳುಳ್ಳವನು, ಸಪ್ತಸಪ್ತಿ ಎಂದರೆ ಏಳು ಕುದುರೆಗಳುಳ್ಳವನು, ಮಾರ್ತಂಡ ಎಂದರೆ ಅಂಡದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಬೀಜ, ಅಗ್ನಿಗರ್ಭ ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು, ಶಿಶಿರನಾಶನ ಎಂದರೆ ಚಳಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ವಿಂಧ್ಯವೀಥೀಪ್ಲವಂಗಮ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುವವನು. ದ್ವಾದಶಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಹನ್ನೆರಡು ಮಾಸಗಳ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರ ಸ್ವರೂಪನು. ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ‘10-15’ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಖ್ಯೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಾಮಗಳ ಮಾಲೆಯು ಸೂರ್ಯನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನೂ ಸರ್ವಶಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಉಪಾಸಕನು ಒಬ್ಬನೇ ದೇವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಋಗ್ಯಜುಸ್ಸಾಮಪಾರಗ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ತ್ರಯೀವಿದ್ಯೆಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಎಂದೂ, ‘ಅಪಾಂ ಮಿತ್ರ’ (ಜಲಗಳ ಮಿತ್ರ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮಳೆಯ ಕಾರಣ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

‘ಪೂರ್ವಗಿರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳ ಪತಿಗೆ, ದಿನಾಧಿಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಜಯನಿಗೆ, ಜಯಭದ್ರನಿಗೆ, ಹರ್ಯಶ್ವನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ; ಸಹಸ್ರಾಂಶುವೇ, ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಉಗ್ರನಿಗೆ, ವೀರನಿಗೆ, ಸಾರಂಗನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ; ಕಮಲಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುವವನೇ, ಪ್ರಚಂಡನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಬ್ರಹ್ಮ-ಈಶಾನ-ಅಚ್ಯುತರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದವನಿಗೆ, ಸೂರನಿಗೆ, ಆದಿತ್ಯವರ್ಚಸ್ಸುಳ್ಳವನಿಗೆ, ಭಾಸ್ವಂತನಿಗೆ, ಸರ್ವಭಕ್ಷಕನಿಗೆ, ರೌದ್ರರೂಪಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನಿಗೆ, ಹಿಮವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನಿಗೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನಿಗೆ, ಅಮಿತಾತ್ಮನಿಗೆ, ಕೃತಘ್ನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನಿಗೆ, ದೇವನಿಗೆ, ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವವನಿಗೆ, ಹರಿಗೆ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ, ತಮಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಿಗೆ, ಕಾಂತಿರೂಪನಿಗೆ, ಲೋಕಸಾಕ್ಷಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.’ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕಾರಗಳ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ — ಪೂರ್ವಗಿರಿ ಎಂದರೆ ಉದಯಾಚಲ, ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಎಂದರೆ ಅಸ್ತಾಚಲ; ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅವನು ಜಯದ ಸ್ವರೂಪ, ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ಸಹಸ್ರಾಂಶು ಎಂದರೆ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನು. ಪದ್ಮಪ್ರಬೋಧ ಎಂದರೆ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುವವನು. ಬ್ರಹ್ಮ, ಈಶಾನ, ಅಚ್ಯುತರು ಒಡೆಯರಾದರೂ ಅವರಿಗೂ ಇವನು ಒಡೆಯ ಎಂಬುದು ಭಾವ. ಅವನು ಕತ್ತಲೆ, ಹಿಮ, ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಘ್ನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ — ಈ ನಾಲ್ಕು ನಾಶಕ ಗುಣಗಳು ರಾಮನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾವಣನೂ ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕೃತಘ್ನತೆಯ ಮೂರ್ತಿ. ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅವನು ಲೋಕದ ಸಾಕ್ಷಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಮಸ್ಕಾರಗಳೇ ಜಪದ ಆತ್ಮ. ನಮಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿನ ‘ನಮೋ ನಮಃ’ ಎಂಬ ಪುನರುಕ್ತಿ ಭಕ್ತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉಗ್ರ, ವೀರ, ಪ್ರಚಂಡ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಚಿತ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನೂ ಈಗ ಉಗ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಲಿದ್ದಾನೆ. ‘ಲೋಕಸಾಕ್ಷಿ’ ಎಂಬ ನಾಮವು, ಸೂರ್ಯನು ರಾವಣನ ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ವಧೆಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

‘ಈ ಪ್ರಭುವೇ ಭೂತಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನೇ ಅವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇವನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹೀರುತ್ತಾನೆ, ತಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಅವು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಇವನೇ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಗಳ ಫಲವೂ ಇವನೇ. ದೇವತೆಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲ — ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಗೂ ಪರಮಪ್ರಭು ಇವನೇ. ರಾಘವ, ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಕಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಡುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಭಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವ ಯಾವ ಪುರುಷನೂ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ದೇವದೇವನೂ ಜಗತ್ಪತಿಯೂ ಆದ ಇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸು; ಇದನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿದರೆ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವೆ. ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಇದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಬಂದಂತೆಯೇ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಸೂರ್ಯನ ಮೂರು ವ್ಯಾಪಾರಗಳು — ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ — ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವನು ನೀರನ್ನು ಹೀರುತ್ತಾನೆ, ತಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಮಳೆಗರೆಯುತ್ತಾನೆ — ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಕ್ರವೇ ಅವನ ಅಧೀನ. ನಿದ್ರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು ಅವನ ಸಾಕ್ಷಿಸ್ವರೂಪ. ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಅವನೇ. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ — ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಜಪವು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಜಪವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ‘ಅಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷಣೇ’ (ಇದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮುನಿಯು ತತ್ಕ್ಷಣದ ಫಲವನ್ನು ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ರಾಮನ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತೆ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ — ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಯಿತು. ಅವರ ಬರವು-ಹೋಗುವಿಕೆ ಕೇವಲ ರಾಮನ ಉಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೈವವೇ ಏರ್ಪಡಿಸಿದಂತಿದೆ. ‘ದೇವದೇವಂ ಜಗತ್ಪತಿಮ್’ (ದೇವದೇವನೂ ಜಗತ್ಪತಿಯೂ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಜಗತ್ತಿಗೂ ಒಡೆಯ ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ‘ಏಕಾಗ್ರಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಜಪದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನ ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಘವನ ಶೋಕ ಆಗ ನಾಶವಾಯಿತು; ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಸಂಯತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಅವನು ಪರಮ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಆ ವೀರ್ಯವಂತನು ಹರ್ಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ರಾವಣನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದನು; ಮಹತ್ತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅವನ ವಧೆಗೆ ಕಟಿಬದ್ಧನಾದನು. ಆಗ ದೇವಗಣಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ರವಿಯು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತಸಗೊಂಡು ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ, ನಿಶಾಚರಪತಿಯ ನಾಶ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ ಎಂದರಿತು ‘ತ್ವರೆಮಾಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ರಾಮನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಸ್ಪಷ್ಟ — ಶೋಕದಿಂದ ಹರ್ಷಕ್ಕೆ, ಚಿಂತೆಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ. ಅವನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ಆಚಮನ, ಶುದ್ಧಿ, ಸೂರ್ಯದರ್ಶನ, ಮೂರು ಬಾರಿ ಜಪ. ಆಮೇಲೆಯೇ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಉಪಾಸನೆಗೂ ಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ; ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸೂರ್ಯನೇ ಸ್ವತಃ ರಾಮನ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ತ್ವರಸ್ವ’ (ತ್ವರೆಮಾಡು) ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ರಾವಣನ ಅಂತ್ಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಸೂರ್ಯವಂಶದವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕುಲದೇವತೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಈ ಸರ್ಗದ ನಂತರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ರಾವಣನನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಚಿತ್ತನಾದ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ, ಹಿಂದೆ ಚಿಂತೆಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದ ಶತ್ರುವೇ ಈಗ ಹರ್ಷದ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ — ಇದು ವಿಜಯದ ನಿಶ್ಚಯ. ‘ಪ್ರಯತಾತ್ಮವಾನ್’ (ಸಂಯತಚಿತ್ತನಾದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನ ಸಂಯಮವೂ, ‘ಧಾರಯಾಮಾಸ’ (ಧರಿಸಿಕೊಂಡನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದುದೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿವೆ. ಶೋಕದ ನಾಶವೇ ವಿಜಯದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाधिकशततमः सर्गः॥ १०५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ