॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 35ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸಂಧಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಉಪದೇಶ

ಭೇರೀ-ಶಂಖನಾದದೊಡನೆ ರಾಮನ ಮುನ್ನಡೆ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಆಕ್ಷೇಪ, ಮಾಲ್ಯವಂತನ ರಾಜನೀತಿಯ ಉಪದೇಶ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿವೇಚನೆ, ಋಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವ, ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾತಗಳು, ರಾಮನು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯ, ಸಂಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಶಂಖಗಳೊಡನೆ ಬೆರೆತು ಮೊಳಗುವ ಭೇರಿಗಳ ಶಬ್ದದೊಡನೆ, ಶತ್ರುಪುರವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮನು ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆ ನಿನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ರಾವಣನು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸಚಿವರ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಬಲನಾದ ಅವನು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಎಲ್ಲ ಸಚಿವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಇಡೀ ಸಭೆ ಮಾರ್ದನಿಸುವಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂತಾಪಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರೂರನಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನು ಯಾರನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಈ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿದುದು, ರಾಮನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಬಲಪೌರುಷ — ನೀವು ಹೇಳಿದ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನೀವೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು; ಆದರೆ ರಾಮನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿದು ನೀವು ಮೌನವಾಗಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ.’ ರಾವಣನ ಮಾತು ಎರಡು ಬಗೆಯದು — ಪ್ರಶಂಸೆಯೂ ನಿಂದೆಯೂ ಬೆರೆತಿವೆ. ಸಚಿವರು ನಿಜವಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಮೌನ ಭಯದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಅಗರ್ಹಯನ್’ (ನಿಂದಿಸದೆ) ಎಂಬ ಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವ್ಯಂಗ್ಯದಿಂದಲೇ ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಿಂದೆ ಶುಕ-ಸಾರಣರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಭಿನ್ನ. ‘ಜಗತ್ಸಂತಾಪನಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಖ್ಯಾಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ‘ಜಗತ್ಸಂತಾಪನಃ…’, ‘ತರಣಂ ಸಾಗರಸ್ಯಾಸ್ಯ…’ ಎಂಬ ಎರಡು ಅರ್ಧಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು — ಅದರ ಮೂರನೆಯ ಅರ್ಧ ‘ತೂಷ್ಣೀಕಾನೀಕ್ಷತೋಽನ್ಯೋನ್ಯಮ್’ ವಲ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ.

ಆಗ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ರಾವಣನ ತಾಯಿಯ ತಂದೆಯಾದ ಮಾಲ್ಯವಂತನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ರಾಜನೇ, ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ವಿನಯಿಯಾದ, ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ರಾಜನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶತ್ರುಗಳೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತ ಇರುವವನು ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಸಮಬಲನಾದ ರಾಜನು ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಶತ್ರುವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬಾರದು; ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠನಾದವನು ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾವಣಾ, ರಾಮನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ನನಗೆ ಸರಿಯೆನಿಸುತ್ತದೆ; ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಿದೆಯೋ ಆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸು. ದೇವರ್ಷಿಗಳೂ ಗಂಧರ್ವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನೊಡನೆ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ; ಅವನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ನಿನಗೆ ರುಚಿಸಲಿ.’ ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಉಪದೇಶ ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯನೀತಿಯ ಸಾರ — ಸಂಧಿ, ವಿಗ್ರಹ, ಮತ್ತು ಕಾಲಜ್ಞಾನ. ಅವನು ರಾವಣನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ರಾಜನೇ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಿ ಎಂದು. ‘ಹೀಯಮಾನೇನ’ (ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವವನಿಂದ) ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಮರ್ಮಸ್ಪರ್ಶಿ — ರಾವಣನು ಈಗ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಜ್ಯಾಯಾನ್ ಕುರ್ವೀತ ವಿಗ್ರಹಮ್’ — ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠನೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ರಾಮನೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠ ಎಂಬುದು ಅವನ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ದೇವರ್ಷಿ-ಗಂಧರ್ವರು ರಾಮನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವುದು ಇಡೀ ಲೋಕವೇ ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾಯಿಯ ತಂದೆಯ ಮಾತು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಯುತವಾದುದು — ಅವನು ಕುಲದ ಹಿರಿಯನೂ ಹಿತೈಷಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ‘ವಿದ್ಯಾಸ್ವಭಿವಿನೀತಃ’ — ವಿದ್ಯೆಗಳಿಂದ ವಿನಯವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜನೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ರಾವಣನ ಅವಿನಯವೇ ಅವನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿದೆ.

‘ಭಗವಂತನಾದ ಪಿತಾಮಹನು ಎರಡೇ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು — ದೇವತೆಗಳದು ಮತ್ತು ಅಸುರರದು; ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮಗಳೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ. ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಅಮರರ ಪಕ್ಷ ಧರ್ಮವೆಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ; ರಾಕ್ಷಸನೇ, ರಾಕ್ಷಸರ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ಪಕ್ಷ ಅಧರ್ಮ. ಕೃತಯುಗವಿದ್ದಾಗ ಧರ್ಮವು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ; ತಿಷ್ಯವೆಂಬ ಕಲಿಯುಗ ನಡೆಯುವಾಗ ಅಧರ್ಮವು ಧರ್ಮವನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ನೀನು ಮಹಾಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದೆ, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ನಮಗಿಂತ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಿನ್ನ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಆ ಅಧರ್ಮ ಹಾವಿನಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನುಂಗುತ್ತಿದೆ; ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಧರ್ಮವು ದೇವತೆಗಳ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಷಯಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಮನಬಂದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿನ್ನಿಂದ ಅಗ್ನಿಸಮಾನರಾದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಮಹಾ ಉದ್ವೇಗ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಎದುರಿಸಲಾಗದ್ದು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧರಾದ ಅವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರು. ಆ ದ್ವಿಜರು ಮುಖ್ಯವಾದ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆಯಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ವೇದಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿನಿಂತು ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಚದುರುವಂತೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಗ್ನಿಸಮಾನರಾದ ಋಷಿಗಳ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ಏಳುವ ಹೊಗೆ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಪುಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವ್ರತರು ಆಚರಿಸುವ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂತಾಪಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.’ ಮಾಲ್ಯವಂತನ ತರ್ಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದುದು — ಬಲದ ಮೂಲ ಧರ್ಮ; ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಬಲವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಯುಗಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಕಾಲದ ನಿಯಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳ ಬಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಹಾವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದು — ತನ್ನನ್ನು ಸಾಕಿದವನನ್ನೇ ನುಂಗುವ ಹಾವು. ಋಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸು ಶಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ — ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ವೇ’, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ವಾಃ’ (‘ದಿಶಃ’ ಎಂಬುದರೊಡನೆ ಅನ್ವಯ); ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯದರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ‘ತೈಸ್ತೈರ್ಯತ್ತೇ’, ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ನಿತ್ಯಂ ತೈಸ್ತೈರ್’. ರಾಕ್ಷಸನಾದ ಮಾಲ್ಯವಂತನೂ ಧರ್ಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ — ಇದೇ ಅವನ ಮಾತಿನ ಬಲ; ಅವನು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದವನಲ್ಲ, ರಾವಣನದೇ ಕುಲದ ಹಿರಿಯ. ‘ಅಸ್ಮತ್ ಪರೇ ಬಲಿನಃ’ (ಶತ್ರುಗಳು ನಮಗಿಂತ ಬಲಿಷ್ಠರು) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆ — ಈಗ ದುರ್ಬಲರು ರಾಕ್ಷಸರು, ವಾನರರಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಋಷಿಗಳ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಈಗ ಋಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸೇ ಅವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿದೆ — ಕಾಲದ ತಿರುವುಮುರುವು. ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ — ಈ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಬಲ ಶಸ್ತ್ರಬಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬುದು ಮಾಲ್ಯವಂತನ ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸ. ‘ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಕಾರಿಣಾ’ (ಮನಬಂದಂತೆ ಮಾಡುವವನಿಂದ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಅವನು ರಾವಣನ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಜನು ಉಚಿತವಾದುದನ್ನಲ್ಲ, ತಾನು ಬಯಸಿದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಲ್ಯವಂತನು ರಾಜನೀತಿಯ ನಂತರ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದಿಂದಲೂ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.

‘ದೇವ-ದಾನವ-ಯಕ್ಷರಿಂದ ಅವಧ್ಯನಾಗುವ ವರವನ್ನು ನೀನು ಪಡೆದೆ; ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯರು, ವಾನರರು, ಕರಡಿಗಳು, ಮಹಾಬಲರಾದ ಗೋಲಾಂಗೂಲರು — ದೃಢಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೂ ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ಆದವರು — ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಗೆಬಗೆಯ ಘೋರವಾದ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾತಗಳನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ವಿನಾಶವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ಗುಡುಗುವ ಘೋರವಾದ ಭಯಂಕರ ಮೋಡಗಳು ಲಂಕೆಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಬಿಸಿರಕ್ತವನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಳುತ್ತಿರುವ ವಾಹನಪಶುಗಳ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಉದುರುತ್ತಿವೆ; ಧೂಳಿನಿಂದ ಮಸುಕಾದ ಧ್ವಜಗಳು ಬಣ್ಣಗೆಟ್ಟು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಿಂಸ್ರಮೃಗಗಳು, ನರಿಗಳು, ಹದ್ದುಗಳು ಅತಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಲಂಕೆಯ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತಿವೆ. ಬಿಳಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳ ಕಪ್ಪುಸ್ತ್ರೀಯರು ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತು ಗಹಗಹಿಸಿ ನಗುತ್ತಾರೆ; ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಮಂದಿಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ದೋಚುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗಳ ಬಲಿಕರ್ಮದ ಅನ್ನವನ್ನು ನಾಯಿಗಳು ತಿನ್ನುತ್ತಿವೆ; ಹಸುಗಳಿಂದ ಕತ್ತೆಗಳೂ ಮುಂಗುಸಿಗಳಿಂದ ಇಲಿಗಳೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿವೆ. ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಚಿರತೆಗಳೊಡನೆ, ಹಂದಿಗಳು ನಾಯಿಗಳೊಡನೆ, ಕಿನ್ನರರು ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆಯೂ ಮನುಷ್ಯರೊಡನೆಯೂ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ, ಬಿಳಿಯ ಮೈಯ ಕೆಂಪುಕಾಲಿನ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ರಾಕ್ಷಸರ ವಿನಾಶಕ್ಕೆಂದೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷಿಗಳು ‘ಚೀಚೀಕೂಚೀ’ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತ, ಜಗಳಗಂಟಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸೋತು, ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡು ಬೀಳುತ್ತಿವೆ. ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಮೃಗಗಳೂ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಅಳುತ್ತಿವೆ. ಕರಾಳನಾದ, ವಿಕಟನಾದ, ಬೋಳುತಲೆಯ, ಕಪ್ಪು-ಕಂದುಬಣ್ಣದ, ಪುರುಷರೂಪದ ಕಾಲನು ಆಗಾಗ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಇಣುಕಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಇವೂ ಇನ್ನಿತರ ದುಷ್ಟ ನಿಮಿತ್ತಗಳೂ ತಲೆದೋರುತ್ತಿವೆ.’ ವರದ ಮಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ತರ್ಕ — ರಾವಣನು ಮನುಷ್ಯರನ್ನೂ ವಾನರರನ್ನೂ ತುಚ್ಛರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವರಿಂದ ಅವಧ್ಯತ್ವವನ್ನು ಬೇಡಲಿಲ್ಲ; ಈಗ ಅವರೇ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಲ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಉತ್ಪಾತಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿ — ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ — ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಪರೀತತೆ, ಪ್ರಕೃತಿನಿಯಮದ ಭಂಗ; ಇದೆಲ್ಲ ವಿನಾಶದ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣ. ಕಾಲನು ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಭಯಾನಕ — ಮೃತ್ಯುವೇ ಮನೆಮನೆಯನ್ನೂ ಎಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಉತ್ಪಾತಗಳ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳೂ ಬಾಧಿತವಾಗಿವೆ — ಮೋಡಗಳು ರಕ್ತವನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತವೆ, ಪಶುಗಳು ಅಳುತ್ತವೆ, ಹಿಂಸ್ರಜಂತುಗಳು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೂಡುತ್ತವೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಜಗಳವಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಪರ್ಯಾಸವೂ ಧರ್ಮನಾಶದ ಬಾಹ್ಯರೂಪ — ರಾಜನು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ವಿಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ದೋಚುವ ಕಪ್ಪುಸ್ತ್ರೀಯರ ವರ್ಣನೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಯಾನಕ — ಅವರು ಮೃತ್ಯುವಿನ ದೂತಿಯರಂತೆ. ‘ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ರುದಂತಿ’ — ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಅಳುವುದು ಅಶುಭದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಶಕುನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಆಗಮನವೂ ಅಮಂಗಳ. ಕಾಲನ ಪುರುಷರೂಪ — ಕರಾಳ, ವಿಕಟ, ಬೋಳುತಲೆಯ, ಕಪ್ಪು-ಕಂದು — ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೂರ್ತಿ. ಕೇವಲ ತರ್ಕ ರಾವಣನ ಕಿವಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಲು ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ‘ಉತ್ಪತಂತಿ’ (ತಲೆದೋರುತ್ತಿವೆ) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ನಿಮಿತ್ತಗಳ ಹಠಾತ್ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಯವಂತನ ತರ್ಕ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ — ರಾವಣನು ದೇವ-ದಾನವ-ಯಕ್ಷರಿಂದ ಅವಧ್ಯತ್ವವನ್ನು ಬೇಡಿದನು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನೂ ವಾನರರನ್ನೂ ತುಚ್ಛರೆಂದು ಕಡೆಗಣಿಸಿದನು; ಈಗ ಅವರೇ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ ಲಂಕೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ವರದ ರಂಧ್ರವೇ ರಾವಣನ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಾಗಿಲಾಗಲಿದೆ. ಗೋಲಾಂಗೂಲರು ಎಂದರೆ ಹಸುವಿನ ಬಾಲದಂತಹ ಬಾಲವುಳ್ಳ ವಾನರರ ಒಂದು ಜಾತಿ; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇದನ್ನು ‘ಮುಸುವ’ (ಲಂಗೂರ್) ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

‘ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುವೇ ರಾಮನೆಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ; ದೃಢಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಘವನು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲ. ರಾವಣಾ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾದ್ಭುತವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಆ ನರರಾಜ ರಾಮನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೋ; ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿತವಾದುದನ್ನು ಮಾಡು.’ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿ, ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪೌರುಷವುಳ್ಳ ಬಲಶಾಲಿ ಮಾಲ್ಯವಂತನು ರಾವಣನನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿ ಮೌನವಾದನು. ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ವಂಶಸ್ಥ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು; ಅದರ ಕೊನೆಯ ಅರ್ಧ ವಲ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ರಾಮನು ವಿಷ್ಣುವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮೊದಲ ರಾಕ್ಷಸ ಮಾಲ್ಯವಂತನೇ — ಇದು ಅವನ ಪ್ರಾಜ್ಞತೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣ. ‘ಆಯತಿಕ್ಷಮಮ್’ — ಭವಿಷ್ಯತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾದುದು; ಮಾಲ್ಯವಂತನು ದೀರ್ಘದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಮೌನ ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕಾಯುವಿಕೆ; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः॥ ३५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ