॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 23ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಉತ್ಪಾತದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಲಂಕೆಯತ್ತ ಅಭಿಯಾನ

ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಉತ್ಪಾತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಸೇನಾವ್ಯೂಹದ ಆದೇಶ, ಲಂಕೆಯತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ

ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ಆಚೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟ, ಶಕುನಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣನಾದ ರಾಮನು ಶುಭಾಶುಭ ಶಕುನಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಸೌಮಿತ್ರಿಯನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರನ್ನೂ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವನಗಳನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಈ ಸೈನ್ಯಪ್ರವಾಹವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ, ವ್ಯೂಹವನ್ನು ರಚಿಸಿ ನಿಲ್ಲೋಣ. ಕರಡಿಗಳ, ವಾನರರ, ರಾಕ್ಷಸರ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿರುವ, ಲೋಕಕ್ಷಯಕಾರಿಯಾದ ಭೀಕರ ಭಯವು ಸಮೀಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಲುಷಿತ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸುತ್ತಿವೆ, ಭೂಮಿ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ, ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿವೆ, ಮರಗಳು ಉರುಳುತ್ತಿವೆ. ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ, ಒರಟಾದ, ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿಯ ಕ್ರೂರ ಮೇಘಗಳು ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳಿಂದ ಬೆರೆತ ಕ್ರೂರ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಂಧ್ಯೆಯು ಕೆಂಪುಚಂದನದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾಗಿದೆ; ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಈ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಮಂಡಲವು ಉದುರುತ್ತಿದೆ. ದೀನರಾದ, ದೀನಸ್ವರದ, ಕ್ರೂರ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಮಹಾಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಕಾಂತಿಹೀನನಾಗಿ ಸಂತಾಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕಪ್ಪು-ಕೆಂಪು ಕಿರಣಗಳ ಅಂಚಿನೊಡನೆ ಲೋಕಕ್ಷಯಕಾಲದಲ್ಲೋ ಎಂಬಂತೆ ಉದಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ, ಅಮಂಗಳಕರವಾದ ಕೆಂಪು ಪರಿವೇಷ (ಪ್ರಭಾವಲಯ) ಕಾಣುತ್ತಿದೆ; ನಿರ್ಮಲ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಕಲೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಧೂಳಿನಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮಸುಕಾದಂತಿವೆ; ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲೋಕಗಳ ಯುಗಾಂತವನ್ನೇ ಸಾರುತ್ತಿರುವಂತಿವೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಕೇವಲ ಯೋಧನಲ್ಲ, ನಿಮಿತ್ತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನೂ ಹೌದು. ಉತ್ಪಾತಗಳು ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ — ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೋತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ. ‘ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ವಿನರ್ದಂತಿ’ (ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ರೋದಿಸುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಶುಭ. ಚಂದ್ರನು ತಂಪಾಗಿದ್ದರೂ ಸಂತಾಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಪರ್ಯಯ. ಈ ಎಲ್ಲ ಶಕುನಗಳೂ ಮಹಾಯುದ್ಧದ, ಮಹಾಕ್ಷಯದ ಸೂಚಕಗಳು; ಆದರೆ ರಾಮನು ಭಯದಿಂದ ಹಿಂಜರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸುವುದು ಭ್ರಾತೃಸ್ನೇಹದ, ಸನ್ನಿಹಿತ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ವಾಸನೆಯ ಚಿಹ್ನೆ. ‘ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ’ (ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣ) ಎಂಬ ರಾಮನ ಹೆಸರೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಅವನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಮೊದಲ ಆದೇಶ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ — ನೀರೂ ಹಣ್ಣುಗಳೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ತಂಗಬೇಕು, ವ್ಯೂಹವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಉತ್ಪಾತಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಸೂಚಕಗಳು, ಆದರೆ ಸೇನೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು ವರ್ತಮಾನದವು; ರಾಮನು ಎರಡನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ಪಾತಗಳ ವರ್ಣನೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಕಾಶದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ — ಮೊದಲು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪ, ಅನಂತರ ಮೇಘಗಳು, ಅನಂತರ ಸಂಧ್ಯೆ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು. ಹೀಗೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವೇ ಯುದ್ಧದ ಆಗಮನವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ‘ಋಕ್ಷವಾನರರಕ್ಷಸಾಮ್’ (ಕರಡಿಗಳ, ವಾನರರ, ರಾಕ್ಷಸರ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೂರೂ ವರ್ಗಗಳ ಹೆಸರಿದೆ — ವಿನಾಶ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವುದು, ಕೇವಲ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ರಾಮನು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

‘ಕಾಗೆಗಳೂ ಗಿಡುಗಗಳೂ ನೀಚ ಹದ್ದುಗಳೂ ಸುತ್ತಲೂ ಎರಗುತ್ತಿವೆ; ನರಿಗಳೂ ಮಹಾಭಯಂಕರವಾದ ಅಶುಭ ನಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಕಪಿಗಳೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಎಸೆದ ಬಂಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಶೂಲಗಳಿಂದಲೂ ಖಡ್ಗಗಳಿಂದಲೂ ಮುಚ್ಚಿಹೋದ ಭೂಮಿ ಮಾಂಸ-ರಕ್ತಗಳ ಕೆಸರಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಧರ್ಷವಾದ, ರಾವಣನಿಂದ ಪಾಲಿತವಾದ ಪುರಿಯ ಮೇಲೆ ನಾವು ಎಲ್ಲ ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಇಂದೇ, ಬೇಗನೆ, ವೇಗದಿಂದ ದಾಳಿಮಾಡೋಣ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮರ್ದಿಸುವ, ಧನುರ್ಧಾರಿಯಾದ ಪ್ರಭು ರಾಮನು ಲಂಕೆಯತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು. ವಿಭೀಷಣ-ಸುಗ್ರೀವರೊಡನೆ ಆ ಎಲ್ಲ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದ ಶತ್ರುಗಳ ವಧೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪಬದ್ಧರಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಹೊರಟರು. ರಾಘವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಬಯಸುವ ವೀರ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದ ವಾನರರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ರಘುನಂದನನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ರಾಮನ ತರ್ಕವು ವಿಚಾರಾರ್ಹ — ಅಶುಭ ಶಕುನಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅವನು ವಿಳಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬೇಗನೆ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭಯ ಶತ್ರುವಿಗೂ ಸಮಾನವೇ; ಮೊದಲು ಹೊಡೆಯುವವನಿಗೆ ಲಾಭ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬರಲಿರುವ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಲೋಕನಂಬಿಕೆ. ಭೂಮಿ ‘ಮಾಂಸಶೋಣಿತಕರ್ದಮಾ’ (ಮಾಂಸ-ರಕ್ತಗಳ ಕೆಸರು) ಆಗುವುದೆಂಬ ಚಿತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾನರರ ಗರ್ಜನೆ ಉತ್ಸಾಹದ ಘೋಷ, ಭಯದ್ದಲ್ಲ. ರಾಮನು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ — ನಾಯಕನ ಆದರ್ಶ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಸೇನೆಗೆ ರಾಮನಲ್ಲಿರುವ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವೇ ವಿಜಯದ ಮೂಲ. ‘ಅದ್ಯೈವ’ (ಇಂದೇ), ‘ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್’ (ಬೇಗನೆ), ‘ಜವೇನ’ (ವೇಗದಿಂದ) ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳಿಂದ ತುರ್ತಿನ ಅಗತ್ಯ ದೃಢಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸೇನೆಯ ಗರ್ಜನೆ ಶತ್ರುಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಲೂ ಉಪಯುಕ್ತ. ಈ ಸರ್ಗವು ಸೇತುವನ್ನು ದಾಟುವುದು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಾರಂಭಗಳ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯಂತೆ ನಿಂತಿದೆ. ವಿಭೀಷಣ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವ ರಾಮನ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ — ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಾನರರ ರಾಜ; ಇಬ್ಬರ ಸಹಕಾರವೇ ಸೇನೆಯ ಬಲ. ರಾಮನ ಸಂತೋಷ ಸೇವಕರ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲ; ಅವನು ಕೇವಲ ಫಲವನ್ನು ಕಂಡಲ್ಲ, ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः॥ २३॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ