॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 29ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶುಕ-ಸಾರಣರಿಗೆ ಛೀಮಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾರ್ದೂಲ ಮೊದಲಾದ ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು

ವಾನರವೀರರನ್ನು ಕಂಡು ರಾವಣನ ಕೋಪ, ಶುಕ-ಸಾರಣರ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆ, ಮಹೋದರನ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಗೂಢಚಾರರ ಕರೆ, ಶಾರ್ದೂಲನೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು, ವಿಭೀಷಣನು ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದುದು ಮತ್ತು ರಾಮನು ಬಿಡಿಸಿದುದು

ಶುಕನು ತೋರಿಸಿದ ಆ ವಾನರಯೂಥಪತಿಗಳನ್ನು ರಾವಣನು ಸ್ವತಃ ಅರಮನೆಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ರಾಮನ ಬಲಗೈಯಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು, ರಾಮನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ತಮ್ಮ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ವಾನರರ ರಾಜನಾದ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು, ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಬಲಶಾಲಿ ಅಂಗದನನ್ನು, ವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಮತ್ತು ಜಯಿಸಲಾಗದ ಜಾಂಬವಂತನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಹಾಗೆಯೇ ಸುಷೇಣ, ಕುಮುದ, ನೀಲ, ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಳ, ಗಜ, ಗವಾಕ್ಷ, ಶರಭ, ಮೈಂದ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿದರನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡಿದನು. ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆ ಕಂಡು ರಾವಣನ ಹೃದಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಳವಳಗೊಂಡಿತು, ಕೋಪವೂ ಉಕ್ಕಿತು. ವರ್ಣನೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ವೀರರಾದ ಶುಕ-ಸಾರಣರನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಗದರಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಕಿಂಚಿದಾವಿಗ್ನಹೃದಯಃ’ (ಸ್ವಲ್ಪ ಕಳವಳಗೊಂಡ ಹೃದಯವುಳ್ಳವನು) ಎಂಬ ಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ರಾವಣನು ಭಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅಲುಗಾಡಿರುವುದು ನಿಜ. ಭಯದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ — ತನ್ನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸುವುದು ದುರ್ಬಲನ ಸ್ವಭಾವ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಧಗಳ ಕ್ರಮ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ — ಅಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನ ಉಲ್ಲೇಖ ಮೊದಲು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನದು ಆಮೇಲೆ; ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಾದರೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ ಮೊದಲು. ಅಂಗದನೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ವಲ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವೆ. ವೀರರ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಾವಣನ ಕಣ್ಣೆದುರು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಅವನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿ ಸಾರಣ-ಶುಕರ ವರ್ಣನೆಯ ಸಾರಾಂಶದಂತಿದೆ. ಶುಕನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆಯೇ ರಾವಣನು ಅವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಭಯ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಯಿತು.

ಶುಕ-ಸಾರಣರು ವಿನಯದಿಂದ, ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಆಗ ಕೆರಳಿದ ರಾವಣನು ರೋಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕಠೋರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿದನು — ‘ರಾಜನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬದುಕುವ ಸಚಿವರು ರಾಜನ ಎದುರು ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ನುಡಿಯುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೂ ರಾಜನೇ ಒಡೆಯ. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆಂದು ಬಂದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭವಿಲ್ಲದೆ ಹೊಗಳುವುದು ನಿಮಗೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲ. ನೀವು ಆಚಾರ್ಯರನ್ನೂ ಗುರುಗಳನ್ನೂ ಹಿರಿಯರನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಯಾವ ಸಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಾಳಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ನೀವು ಗ್ರಹಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರೂ ಮರೆತಿದ್ದೀರಿ; ನೀವು ಅಜ್ಞಾನದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಇಂತಹ ಮೂರ್ಖ ಸಚಿವರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅದೃಷ್ಟದಿಂದಲೇ. ಆಳುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯೇ ಶುಭವನ್ನೂ ಅಶುಭವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಅಂಥ ನನ್ನ ಎದುರು ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ನಿಮಗೆ ಸಾವಿನ ಭಯವಿಲ್ಲವೇ? ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಸೋಕಿದರೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ರಾಜದಂಡ ಸೋಕಿದ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ನೀವು ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಕೋಪ ಮೆದುವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಶತ್ರುಪಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಪಾಪಿಗಳಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾನು ಕೊಂದೇ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ತೊಲಗಿ, ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ; ನಿಮ್ಮ ಉಪಕಾರಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನುಹಾಕಿದ ಕೃತಘ್ನರಾದ ನೀವು ಸತ್ತಂತೆಯೇ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಶುಕ-ಸಾರಣರು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ‘ಜಯವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ರಾವಣನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು. ರಾವಣನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನೀತಿಯ ಶಬ್ದಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದೆ — ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದವರೇ ದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಉಪಮೆ ರಾಜದಂಡದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾವಣನ ಆಕ್ಷೇಪ ಮೂರು ಬಗೆಯದು — ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ರಾಜನ ಎದುರು ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ನುಡಿದುದರಿಂದ ಅವರು ಅವಿನಯಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಗುರುಸೇವೆ ನಿಷ್ಫಲವಾದುದರಿಂದ ಅವರು ಅಜ್ಞರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ತೊರೆದುದರಿಂದ ಅವರು ಕೃತಘ್ನರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಶುಕ-ಸಾರಣರು ರಾಜನು ಕೇಳಿದ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನಿವೇದಿಸಿದ್ದರು; ಅವರದು ಅಪರಾಧವೆಂದಾದರೆ ಅದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು ಮಾತ್ರ. ‘ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಧರಾಮ್ಯಹಮ್’ (ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದೇನೆ) ಎಂಬ ಮಾತು ರಾವಣನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಲೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಜಿಹ್ವಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಶುಭಾಶುಭಮ್’ (ನಾಲಿಗೆ ಶುಭಾಶುಭಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಜನ ಮಾತೇ ದಂಡರೂಪವಾದುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಅವನ ಒಂದೇ ಮಾತು ಜೀವನವನ್ನಾಗಲಿ ಮರಣವನ್ನಾಗಲಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಉಪಕಾರಗಳ ನೆನಪಿನಿಂದ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ರಾಜಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುವುದೂ ಸೇವಕನಿಗೆ ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೇ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ‘ಸತ್ತಂತೆಯೇ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಶುಕ-ಸಾರಣರ ಮೌನವೂ ಜಯಘೋಷವೂ ಅವರ ಸೇವಕಧರ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ — ಅಪಮಾನಿತರಾದರೂ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿಯೇ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಮೇಲೆ ದಶಗ್ರೀವನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹೋದರನಿಗೆ ‘ಬೇಗನೆ ನನ್ನ ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ಕರೆತಾ’ ಎಂದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಮಹೋದರನು ಕೂಡಲೇ ಚಾರರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆಮಾಡಿದನು. ಆಗ ರಾಜನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಅವಸರದಿಂದ ಬಂದ ಚಾರರು ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತು, ಜಯಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನುಡಿದು ರಾಜನನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿದರು. ನಂಬಿಕಸ್ಥರೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹರೂ ಶೂರರೂ ಧೀರರೂ ಭಯವಿಲ್ಲದವರೂ ಆದ ಆ ಚಾರರಿಗೆ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪ ರಾವಣನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗಿ ರಾಮನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಪ್ತರಾದವರು ಯಾರು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡವರು ಯಾರು — ಅವರ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಅವನು ಹೇಗೆ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಇಂದು ಏನು ಮಾಡಲಿದ್ದಾನೆ — ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬನ್ನಿ. ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಶತ್ರುವನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ರಾಜರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಎದುರಿಸಿ ನಿರಸನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.’ ಆ ಚಾರರು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹರ್ಷದಿಂದ, ಶಾರ್ದೂಲನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಹದಿನಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು; ಅದರ ಮೂರನೆಯ ಅರ್ಧ ವಲ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ರಾವಣನು ಹಿಂದಿನ ಚಾರರ ಸತ್ಯನಿವೇದನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಮತ್ತೆ ಚಾರರನ್ನೇ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅವನ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟ. ‘ಚಾರೇಣ ವಿದಿತಃ ಶತ್ರುಃ’ (ಚಾರರಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಶತ್ರು) ಎಂಬ ನೀತಿವಾಕ್ಯ ಸತ್ಯವೇ, ಆದರೆ ರಾವಣನು ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶತ್ರುವಿನ ನಿದ್ರೆ-ಎಚ್ಚರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ರಾವಣನ ಇಚ್ಛೆ, ಮಲಗಿರುವ ಶತ್ರುವನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನೂ ಅವನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕೊಂದನೆಂಬ ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಇದರದೇ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ. ಈ ಚಾರರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲನು ಪ್ರಮುಖ; ಅವನು ಹಿಂದೆಯೂ ವಾನರಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದನೆಂದು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ರಾಜನ ಕಡೆಗಿನ ಗೌರವದ ಮತ್ತು ಶುಭಯಾತ್ರೆಯ ಚಿಹ್ನೆ.

ಆ ಚಾರರು ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾವಣನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತನಾದ ರಾಮನು ಎಲ್ಲಿದ್ದನೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಸುವೇಲಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಅವರು ಸುಗ್ರೀವ-ವಿಭೀಷಣರೊಡನಿದ್ದ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಂಡರು. ಆ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರ ವಿಭೀಷಣನು ಕಂಡನು, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ‘ಇವನು ಪಾಪಿ’ ಎಂದು ಶಾರ್ದೂಲನೊಬ್ಬನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಡಿಸಲಾಯಿತು. ವಾನರರಿಂದ ಹೊಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನೂ ರಾಮನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಉಳಿದ ರಾಕ್ಷಸರೂ ರಾಮನ ದಯೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು. ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೂ ಚುರುಕಾಗಿ ಚಲಿಸುವವರೂ ಆದ ವಾನರರಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಅವರು ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆಟ್ಟವರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಲಂಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಆಮೇಲೆ ಸದಾ ಹೊರಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಆ ಮಹಾಬಲರಾದ ಚಾರರು ದಶಗ್ರೀವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಸುವೇಲಗಿರಿಯ ಬಳಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿರುವ ರಾಮನ ಸೇನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರು. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳರವರೆಗಿನ ಅನೇಕ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕಗಳು ವಲ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವೆ — ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲನನ್ನು ಹಿಡಿದ ಕಥೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಶತ್ರುವಿನ ಗೂಢಚಾರರನ್ನೂ ಅವನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಭೀಷಣನ ಎಚ್ಚರವೂ ಸ್ಪಷ್ಟ — ಅವನಿಗೆ ರಾಕ್ಷಸರ ರೂಪ ಗೊತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಎರಡನೆಯ ಗೂಢಚಾರಪ್ರಯೋಗವೂ ಭಯವನ್ನೇ ತರುತ್ತದೆ. ಶಾರ್ದೂಲನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಡಿದುದು ‘ಪಾಪೋಽಯಮ್’ (ಇವನು ಪಾಪಿ) ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ — ಅವನು ಹಿಂದೆಯೂ ಗೂಢಚಾರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಾನರರು ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಾನರರು ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ರಾಮನು ‘ಬೇಡ, ಬೇಡ’ ಎಂದು ತಡೆದು ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ದೂತರೂ ಚಾರರೂ ಅವಧ್ಯರು ಎಂಬ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಶ್ವಸಂತಃ ನಷ್ಟಚೇತಸಃ’ (ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆಟ್ಟು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಅವರ ಭಯದ ತೀವ್ರತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಸೇನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಮನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅವರಿಂದಾಗಲಿಲ್ಲ — ರಾವಣನ ಉದ್ದೇಶ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸುವೇಲವು ಲಂಕೆಯ ಸಮೀಪದ ಪರ್ವತ; ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः॥ २९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ