॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 78ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮಕರಾಕ್ಷನ ಯುದ್ಧಪ್ರಸ್ಥಾನ

ಕುಂಭ-ನಿಕುಂಭರ ವಧೆಯಿಂದ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ರಾವಣನ ಆದೇಶ, ಮಕರಾಕ್ಷನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಸೇನೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ, ದುರ್ನಿಮಿತ್ತಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರ ರಣಾಭಿಗಮನ

ನಿಕುಂಭನು ಹತನಾದುದನ್ನೂ ಕುಂಭನು ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಪರಮ ಅಸಹನಶೀಲನಾದ ರಾವಣನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉರಿದನು. ನೈರ್ಋತರ ರಾಜನಾದ ಅವನು ಕ್ರೋಧದಿಂದಲೂ ಶೋಕದಿಂದಲೂ — ಎರಡರಿಂದಲೂ — ಮೂರ್ಛಿತನಂತಾಗಿದ್ದನು; ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಖರನ ಮಗನಾದ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ ಮಕರಾಕ್ಷನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು — ‘ಮಗನೇ, ನನ್ನಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಿತನಾದ ನೀನು ಸೈನ್ಯದೊಡನೆ ಹೋಗು; ವನವಾಸಿಗಳಾದ ವಾನರರೊಡನೆ ಆ ರಾಘವನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲು.’ ರಾವಣನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತನ್ನನ್ನು ಶೂರನೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಖರಪುತ್ರ ಮಕರಾಕ್ಷನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ನಿಶಾಚರನಾದ ರಾವಣನಿಗೆ ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದನು. ಆಮೇಲೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅವನು ದಶಗ್ರೀವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ರಾವಣನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಶುಭ್ರವಾದ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು. ಖರನು ರಾವಣನಿಗೆ ಸಹೋದರನಂತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ರಾವಣನು ಮಕರಾಕ್ಷನನ್ನು ‘ಮಗನೇ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಖರನು ಹಿಂದೆ ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಂದ ಹತನಾಗಿದ್ದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಮಕರಾಕ್ಷನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ವಧೆಯ ಪ್ರತೀಕಾರವೂ ಅಡಗಿದೆ — ಆ ವಿಷಯ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾವಣನ ಶೋಕವೂ ಕ್ರೋಧವೂ ಎರಡೂ ಉತ್ಕಟವಾಗಿವೆ; ಅವನು ತಾನೇ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೆ ಬೇರೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಶೂರಮಾನೀ’ — ತನ್ನನ್ನು ಶೂರನೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡವನು — ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಉಪಹಾಸವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಶೂರನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಭವಿಷ್ಯ ಬೇರೆ. ರಾವಣನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ‘ಜಹಿ’ (ಕೊಲ್ಲು) ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದ — ಅವನ ಗುರಿ ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಖರಪುತ್ರನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಬೇಗನೆ ರಥವನ್ನು ತರಿಸು, ಸೈನ್ಯವನ್ನೂ ತ್ವರೆಯಿಂದ ತರಿಸು.’ ಅವನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿಶಾಚರನಾದ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನು ರಥವನ್ನೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನೂ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ತಂದೊಪ್ಪಿಸಿದನು. ನಿಶಾಚರನಾದ ಮಕರಾಕ್ಷನು ರಥಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನೇರಿ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು — ‘ಬೇಗನೆ ರಥವನ್ನು ನಡೆಸು.’ ಆಮೇಲೆ ಮಕರಾಕ್ಷನು ಆ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ರಾಕ್ಷಸರೇ, ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿರಿ. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ರಾವಣನಿಂದ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನಾನು ಆಜ್ಞಾಪಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿಶಾಚರರೇ, ಇಂದು ನಾನು ರಾಮನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ, ಶಾಖಾಮೃಗವಾದ (ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಓಡಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಯಾದ) ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೂ ವಾನರರನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವೆನು. ಇಂದು ಶೂಲಗಳ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ, ಎದುರಾದ ವಾನರರ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು, ಒಣಗಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಸುಡುವಂತೆ, ಸುಟ್ಟುಬಿಡುವೆನು.’ ಮಕರಾಕ್ಷನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲ ನಿಶಾಚರರೂ ನಾನಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ ಸನ್ನದ್ಧರಾದರು. ರಥಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಶುಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ — ಇದು ಯುದ್ಧಯಾತ್ರೆಯ ರೀತಿ. ಮಕರಾಕ್ಷನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಅತ್ಯಂತ ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ — ತಾನೊಬ್ಬನೇ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುವೆನೆಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಒಣಗಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಉಪಮೆ ಅವನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರು ಹೀಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಹತರಾದುದನ್ನು ಓದುಗನು ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಕರಾಕ್ಷನು ತಾನೇ ಆಜ್ಞೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ — ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಥವನ್ನೂ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ತರುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಸೇನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಾರಥಿಗೆ ‘ಬೇಗನೆ’ ಎಂಬ ಆದೇಶ ಅವನ ತ್ವರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ‘ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಅವನು ತಾನು ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ಸೈನಿಕರು ಮುಂದೆ — ಇದು ನಾಯಕನ ರೀತಿ. ಅವನು ರಾವಣನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಸೈನಿಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಅಧಿಕಾರ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸುಗ್ರೀವ, ವಾನರರು. ‘ಶಾಖಾಮೃಗಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಶೂಲಗಳು ಎಂಬ ಎರಡು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೂರದಿಂದ ಬಾಣಗಳು, ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಶೂಲ.

ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲ, ಕ್ರೂರರಾದ, ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳ, ಪಿಂಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಕೆದರಿದ ಕೂದಲುಳ್ಳ, ಭಯಾನಕರಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಆನೆಗಳಂತೆ ಘೀಳಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಾಕಾಯರಾದ ಅವರು ಮಹಾಕಾಯನಾದ ಖರಪುತ್ರನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತ ಹರ್ಷದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾವಿರಾರು ಶಂಖ-ಭೇರಿಗಳ, ಸಿಂಹನಾದಗಳ, ತೋಳುಗಳನ್ನು ತಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಮಹಾಶಬ್ದ ಉಂಟಾಯಿತು — ರಾಕ್ಷಸರು ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತೋಳುಗಳನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ರಾಕ್ಷಸರ ರೂಪವರ್ಣನೆ ಭಯಾನಕ — ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು, ಪಿಂಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಕೆದರಿದ ಕೂದಲು. ಅವರು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಲ್ಲರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದುರ್ಜಯರು. ಅವರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ — ಈ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಭಾರವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಂಖ-ಭೇರಿಗಳ ನಾದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸವದಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೇನೆಯ ನಿರ್ಗಮನ ಮಹೋತ್ಸವದಂತೆ — ಆದರೆ ಈ ಉತ್ಸವದ ಅಂತ್ಯ ದುಃಖಮಯ ಎಂದು ಕವಿ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಆಗ ಅವನ ಸಾರಥಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಚಾಟಿ ಜಾರಿಬಿತ್ತು; ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಧ್ವಜ ದೈವವಶಾತ್ ತಟ್ಟನೆ ಬಿತ್ತು. ಅವನ ರಥಕ್ಕೆ ಹೂಡಿದ್ದ ಕುದುರೆಗಳು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು — ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಮರೆತು — ತೊಡರುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ನಡೆದು, ದೀನವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖಗಳೊಡನೆ ಸಾಗಿದವು. ರೌದ್ರನೂ ದುರ್ಮತಿಯೂ ಆದ ಆ ಮಕರಾಕ್ಷನು ಹೊರಡುವಾಗ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕರ್ಕಶವಾದ ದಾರುಣ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನಿಮಿತ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡೂ ಅತ್ಯಂತ ವೀರ್ಯವಂತರಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ಅವುಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ — ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿ — ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೊರಟರು. ಮೋಡಗಳ, ಆನೆಗಳ, ಕೋಣಗಳ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ, ರಣರಂಗದ ಮುಂಚೂಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಗದೆಗಳಿಂದಲೂ ಖಡ್ಗಗಳಿಂದಲೂ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ, ಯುದ್ಧಕುಶಲರಾದ ಆ ನಿಶಾಚರರು ‘ನಾನು, ನಾನು’ ಎನ್ನುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸುತ್ತಾಡಿದರು. ದುರ್ನಿಮಿತ್ತಗಳ ಪಟ್ಟಿ — ಚಾಟಿಯ ಪತನ, ಧ್ವಜದ ಪತನ, ಕುದುರೆಗಳ ಕಣ್ಣೀರು, ಧೂಳಿನ ಗಾಳಿ — ಮಕರಾಕ್ಷನ ಮರಣವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸವೀರನ ನಿರ್ಗಮನದಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಕ್ಷಸರು ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದೂ ಉಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ — ಇದು ಅವರ ಗರ್ವ ಮತ್ತು ದುರ್ಮತಿ. ‘ಅಹಮಹಮಿತಿ’ — ನಾನು, ನಾನು — ಎಂಬ ಮಾತು ಅವರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೂ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಮೊದಲು ಯುದ್ಧಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗಳ ಕಣ್ಣೀರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರುಣಾಜನಕ — ಪಶುಗಳೂ ಮುಂದಿನ ವಿನಾಶವನ್ನು ಅರಿತಂತೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽष्टसप्ततितमः सर्गः॥ ७८॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ