॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 64ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮಹೋದರನಿಂದ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಆಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಉಪಾಯಕಥನ

ಮಹೋದರನಿಂದ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ನಿಂದೆ, ಕಾಮದ ಪ್ರಶಂಸೆ, ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ಹೋಗುವುದರ ನಿಷೇಧ, ಸೀತೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಪಟೋಪಾಯ

ಅತಿಕಾಯನೂ ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವವನೂ ಆದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಹೇಳಿದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೋದರನು ಹೇಳಿದನು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ರಾವಣನನ್ನು ಅವನ ಅನೀತಿಗಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದನು, ಮಹೋದರನಾದರೋ ರಾಜನ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸಿ ಕುಂಭಕರ್ಣನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಕುಂಭಕರ್ಣ, ನೀನು ಸತ್ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಧೃಷ್ಟನೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯವನೂ ಆಗಿರುವೆ; ಗರ್ವಿಷ್ಠನಾದ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಾರೆ. ರಾಜನಿಗೆ ನೀತಿ-ಅನೀತಿಗಳು ತಿಳಿಯವು ಎಂದಲ್ಲ; ನೀನಾದರೋ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಧೃಷ್ಟನಾಗಿ ಕೇವಲ ಮಾತನಾಡಬಯಸುವೆ. ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾವಣನು ಸ್ಥಾನ, ವೃದ್ಧಿ, ಹಾನಿ, ದೇಶಕಾಲಗಳ ವಿಧಾನ, ತನ್ನ ಮತ್ತು ಪರರ ಬಲ — ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಬಲ್ಲನು. ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆ ಮಾಡದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯ ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಹೇಳಬಾರದಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಯಾವ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಆಡುವನು?’ ಇಲ್ಲಿ ‘ಅನುಪಾಸಿತವೃದ್ಧೇನ’ (ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆ ಮಾಡದವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಕುಂಭಕರ್ಣನನ್ನು ವೃದ್ಧಸೇವೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಿನೀತನು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಮಹೋದರನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗಳುಭಟತನ ಸ್ಪಷ್ಟ — ರಾಜನ ದೋಷವನ್ನು ಅವನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ದೋಷವನ್ನು ತೋರಿಸುವವನನ್ನೇ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಕೈಶೋರಕಾತ್ ಧೃಷ್ಟಃ’ (ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಧೃಷ್ಟ) ಎಂದು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಬಾಲಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವನ ಮಾತಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಆಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ರಾಜನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವುದೇ. ಹಿಂದೆ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಮಂತ್ರಿಗಳ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದನು — ಮಿತ್ರರೂಪದ ಶತ್ರುಗಳು, ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಅಹಿತವನ್ನು ಹಿತದಂತೆ ಹೇಳುವವರು ಎಂದು; ಆ ಮಾತು ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಬಿದ್ದಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮಹೋದರನು ಪ್ರತಿಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಿತ್ವ ಅವನ ಗುಣ, ಆದರೆ ಹೊಗಳುಭಟರ ನಡುವೆ ಅದೇ ದೋಷವೆಂಬಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೂ ಕಲಹವೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಇದು ಲಂಕೆಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಇನ್ನೊಂದು ಲಕ್ಷಣ.

‘ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಶ್ರಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅರಿಯುವ ಲಕ್ಷಣ ನಿನ್ನಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಪ್ರಯೋಜನ ಕರ್ಮವೇ; ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಗೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಕರ್ಮಗಳಿಗೂ ಫಲವುಂಟು. ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ನಿಃಶ್ರೇಯಸವೇ ಫಲ, ಅಧರ್ಮ-ಅನರ್ಥಗಳಿಗಾದರೋ ಪ್ರತ್ಯವಾಯದ (ಕೇಡಿನ) ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇತರ ಎರಡೂ ಫಲಕೊಡುತ್ತವೆ. ಜನರು ಇಹಲೋಕದ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನೂ ಕಲ್ಯಾಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.’ ಹೀಗೆ ಮಹೋದರನು ಕಾಮವನ್ನೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಸಾಧನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತ ರಾವಣನ ಸೀತಾಕಾಮವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಹೊಗಳುಭಟನ ಕಾಮವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಆದರ್ಶ ಮತವಲ್ಲ ಎಂದು ಮುದ್ರಣದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಅಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಇದು ನಮ್ಮ ಮತವೂ ಹೌದು. ಶತ್ರುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನು — ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೀತಿಯೇನಿದೆ?’ ಅನಂತರ ಅವನು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಏಕಾಕಿ ಅಭಿಯಾನದ ಕಾರಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ: ‘ಒಬ್ಬನೇ ಅಭಿಯಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ನೀನು ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣದಲ್ಲೂ ಯಾವುದು ಅಸಂಗತವೂ ಅಸಾಧುವೂ ಆಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.’ ಈ ವಾದದ ತಾತ್ಪರ್ಯ — ರಾಜನ ಕರ್ಮ ದೋಷಕರವಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಮಾತೇ ಅಯುಕ್ತ. ದುರ್ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪದಗಳಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಗಳನ್ನು ಕಾಲಭೇದದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು, ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದನು. ಮಹೋದರನಾದರೋ ಆ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ಕರ್ಮವೇ ಎಲ್ಲದರ ಮೂಲ, ಕಾಮವೂ ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರದ ಎಂದು. ಈ ತರ್ಕದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಪರಸ್ತ್ರೀಯ ಅಪಹರಣ ಕಾಮವಲ್ಲ, ಅಧರ್ಮವೇ. ಆದರೂ ರಾಜನ ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೋಷಬೋಧ ಉಂಟಾಗದಿರಲಿ ಎಂದು.

‘ಹಿಂದೆ ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅತಿಬಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದ ಆ ರಾಘವನನ್ನು ನೀನೊಬ್ಬನೇ ಹೇಗೆ ಗೆಲ್ಲುವೆ? ಹಿಂದೆ ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ಸೋತ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಇಂದಿಗೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭಯಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಕ್ರುದ್ಧ ಸಿಂಹದಂತಿರುವ ಆ ದಶರಥಪುತ್ರ ರಾಮನನ್ನು, ಮಲಗಿರುವ ಸರ್ಪದಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅಯ್ಯೋ, ನೀನು ಎಬ್ಬಿಸಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ. ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿತ್ಯವೂ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಲಾಗದ, ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಅಸಹ್ಯನಾದ ಅವನನ್ನು ಯಾರು ಎದುರಿಸಬಲ್ಲರು? ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ; ಅಪ್ಪಾ, ನೀನೊಬ್ಬನೇ ಹೋಗುವುದು ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸರಿಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಲಹೀನನಾದವನು ಸಮೃದ್ಧಬಲದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಅವನನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತರಲು ಯಾರು ಬಯಸುವನು? ರಾಕ್ಷಸೋತ್ತಮನೇ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಸಮಾನನಿಲ್ಲದ, ಇಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರಿಗೆ ಸಮನಾದ ಅವನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನೀನು ಹೇಗೆ ಆಶಿಸುವೆ?’ ಇಲ್ಲಿ ಮಹೋದರನು ರಾಮನ ಬಲವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಅವನ ಮುಂದಿನ ಕಪಟೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ. ಹೀಗೆ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಲೇ ಅವನು ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಭಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಪಮೆಗಳು — ಸಿಂಹ, ಮಲಗಿರುವ ಸರ್ಪ, ಮೃತ್ಯು — ರಾಮನ ದುರಾಸದತ್ವವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಹಿಂದೆ ಕುಂಭಕರ್ಣನನ್ನು ‘ಗರ್ವಿಷ್ಠ’ ಎಂದು ನಿಂದಿಸಿದವನೇ ಈಗ ಅವನನ್ನು ‘ತಾತ’ (ಅಪ್ಪಾ) ಎಂದು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನಿಜವಾದ ಆಶಯ ಮುಂದೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು — ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಛಲದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುವುದು. ‘ಹೀನಾರ್ಥಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಕುಂಭಕರ್ಣನನ್ನು ಸಹಾಯಹೀನನೆನ್ನುತ್ತಾನೆ, ರಾಮನನ್ನಾದರೋ ‘ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥ’ — ವಾನರಸೇನೆಯಿಂದಲೂ ವಿಭೀಷಣನಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದವನು — ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಬಲದ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಮನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಭಾರವಾದುದಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಈ ಮಾತು ಆಘಾತ. ಜನಸ್ಥಾನದ ಸ್ಮರಣೆ ಖರ, ದೂಷಣ, ತ್ರಿಶಿರಸ್ಸುಗಳ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ರಾಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡಿದ್ದನು.

ಹೀಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದ ಕುಂಭಕರ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹೋದರನು ರಾಕ್ಷಸರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವ ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ನೀನು ಏಕೆ ತಡಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ಸೀತೆ ನಿನ್ನ ವಶವಾಗುವಳು. ಸೀತೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತರುವ ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ; ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ರುಚಿಸಿದರೆ ಕೇಳು. ನಾನು, ದ್ವಿಜಿಹ್ವ, ಸಂಹ್ರಾದಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ವಿತರ್ದನ — ಈ ಐವರು ರಾಮವಧೆಗಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸು. ಅನಂತರ ನಾವು ಹೋಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ; ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾವು ಗೆದ್ದರೆ ಉಪಾಯಗಳ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಶತ್ರು ಬದುಕುಳಿದು, ನಾವು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಬಂದರೆ, ಆಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿದುದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ರಾಮನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಿದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಗಳನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು, ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದು, ‘ರಾಘವನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ನಾವು ತಿಂದುಬಿಟ್ಟೆವು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತೇವೆ. ಅನಂತರ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತೇವೆ; ನೀನು ನಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸು.’ ಈ ಉಪಾಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಕೇವಲ ನೆಪ, ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಛಲ. ‘ರಾಮನಾಮಾಂಕಿತೈಃ’ (ರಾಮನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಿದ) ಎಂಬ ಪದ ವಿಶೇಷವಾದುದು — ರಾಮನ ಬಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಹ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸ ಹುಟ್ಟಿಸಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೋದರನ ಬುದ್ಧಿ ವಂಚನೆಯಲ್ಲೇ ನಿಪುಣ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಲ್ಲ. ‘ಪಂಚ’ (ಐವರು) ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ವಿಚಾರಣೀಯ — ಕುಂಭಕರ್ಣನೊಬ್ಬನೇ ಅಲ್ಲ, ಐದು ಯೋಧರು ಹೋಗಲಿ ಎಂದು ಅವನು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಏಕಾಕಿ ಗಮನವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ‘ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾವು ಗೆದ್ದರೆ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಜಯದಲ್ಲೂ ಸಂಶಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪರಾಜಯವಾದರೆ ಕಪಟ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧವೂ ಕೇವಲ ನೆಪ, ಗುರಿಯಲ್ಲ. ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಅವನ ಕಪಟದಲ್ಲಿನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

‘ಅನಂತರ, ಪಾರ್ಥಿವನೇ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಘೋಷಿಸು — ತಮ್ಮನೊಡನೆಯೂ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆಯೂ ರಾಮನು ಹತನಾದನು ಎಂದು. ಶತ್ರುದಮನನೇ, ಅನಂತರ ಸಂತೋಷಗೊಂಡವನಂತೆ ನಟಿಸಿ ಸೇವಕರಿಗೆ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ಪರಿಚಾರಕರನ್ನೂ ಕಾಮ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಧನವನ್ನೂ ಕೊಡಿಸು; ವೀರರಿಗೆ ಮಾಲೆಗಳನ್ನೂ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಲೇಪನಗಳನ್ನೂ, ಯೋಧರಿಗೆ ಹೇರಳವಾದ ಪಾನೀಯವನ್ನೂ ಕೊಡಿಸು, ನೀನೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಡಿ. ಈ ಜನವಾರ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದ ಮೇಲೆ, ‘ರಾಮನು ಮಿತ್ರರ ಸಹಿತ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ತಿನ್ನಲ್ಪಟ್ಟನು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ, ನೀನು ಸೀತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಂತೈಸುತ್ತ ಧನಧಾನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಕಾಮ್ಯವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೂ ರತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸು. ರಾಜನೇ, ಶೋಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಈ ಮೋಸದಿಂದ, ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ನಾಥನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸೀತೆ ನಿನ್ನ ವಶವಾಗುವಳು. ತನ್ನ ರಮಣೀಯ ಪತಿ ನಾಶವಾದನೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವಳು ನಿರಾಶೆಯಿಂದಲೂ ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಚಾಂಚಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬರುವಳು. ಹಿಂದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳಾದ, ಈಗ ದುಃಖದಿಂದ ಬಡವಾಗಿರುವ ಅವಳು ಸುಖ ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸರ್ವಥಾ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವಳು.’ ಅನಂತರ ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ: ‘ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸುನೀತಿ; ರಾಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೆ ಅನರ್ಥವೇ ಆಗಬಹುದು. ಆತುರಪಡಬೇಡ; ಇಲ್ಲಿಯೇ ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ನಿನಗೆ ಮಹಾ ಸುಖಲಾಭ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದು. ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕದೆ, ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಜನಾಧಿಪನು ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಮಹಾಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಹುಕಾಲ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.’ ‘ಪ್ರೀತೋ ನಾಮ’ (ಸಂತೋಷಗೊಂಡವನಂತೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕೃತಕ ಹರ್ಷ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಮಹೋದರನಿಗೆ ಸೀತೆಯ ಸ್ವಭಾವ ತಿಳಿಯದು — ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಲೋಭನೆಗಳನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವಳು ಹೀಗೆ ವಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉಪಾಯ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ನಿಷ್ಫಲ ಎಂದು ಓದುಗನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸುಳ್ಳು ಘೋಷಣೆಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರ ಮನೋಬಲ ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು, ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಬಯಲಾದಾಗ ಭಯ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗುವುದು. ‘ಗಜಸ್ಕಂಧೇನ ಅವಘೋಷಯ’ (ಆನೆಯ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿಂದ ಘೋಷಿಸು) ಎಂಬುದು ರಾಜಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ರೀತಿ. ಉತ್ಸವ, ದಾನ, ಪಾನ — ಎಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಕಲ್ಪಿತ — ರಾಜನೇ ಸ್ವತಃ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದರೆ ಜನರೂ ಸೀತೆಯೂ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬುವರು. ಈ ಉಪಾಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ದುಃಖವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಜಯ’ ಎಂಬ ನೀತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದುದು, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಳ್ಳಿನೊಡನೆ ಸೇರಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಂದ್ಯ. ‘ಸ್ತ್ರೀಲಘುತ್ವಾತ್’ (ಸ್ತ್ರೀಸಹಜ ಚಾಂಚಲ್ಯದಿಂದ) ಎಂಬ ಮಾತು ಮಹೋದರನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಕವಿಯದನ್ನಲ್ಲ. ಸೀತೆಯ ಧೈರ್ಯ ಹಿಂದೆಯೇ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ — ರಾವಣನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಲೋಭನೆಗಳನ್ನೂ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅವಳು ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಂಡಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉಪಾಯ ಸೀತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೇ ಹೊರಡುವನು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःषष्टितमः सर्गः॥ ६४॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ