ಸರ್ಗ
ಸುವೇಲಾರೋಹಣ
ಸುವೇಲವನ್ನು ಏರುವ ರಾಮನ ಸಂಕಲ್ಪ, ರಾವಣನ ಮೇಲಿನ ರೋಷ, ವಾನರಯೂಥಪರೊಡನೆ ಗಿರಿಯಾರೋಹಣ, ಲಂಕಾದರ್ಶನ, ಸುವೇಲದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿವಾಸ
ಸುವೇಲವನ್ನು ಏರಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೂ, ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಅನುರಕ್ತನೂ ಮಂತ್ರಜ್ಞನೂ ವಿಧಿಜ್ಞನೂ ಆದ ನಿಶಾಚರ ವಿಭೀಷಣನಿಗೂ ಅತಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು — ‘ಈ ಪರ್ವತರಾಜ ಸುವೇಲ ನೂರಾರು ಧಾತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ಏರೋಣ, ಈ ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸಮಾಡೋಣ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ನಿವಾಸವಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡೋಣ; ಆ ದುರಾತ್ಮನು ತನ್ನದೇ ಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು.’ ಆಮೇಲೆ ರಾಮನು ರಾವಣನ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ — ‘ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನಾಗಲಿ ಸದಾಚಾರವನ್ನಾಗಲಿ ಕುಲವನ್ನಾಗಲಿ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ರಾಕ್ಷಸನ ನೀಚಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆ ನಿಂದ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಅಧಮನ ಹೆಸರು ಎತ್ತಿದರೆ ಸಾಕು ನನ್ನ ರೋಷ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆ ಒಬ್ಬ ನೀಚನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿದ್ದೇನೆ. ಕಾಲಪಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಒಬ್ಬನೇ ಪಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಅಪಚಾರದಿಂದ ಇಡೀ ಕುಲವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಕ್ರೋಧ ವೈಯಕ್ತಿಕವಲ್ಲ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೂ ಹೌದು ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನು ರಾಕ್ಷಸಕುಲದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗುವನು ಎಂಬ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಬೀಜವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬನ ದೋಷದಿಂದ ಕುಲಕ್ಷಯ ಎಂಬ ನೀತಿವಾಕ್ಯ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಸತ್ಯ. ರಾಮನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅವನು ಶತ್ರುವಿನ ನಗರವನ್ನು ನೋಡಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಆತುರದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಭೀಷಣನ ‘ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಮಂತ್ರಜ್ಞ, ವಿಧಿಜ್ಞ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೂ ರಾಕ್ಷಸನೇ. ಅವನ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಲಿದೆ. ರಾಮನು ತಾನೇ ರಾವಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಎತ್ತುವುದಿಲ್ಲ, ‘ಆ ರಾಕ್ಷಸನ’, ‘ದುರಾತ್ಮನಿಂದ’, ‘ರಾಕ್ಷಸಾಧಮನಲ್ಲಿ’ ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇದರಿಂದ ಅವನ ಬಗೆಗಿನ ಅವಜ್ಞೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮರಣಾಂತಾಯ ಹೃತಾ’ (ತನ್ನ ಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಿದನು) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಸೀತಾಪಹರಣವೇ ರಾವಣನ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಕಲ್ಪ ಕೇವಲ ಪರ್ವತಾರೋಹಣದ್ದಲ್ಲ, ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದ ಸೂಚಕವೂ ಹೌದು.
ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ರಾಮನು ರಾತ್ರಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ತಪ್ಪಲುಗಳುಳ್ಳ ಸುವೇಲವನ್ನು ಏರಿದನು. ಅವನ ಹಿಂದೆ, ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಬಾಣಸಹಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಅಮಾತ್ಯರೊಡನೆ, ವಿಭೀಷಣನೊಡನೆ ಸುಗ್ರೀವನು ಏರಿದನು. ಹನುಮಂತ, ಅಂಗದ, ನೀಲ, ಮೈಂದ, ದ್ವಿವಿದ, ಗಜ, ಗವಾಕ್ಷ, ಗವಯ, ಶರಭ, ಗಂಧಮಾದನ, ಪನಸ, ಕುಮುದ, ಹರ, ಯೂಥಪತಿ ರಂಭ, ಜಾಂಬವಂತ, ಸುಷೇಣ, ಮಹಾಮತಿ ಋಷಭ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ದುರ್ಮುಖ, ಕಪಿ ಶತವಲಿ — ಇವರೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿಗಳೂ ವಾಯುವೇಗಿಗಳೂ ಗಿರಿಸಂಚಾರಿಗಳೂ ಆದ ನೂರಾರು ವಾನರರು ರಾಘವನಿದ್ದ ಆ ಗಿರಿಯನ್ನು ಏರಿದರು. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಗಿರಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಏರಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಯೂಥಪತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಸೇನೆಯ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರ ಬಾಹುಳ್ಯವೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದು ಅವನ ನಿತ್ಯಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ಅವನು ರಾಮನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧ. ಗಿರಿಸಂಚಾರಿಗಳಾದ ವಾನರರಿಗೆ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಸಹಜವೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಬೇಗನೆ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಜಾಂಬವಂತ, ಸುಷೇಣ, ದುರ್ಮುಖರ ಹೆಸರುಗಳು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಯೂಥಪತಿಗಳ ಕ್ರಮವೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಮೊದಲು ವಿಭೀಷಣನೊಡನೆ ಸುಗ್ರೀವ, ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾಪತಿಗಳು, ಆಮೇಲೆ ಉಳಿದ ನೂರಾರು ವಾನರರು — ಹೀಗೆ ಸೇನೆಯ ಶ್ರೇಣೀವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಫುಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಂಯಮವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ — ಅವನು ಮೊದಲು ರಾತ್ರಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರುತ್ತಾನೆ, ಕೂಡಲೇ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಯುದ್ಧನೀತಿ — ಶತ್ರುನಗರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಸೇನೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಿ, ಆಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ವಾನರರ ‘ವಾಯುವೇಗಪ್ರವಣಾಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರು, ಆದರೆ ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಯೂಥಪತಿಗಳೂ ರಾಮನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಅದರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ವಾನರಯೂಥಪರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೂಗುಬಿದ್ದಂತಿದ್ದ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡರು — ಶುಭವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ, ಉತ್ತಮ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲಂಕೆಯನ್ನು. ಉತ್ತಮವಾದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ನೀಲವರ್ಣದ ರಾಕ್ಷಸರು, ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಕಂಡರು. ಯುದ್ಧಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ ರಾಮನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಬಗೆಬಗೆಯ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ‘ಅಪರಃ ಪ್ರಾಕಾರಃ’ (ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಟೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಬಾಹುಳ್ಯವನ್ನೂ ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಕೂಟದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ, ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕಂಡ ಲಂಕೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೂಗುಬಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಅರ್ಧದಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಮುದ್ರಣದ ಸ್ವರೂಪ. ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನೊಬ್ಬನೇ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದನು; ಈಗ ಇಡೀ ವಾನರಸೇನೆ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಕಂಡು ವಾನರರು ಮಾಡುವ ಗರ್ಜನೆ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಕ್ಷಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಅವರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೇ ಅವರ ಬಲ.
ಆಮೇಲೆ ಸಂಧ್ಯೆಯಿಂದ ಕೆಂಪೇರಿದ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಂಗತನಾದನು, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಬೆಳಗಿದ ರಾತ್ರಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆಗ ವಾನರಸೇನೆಯ ಒಡೆಯನಾದ ರಾಮನು ವಿಭೀಷಣನಿಂದ ಅಭಿನಂದಿತನಾಗಿ ಸತ್ಕೃತನಾಗಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ, ಯೂಥಪತಿಗಳ ತಂಡಗಳೊಡನೆ ಸುವೇಲದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡಿದನು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಿನ ಈ ಶಾಂತ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ಮುಂಬರುವ ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ಚಿತ್ರ. ವಿಭೀಷಣನು ಆತಿಥೇಯನಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಮುಂದಿನ ಲಂಕಾಪತಿ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಂಶಸ್ಥ ವೃತ್ತದಿಂದ ಕವಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಶಾಂತ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽष्टात्रिंशः सर्गः॥ ३८॥