॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 20ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶುಕನ ದೌತ್ಯ

ಶಾರ್ದೂಲನ ಗೂಢಚಾರ ವರದಿ, ರಾವಣನು ಶುಕನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು, ವಾನರರು ಶುಕನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು, ಸುಗ್ರೀವನ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ, ರಾಮನು ಶುಕನನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದು

ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ವಾನರಸೇನೆಯನ್ನು ಶಾರ್ದೂಲನೆಂಬ ವೀರ್ಯವಂತ ರಾಕ್ಷಸನು ಸಮೀಪಿಸಿ ನೋಡಿದನು. ಅವನು ದುರಾತ್ಮನಾದ ರಾವಣನ ಗೂಢಚಾರನಾಗಿದ್ದನು. ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕ್ಷೋಭೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಬೇಗನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ವಾನರರ ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳ ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಲಂಕೆಯತ್ತ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಆಳವನ್ನರಿಯಲಾಗದ್ದು, ಅಳೆಯಲಾಗದ್ದು, ಎರಡನೆಯ ಸಾಗರದಂತಿದೆ. ದಶರಥನ ಪುತ್ರರಾದ, ಉತ್ತಮರೂ ರೂಪಸಂಪನ್ನರೂ ಆದ ಸಹೋದರರು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಗರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸೈನ್ಯವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಹತ್ತು ಯೋಜನ ಆಕಾಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಹಾರಾಜನೇ, ಈ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ನೀನು ಬೇಗನೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನಿನ್ನ ದೂತರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೇಗನೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರು. ಅನಂತರ ದಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಸಾಮವನ್ನಾಗಲಿ ಭೇದವನ್ನಾಗಲಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸು.’ ಇಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲನು ರಾಜನೀತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ದಾನ, ಸಾಮ, ಭೇದ; ದಂಡದ ಹೆಸರನ್ನೇ ಎತ್ತುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಶತ್ರುವಿನ ಬಲವನ್ನು ಅವನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿದ್ದಾನೆ. ‘ಅವ್ಯಗ್ರಾಮ್’ (ಕ್ಷೋಭೆಯಿಲ್ಲದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾನರಸೇನೆಯ ಶಿಸ್ತು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಆ ಸೇನೆ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ, ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ‘ದ್ವಿತೀಯಃ ಸಾಗರಃ’ (ಎರಡನೆಯ ಸಾಗರ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯವೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ. ಗೂಢಚಾರನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳಗೇ ಭಯವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶಾರ್ದೂಲನು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಶತ್ರುವಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ‘ಉತ್ತಮೌ ರೂಪಸಂಪನ್ನೌ’ (ಉತ್ತಮರು, ರೂಪಸಂಪನ್ನರು) ಎಂಬ ಅವನ ಮಾತಿನಿಂದ ಶತ್ರುವಿನ ಘನತೆಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ‘ಸೀತಾಯಾಃ ಪದಮ್ ಆಗತೌ’ (ಸೀತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ರಾವಣನ ಅಪರಾಧವನ್ನೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ — ಇವರು ಸೀತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಯೋಜನ ಆಕಾಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಸೇನೆಯ ಮಹತ್ತ್ವ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಂಡುದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ನಿವೇದಿಸುವುದು ಗೂಢಚಾರನ ಕರ್ತವ್ಯ; ಶಾರ್ದೂಲನು ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ರಾಜನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಶಾರ್ದೂಲನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ರಾವಣನು ಹಠಾತ್ತನೆ ಕಳವಳಗೊಂಡನು. ತಾನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಅರ್ಥಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶುಕನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ನೀನು ಬೇಗನೆ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ, ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ, ದೈನ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ನಯವಾದ ಉತ್ತಮ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳು: ಓ ವಾನರೇಶ್ವರನೇ, ನೀನು ಮಹಾರಾಜಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಮಹಾಬಲನು, ಋಕ್ಷರಜಸ್ಸಿನ ಮಗನು. ನನ್ನೊಡನೆ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಲಾಭವೂ ಇಲ್ಲ, ಯಾವ ಹಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ನೀನು ನನಗೆ ಸಹೋದರನಂತೆ. ಧೀಮಂತನಾದ ರಾಜಪುತ್ರನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ನಾನು ಅಪಹರಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಿನಗೇನು? ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗು. ಈ ಲಂಕೆಯನ್ನು ವಾನರರು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ತಲುಪಲಾರರು; ಗಂಧರ್ವಸಹಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇನ್ನು ನರರಿಂದಲೂ ವಾನರರಿಂದಲೂ ಹೇಳಬೇಕೆ?’ ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಭೇದೋಪಾಯವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ — ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ರಾಮನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸುಗ್ರೀವನ ಕುಲವನ್ನೂ ಬಲವನ್ನೂ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ, ಸಹೋದರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ, ರಾಮನ ಕಾರ್ಯವು ಸುಗ್ರೀವನ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಾದರೋ ಲಂಕೆಯ ದುರ್ಗಮತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಮರೆಯಾಗಿ ಭಯವನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಮ, ಭೇದ, ಬೆದರಿಕೆ — ಮೂರೂ ಒಂದೇ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿವೆ. ವಾಲಿವಧೆಯಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನಿಂದ ಉಪಕೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ರಾವಣನಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ; ಆದರೂ ‘ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಲಾಭವೂ ಇಲ್ಲ ಹಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮರೆಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅಕ್ಲೀಬಮ್’ (ದೈನ್ಯವಿಲ್ಲದೆ) ಎಂಬ ಆದೇಶದಿಂದ ದೂತನ ಧ್ವನಿಯೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ದೀನತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬಾರದು. ಶುಕನನ್ನು ‘ಅರ್ಥವಿದಾಂ ವರಃ’ (ಅರ್ಥಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಅವನ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿ ನಿಶಾಚರನಾದ ಶುಕನು ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ರೂಪತಾಳಿ ವೇಗವಾಗಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದನು. ಅವನು ಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆಯೇ ಬಹುದೂರ ಸಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ದುರಾತ್ಮನಾದ ರಾವಣನು ಆದೇಶಿಸಿದಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ವಾನರರು ಕೂಡಲೇ ಹಾರಿ ಬೇಗನೆ ತಲುಪಿದರು — ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲೂ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೊಲ್ಲಲೂ ಬಯಸುತ್ತಾ. ಎಲ್ಲ ವಾನರರಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ನಿಶಾಚರನನ್ನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ವಾನರರಿಂದ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಶುಕನು ಹೇಳಿದನು: ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ರಾಜರು ದೂತರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ವಾನರರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಡೆ. ಯಾವನು ತನ್ನ ಒಡೆಯನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹೇಳಲಾಗದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅಂತಹ ದೂತನು ಮಾತ್ರ ವಧೆಗೆ ಅರ್ಹನು.’ ಶುಕನ ಆ ಗೋಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ‘ಕೊಲ್ಲಬೇಡಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ವಾನರರು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಎಲೆಯಂತೆ ಹಗುರಾದ ಅವನು, ವಾನರರು ಅಭಯ ತೋರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹೇಳಿದನು: ‘ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮಿಯೇ, ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನನೇ ಸುಗ್ರೀವನೇ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವ ರಾವಣನಿಗೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಬೇಕು?’ ಇಲ್ಲಿ ದೂತಧರ್ಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಸಂದೇಶವಾಹಕನು ದಂಡನೀಯನಲ್ಲ. ರಾಮನೂ ಶತ್ರುವಿನ ದೂತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅವನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಸಡಿಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶುಕನು ಪಕ್ಷಿರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದು ಅವನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅವನು ತಾನು ಸುರಕ್ಷಿತನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ವಾನರರು ಅವನಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಲೋಪ್ತುಂ ಹಂತುಂ ಚ’ (ಕೀಳಲೂ ಕೊಲ್ಲಲೂ) ಎಂಬ ಎರಡು ಕ್ರಿಯೆಗಳು — ಮೊದಲು ರೆಕ್ಕೆ ಕೀಳುವುದು, ಅನಂತರ ವಧೆ — ವಾನರರ ಕ್ರೋಧದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಶುಕನು ರಾಮನನ್ನೇ ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸುಗ್ರೀವನನ್ನಲ್ಲ — ಧರ್ಮದ ನಿರ್ಣಯ ರಾಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ದೂತನೀತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂದೇಶವಾಹಕನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಅನುಕ್ತವಾದೀ’ (ಹೇಳಲಾಗದುದನ್ನು ಹೇಳುವವನು) ಮಾತ್ರ ದಂಡನೀಯ ಎಂಬುದು ಅವನ ತರ್ಕ. ರಾಮನ ‘ಮಾ ವಧಿಷ್ಟ’ (ಕೊಲ್ಲಬೇಡಿ) ಎಂಬ ಒಂದೇ ಮಾತು ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಭಯ ದೊರೆತ ಮೇಲೆ ಶುಕನು ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸುಗ್ರೀವನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇದರಿಂದ ಅವನ ದೂತಕಾರ್ಯದ ನಿಷ್ಠೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲೆಯಂತೆ ಹಗುರಾದುದಾದರೋ ಅವನ ದುರ್ದಶೆಯ ಪ್ರಮಾಣ.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಾನರಾಧಿಪನೂ ಮಹಾಬಲನೂ ದೈನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸತ್ತ್ವವುಳ್ಳವನೂ ಆದ ಸುಗ್ರೀವನು ನಿಶಾಚರನ ಗೂಢಚಾರನಾದ ಶುಕನಿಗೆ ಶುದ್ಧವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಆದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು: ‘ರಾವಣಾ, ನೀನು ನನಗೆ ಮಿತ್ರನಲ್ಲ, ಕರುಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಲ್ಲ, ಉಪಕಾರಿಯಲ್ಲ, ಪ್ರಿಯನಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಪರಿವಾರಸಹಿತ ನೀನು ರಾಮನ ಶತ್ರು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಧೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ನೀನು ವಾಲಿಯಂತೆ ವಧ್ಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ, ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ, ದಾಯಾದಿವರ್ಗದೊಡನೆ ಕೊಲ್ಲುವೆನು; ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಹಾಸೈನ್ಯದಿಂದ ಇಡೀ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುವೆವು. ಮೂಢನೇ, ಇಂದ್ರಸಹಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಕಾಪಾಡಿದರೂ ನೀನು ರಾಘವನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ — ಅದೃಶ್ಯನಾದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ, ಪಾತಾಳವನ್ನು ಹೊಕ್ಕರೂ, ಗಿರೀಶನಾದ ಶಿವನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೂ ತಮ್ಮನೊಡನೆ ನೀನು ರಾಮನಿಂದ ಹತನಾದಂತೆಯೇ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನಾಗಿ ಯಾವ ಪಿಶಾಚನನ್ನೂ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನೂ ಗಂಧರ್ವನನ್ನೂ ಅಸುರನನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣೆನು. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಮಾಗಿದ ಗೃಧ್ರರಾಜ ಜಟಾಯುವನ್ನು ನೀನು ಕೊಂದೆ. ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ನೀನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಅಪಹರಿಸಲಿಲ್ಲ? ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿದೊಯ್ದರೂ ನಿನಗೆ ಬರಲಿರುವ ವಿಪತ್ತನ್ನು ನೀನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಎದುರಿಸಲಾಗದ, ಮಹಾಬಲನಾದ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ — ಅವನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವನು.’ ರಾವಣನ ಭೇದೋಪಾಯ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿದೆ — ಸುಗ್ರೀವನು ‘ಸಹೋದರನಂತೆ’ ಎಂಬ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವಾಲಿವಧೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ರಾವಣನಿಗೂ ಅಂತಹದೇ ಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೀರ್ಘವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಈ ಮಾತು ಅವನ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೂ ಉತ್ಸಾಹಕ್ಕೂ ತಕ್ಕುದಾಗಿದೆ. ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಿಷೇಧವಾಕ್ಯಗಳಿವೆ — ಮಿತ್ರನಲ್ಲ, ಕರುಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಲ್ಲ, ಉಪಕಾರಿಯಲ್ಲ, ಪ್ರಿಯನಲ್ಲ — ಇವು ರಾವಣನ ‘ಸಹೋದರನಂತೆ’ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ. ಜಟಾಯುವಧೆಯೂ ಸೀತಾಪಹರಣವೂ ರಾವಣನ ಅಧರ್ಮದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಾಗಿ ಉದ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಲ್ಲದಾಗ ಮಾಡಿದ ಅಪಹರಣವು ಅವನ ಹೇಡಿತನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ಹೇಳಿದನು: ‘ಮಹಾರಾಜ, ಇವನು ದೂತನೆಂದು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ, ಗೂಢಚಾರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಇವನು ನಿನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಬಲವನ್ನೂ ಅಳೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಬಾರದು; ಇದೇ ನನಗೆ ಸರಿಯೆನಿಸುತ್ತದೆ.’ ಆಗ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾನರರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆದು, ಅನಾಥನಂತೆ ಗೋಳಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶುಕನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದರು. ಉಗ್ರರಾದ ಆ ವಾನರರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶುಕನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ದಶರಥಪುತ್ರ ರಾಮನನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆದನು: ‘ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ನನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕೀಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೊರೆದರೆ, ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ನಾನು ಸಾಯುವ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಅಶುಭವೆಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ಸೇರಲಿ.’ ಅವನ ಆ ಗೋಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ‘ಬಂದ ದೂತನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿರಿ’ ಎಂದು ವಾನರರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅಂಗದನ ಸಂದೇಹ ಯುಕ್ತವಾದುದು — ದೂತನು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಗೂಢಚಾರನಾದರೋ ಬಲವನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶುಕನ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಶರಣಾಗತನ ಶಾಪದಂತಿದೆ — ಅಸಹಾಯಕನನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಕೊಂದವನಿಗೆ ಪಾಪ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಲೋಕನಂಬಿಕೆ. ರಾಮನು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ದಯೆಯಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಭಯದಿಂದಲ್ಲ. ಅಂಗದನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ರಾಜನೀತಿಯನ್ನು ಬಲ್ಲವನು — ಶತ್ರುವಿನ ಗೂಢಚಾರನು ಬಲವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಂದಿರುಗಿದರೆ ಅದು ಸೇನೆಗೆ ಅಹಿತ. ಸುಗ್ರೀವನು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯ ರಾಮನದು. ಶುಕನ ಯಾತನೆಯನ್ನು ‘ಪಕ್ಷೌ ಲುಪ್ಯೇತೇ, ಅಕ್ಷಿಣೀ ಭಿದ್ಯೇತೇ’ (ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕೀಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ) ಎಂದು ಕರುಣಾಜನಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಕರುಣೆ ಅವನ ಧರ್ಮದ ಅಂಗ — ಶರಣಾಗಿ ಬಂದ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಅವನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಶುಕನೇ ರಾವಣನಿಗೆ ರಾಮನ ಬಲವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುವನು; ಹೀಗೆ ರಾಮನ ದಯೆಯೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे विंशः सर्गः॥ २०॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ