॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 15ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣನ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ

ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಹೇಡಿಯೆಂದು ನಿಂದಿಸಿದ್ದು, ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಶ್ಲಾಘನೆ, ವಿಭೀಷಣನ ಛೀಮಾರಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಉಪದೇಶ

ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಸಮಾನ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವಿಭೀಷಣನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಕ್ಷಸಯೂಥಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಾ, ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತು ಅರ್ಥಹೀನವಾದುದು, ತುಂಬಾ ಹೆದರಿದವನ ಮಾತಿನಂತಿದೆ. ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟದವನೂ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ, ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ತ್ವ, ವೀರ್ಯ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಧೈರ್ಯ, ಶೌರ್ಯ, ತೇಜಸ್ಸು — ಇವುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾದವನು ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ, ಅವನೇ ಈ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ವಿಭೀಷಣ. ಆ ಇಬ್ಬರು ಮನುಷ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರರು ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ? ನಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಕ್ಷಸನೂ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲ; ಹೇಡಿಯೇ, ನಮ್ಮನ್ನೇಕೆ ಹೆದರಿಸುತ್ತೀಯೆ? ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನನ್ನು ನಾನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಿದೆ; ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವಗಣಗಳೂ ಭಯಗೊಂಡು ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು. ಘೀಳಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಐರಾವತವನ್ನು ನಾನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸಿದೆ, ಅದರ ದಂತಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಕಿತ್ತು ದೇವಗಣಗಳನ್ನು ನಡುಗಿಸಿದೆ. ದೇವತೆಗಳ ದರ್ಪವನ್ನು ಮುರಿದವನು, ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಶೋಕ ತಂದವನು, ಮಹಾವೀರ್ಯನಾದ ನಾನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರಾದ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥನಾಗಲಾರೆ?’ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯುವಕನ ಉದ್ಧಟತನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನನ್ನು ‘ತಾತ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಅವನನ್ನು ‘ಭೀರೋ’ (ಹೇಡಿಯೇ) ಎಂದು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ತರ್ಕವೂ ಪ್ರಹಸ್ತನಂತೆಯೇ — ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವರಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಭಯ ಎಲ್ಲಿಯದು. ಇಂದ್ರವಿಜಯವೇ ಅವನ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ. ಐದು ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ‘ದೇವಗಣಾಃ ಸಮಗ್ರಾಃ’ (ಎಲ್ಲ ದೇವಗಣಗಳು) ಎಂಬ ಪಾದ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ‘ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟದವನೂ’ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದ ಭಾವ — ಕುಲದ ಹೊರಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನೂ ಹೀಗೆ ಹೇಡಿಯಾಗಿರಲಾರ, ಇನ್ನು ಪುಲಸ್ತ್ಯಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನ ಪಾಡೇನು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷ್ಯವಾದರೋ ‘ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳದ ಪುರುಷನೂ’ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ತನ್ನ ಕುಲದ ಗೌರವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದಲೇ ಕುಲದ ನಾಶ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ, ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯನಾದ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಮಹತ್ತಾದ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಮಗೂ, ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ನಿಶ್ಚಯಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲ; ನೀನು ಇನ್ನೂ ಬಾಲಕ, ಬುದ್ಧಿ ಇನ್ನೂ ಪಕ್ವವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗಿ ಬಹಳ ಬಡಬಡಿಸಿರುವೆ. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತೇ, ರಾವಣನ ಮಗನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಿತ್ರಮುಖದ ಶತ್ರು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಘವನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಇಂತಹ ವಿನಾಶ ಬರುವುದೆಂದು ಕೇಳಿಯೂ ನೀನು ಮೋಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ನೀನೇ ವಧ್ಯನು, ಅತಿ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೂ ಹೌದು; ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದವನೂ ವಧ್ಯನೇ — ಹಠಮಾರಿಯೂ ದುಸ್ಸಾಹಸಿಯೂ ಆದ ಬಾಲಕನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಇಂದು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದವನು. ನೀನು ಮೂಢ, ಪ್ರೌಢಿಮೆಯಿಲ್ಲದವನು, ವಿನಯಹೀನ, ಉಗ್ರಸ್ವಭಾವದವನು, ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿ, ದುರಾತ್ಮ, ಮೂರ್ಖ, ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಬಾಲಿಶತನದಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಘವನು ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಬಿಡುವ, ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಜ್ವಾಲೆಗಳುಳ್ಳ, ಕಾಲನಂತಹ ರೂಪದ, ಯಮದಂಡಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಸಹಿಸಬಲ್ಲರು? ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನೇ, ಧನಗಳನ್ನೂ, ರತ್ನಗಳನ್ನೂ, ಉತ್ತಮ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ, ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಮಣಿಗಳನ್ನೂ, ದೇವಿ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ನಾವು ಶೋಕವಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸೋಣ.’ ವಿಭೀಷಣನ ಛೀಮಾರಿ ಕಠೋರವಾದರೂ ಹಿತಕರ — ಅವನು ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೇ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಮಿತ್ರಮುಖಃ ಶತ್ರುಃ’ (ಮಿತ್ರಮುಖದ ಶತ್ರು) ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದ ‘ಅಮಿತ್ರಪ್ರತಿಮೈಃ ಮಿತ್ರೈಃ’ (ಶತ್ರುಗಳಂತಿರುವ ಮಿತ್ರರು) ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಧನ-ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಸಂಧಿಯ ಪೂರ್ಣ ಉಪಾಯ. ಎಲ್ಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳೂ ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಒಂಬತ್ತು ದೋಷಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ಮೌಢ್ಯ, ಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಕೊರತೆ, ಅವಿನಯ, ಉಗ್ರತೆ, ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿ, ದೌರಾತ್ಮ್ಯ, ಮೂರ್ಖತೆ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿ, ಬಾಲ್ಯ; ಇದರಿಂದ ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೊಗಳಿಕೊಂಡ ಗುಣಗಳು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯದರಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದಂಡ, ಕಾಲ, ಯಮದಂಡಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ — ಮೂರೂ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಪ್ರತೀಕಗಳು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चदशः सर्गः॥ १५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ