॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 39ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸುವೇಲಶಿಖರದಿಂದ ಲಂಕಾವಲೋಕನ

ಲಂಕೆಯ ವನೋಪವನಗಳ ವರ್ಣನೆ, ವಾನರರ ವನಪ್ರವೇಶ, ತ್ರಿಕೂಟಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ನಗರಿಯ ಶೋಭೆ, ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದ, ರಾಮನ ವಿಸ್ಮಯ

ಆ ರಾತ್ರಿ ಸುವೇಲಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿದ ವೀರರಾದ ವಾನರಯೂಥಪರು ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವನಗಳನ್ನೂ ಉಪವನಗಳನ್ನೂ ಕಂಡರು. ಅವು ಸಮತಟ್ಟಾದವು, ಸೌಮ್ಯವಾದವು, ರಮ್ಯವಾದವು, ವಿಶಾಲವಾದವು, ಉದ್ದವಾದವು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ವಾನರರು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ನಗರಿಯನ್ನು ದೂರದಿಂದ ಕಾಣಲಾಗಿತ್ತು; ಈಗ ಬೆಳಗಿನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಿಯ ತೋಟಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಶತ್ರುನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ಕವಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾನರರು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ವಿಸ್ಮಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ.

ಲಂಕೆ ಸಂಪಿಗೆ, ಅಶೋಕ, ಬಕುಳ, ಸಾಲ ಮತ್ತು ತಾಳೆ ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ತಮಾಲವನಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು, ನಾಗಮಾಲೆಗಳಿಂದ — ನಾಗಕೇಸರ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ — ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂತಾಲ, ಅರ್ಜುನ, ಕದಂಬ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟ ಸಪ್ತಪರ್ಣ, ತಿಲಕ, ಕರ್ಣಿಕಾರ, ಪಾಟಲ ಮರಗಳಿಂದ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಟ್ಟ, ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಬಗೆಬಗೆಯ ದಿವ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆ ಲಂಕೆ ಇಂದ್ರನ ಅಮರಾವತಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು. ವಿಚಿತ್ರ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೆಂಪಾದ ಕೋಮಲ ಚಿಗುರುಗಳಿಂದ, ನೀಲವಾದ ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳಿಂದ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವನಪಂಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅದು ಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮನುಷ್ಯರು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ವೃಕ್ಷಗಳು ಪರಿಮಳಭರಿತವಾದ ಅತಿರಮ್ಯ ಹೂವುಗಳನ್ನೂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದವು. ಆ ವನ ಚೈತ್ರರಥದಂತೆ, ನಂದನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಮನೋಹರವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿ, ರಮ್ಯವಾಗಿ, ಆರುಕಾಲಿನ ದುಂಬಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಶೋಭಿಸಿತು. ಚೈತ್ರರಥ ಕುಬೇರನ ಉದ್ಯಾನ, ನಂದನ ಇಂದ್ರನದು — ಆದ್ದರಿಂದ ಲಂಕೆಯ ವನಗಳು ದೇವೋದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ‘ಸರ್ವರ್ತುಕಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ರಾವಣನ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ. ವೃಕ್ಷಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ವನದ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳು ಆಭರಣಧಾರಿ ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಸಜೀವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ರಾಮನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ನಗರಿ ದಿವ್ಯವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅದರ ಒಡೆಯನ ದೋಷದಿಂದಲೇ ಅದು ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಲಿದೆ. ಈ ವರ್ಣನೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಸುಂದರ ನಗರ ರಾವಣನೊಬ್ಬನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಓದುಗನಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಕಂಡ ಅಶೋಕವನವೂ ಇಂತಹದೇ ಆಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸೀತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ನೆನಪು ರಾಮನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು. ವೃಕ್ಷಗಳ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯದಿಂದ ಕವಿ ಲಂಕೆಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಅದರ ಕ್ಷಣಿಕತೆಯನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಲ್ಲಿ ದಾತ್ಯೂಹ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ, ಕೋಯಷ್ಟಿಗಳಿಂದ, ಬಕಗಳಿಂದ, ನರ್ತಿಸುವ ಗರಿಗಳುಳ್ಳ ನವಿಲುಗಳಿಂದ ವನ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಕಾಡಿನ ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಕೂಜನ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸದಾ ಮದಿಸಿದ್ದವು, ದುಂಬಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಭಾಗಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಗಿಲೆಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವು, ಭೃಂಗರಾಜ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಕುರರ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸ್ವರಗೈಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಕೋಣಾಲಕಗಳು ಘೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಸಾರಸಗಳು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹರ್ಷಿತರೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡವರೂ ಕಾಮರೂಪಿಗಳೂ ಆದ ವೀರ ವಾನರರು ಆ ವನೋಪವನಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಆ ವಾನರರು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರಲು, ಹೂವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ, ಮೂಗಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಯೂಥಪತಿಗಳು ವಾನರವೀರರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಸುಗ್ರೀವನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು, ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳವು. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ವನದ ಸಜೀವತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಾದ, ಗಂಧ, ಬಣ್ಣ. ವಾನರರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಆ ವನದ ಶಾಂತಿ ಭಂಗವಾಗಲಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಸುಗ್ರೀವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಂದಲೇ ಯೂಥಪತಿಗಳು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದಲ್ಲ — ಇದರಿಂದ ಸೇನೆಯ ಶಿಸ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಂದಮಾರುತ ವಾನರರ ಶ್ರಮವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಂತ ರಮಣೀಯ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಸಂಹಾರದ ಭೀಕರತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಫುಟವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕಾಮರೂಪಿಣಃ’ (ಇಚ್ಛಿಸಿದ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲವರು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ವಾನರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಗರ್ಜಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ವಾನರರು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸುತ್ತ, ಮೃಗಗಳನ್ನೂ ಆನೆಗಳನ್ನೂ ಕಂಗೆಡಿಸುತ್ತ, ತಮ್ಮ ಗರ್ಜನೆಗಳಿಂದ ಆ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತ ಸಾಗಿದರು. ಮಹಾವೇಗಿಗಳಾದ ಅವರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬೆದರಿದ ಕರಡಿಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಭಯಗೊಂಡು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋದವು. ತ್ರಿಕೂಟದ ಒಂದು ಶಿಖರ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಂತಿತ್ತು, ಸುತ್ತಲೂ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು, ಅಪ್ಪಟ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ವಾನರರ ಆಗಮನದ ಫಲ ಮೊದಲು ಕಾಡಿನ ಜಂತುಗಳಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಮುಂದೆ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಅವು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಧೂಳು ಮೇಲಕ್ಕೇರುವುದು ಸೇನೆಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಕವಿ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾಡಿನಿಂದ, ಲಂಕೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ತ್ರಿಕೂಟದ ಉನ್ನತ ಶಿಖರದ ಕಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ನದತಾಂ ವರಾಃ’ (ಗರ್ಜಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ವಾನರರ ಗರ್ಜನೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವನಜಂತುಗಳ ಭಯದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಮುಂಬರುವ ಭಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಪಶು-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಓಡಿಹೋಗುವಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರೂ ನಿಲ್ಲಲಾರರು.

ಆ ಶಿಖರ ನೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು, ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿ, ನಯವಾಗಿ, ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿ, ಮಹತ್ತಾಗಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೂ ತಲುಪಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಏರುವುದು ಕಷ್ಟ, ಇನ್ನು ಜನರು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಏರುವುದೆಂತು! ಅದರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಪಾಲಿಸುವ ಲಂಕೆ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಆ ನಗರಿ ಬಿಳಿಯ ಮೋಡಗಳಂತಹ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದಲೂ, ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಗಳ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯಿಂದಲೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವರ್ಷಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಧ್ಯಮಪದವಾದ ಆಕಾಶ ಶೋಭಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದಲೂ ವಿಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಲಂಕೆ ಪರಮಭೂಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಕೈಲಾಸಶಿಖರದಂತಹ ಆಕಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಾಸಾದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಗೀರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೂಷಣ; ಪೂರ್ಣ ನೂರು ರಾಕ್ಷಸರು ಅದನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಗರಿ ಮನೋಹರವಾಗಿ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿ, ನಾನಾ ಧಾತುಗಳಿಂದ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ನಾನಾ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಜನದಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತ, ನಾನಾ ಮೃಗಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತ, ನಾನಾ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ನಾನಾ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾಸಿಸುತ್ತ ಇತ್ತು. ‘ಮಧ್ಯಮಂ ವೈಷ್ಣವಂ ಪದಮ್’ (ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಧ್ಯಮಪದ) ಎಂದರೆ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನ ಎರಡನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಾದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಪ್ರಾಸಾದ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಶಬ್ದಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುದ್ರಣದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ‘ಹಿಂದಿ ಶಬ್ದಸಾಗರ’ದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರಿಯ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರ, ದುರ್ಗಮತೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಇವೇ ಯುದ್ಧದ ಕಾಠಿನ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ನೂರು ರಕ್ಷಕರು ಕಾಯುವುದು ರಾವಣನ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಶಿಖರದ ನೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಏರಲಾಗದ ದುರ್ಗಮತೆಯೂ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಂಕೆಯ ಅಜೇಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ರಾಮನ ಸೇನೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನ ಪರಾಕ್ರಮ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತಾದುದು ಎಂಬುದು ವ್ಯಂಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರಗಳು ಬಿಳಿಯ ಮೋಡಗಳಂತೆ, ಕೋಟೆಗೋಡೆ ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಯದು, ಪ್ರಾಸಾದಗಳೂ ವಿಮಾನಗಳೂ ಮೋಡಗಳಂತೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ — ಇದೆಲ್ಲ ರಾವಣನ ವೈಭವ. ‘ನಾನಾ’ ಎಂಬ ಪದದ ಆರು ಬಾರಿಯ ಪುನರುಕ್ತಿಯಿಂದ ನಗರಿಯ ವೈವಿಧ್ಯವೂ ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ — ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಹೂವುಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಬಗೆಬಗೆಯವರು. ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದ ಬಹುಶಃ ರಾವಣನು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವನ ಪೂಜಾಸ್ಥಾನವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿಂದ ಸುಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಲಂಕೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀವಂತನಾದ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣನಾದ ರಾಮನು ವಾನರರೊಡನೆ ಸಮೃದ್ಧವಾದ, ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಾವಣನ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ, ಸ್ವರ್ಗದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ರಾಮನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು. ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅನೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳುಳ್ಳ, ಪ್ರಾಸಾದಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಮಹಾಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರಿಯನ್ನು ರಾಮನು ಮಹಾಸೇನೆಯೊಡನೆ ಕಂಡನು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ಮಯ ಭಯದ್ದಲ್ಲ, ಶತ್ರುವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸರಿಯಾದ ಅಂದಾಜಿನ ಫಲ. ಇಂತಹ ದುರ್ಗಮ ನಗರಿಯನ್ನೂ ರಾಮನ ಬಲದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ರಾಮನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ — ರಾವಣನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ರಾಮನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಧರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು. ‘ಮಹತಾ ಬಲೇನ’ (ಮಹಾಸೇನೆಯೊಡನೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ, ರಾಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಗರಿಯ ಶೋಭೆಯನ್ನೂ ರಾಮನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः॥ ३९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ