॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 79ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಪುತ್ರ ದಂಡನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ

ವನವು ನಿರ್ಜನವಾದುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಮನುವು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದುದು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ನೂರು ಪುತ್ರರು, ಕಿರಿಯವನಾದ ದಂಡ, ವಿಂಧ್ಯ-ಶೈವಲಗಳ ನಡುವೆ ಮಧುಮಂತ ನಗರ, ಶುಕ್ರನು ಪುರೋಹಿತ

ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಘವನು ಗೌರವದಿಂದಲೂ ವಿಸ್ಮಯದಿಂದಲೂ ಮತ್ತೆ ಕೇಳತೊಡಗಿದನು — ‘ಪೂಜ್ಯರೇ, ವಿದರ್ಭದ ರಾಜನಾದ ಆ ಶ್ವೇತನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಆ ಘೋರ ವನ ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದುದಾದುದು ಹೇಗೆ? ಶೂನ್ಯವೂ ಮನುಷ್ಯರಿಲ್ಲದುದೂ ಆದ ಆ ವನವನ್ನು ಆ ರಾಜನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು? ಇದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.’ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮುನಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವನದ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನಲ್ಲ. ಶ್ವೇತನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಏಕೆ ಹೋದನು, ಆ ವನವು ಏಕೆ ನಿರ್ಜನ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ. ‘ಗೌರವಾತ್ ವಿಸ್ಮಯಾಚ್ಚ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ರಾಮನ ಮನೋಭಾವ ಎರಡು ಬಗೆಯದು — ಮುನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆದರ, ಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಕಥೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ — ಶ್ವೇತನ ಆಖ್ಯಾನದಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಖ್ಯಾನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದು. ರಾಮನು ತಾನೇ ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ನಿಃಸತ್ತ್ವಂ ಚ ವನಂ ಜಾತಂ’, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ‘ತದ್ವನಂ ಸ ಕಥಂ ರಾಜಾ’.

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು — ‘ರಾಮ, ಹಿಂದೆ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪ್ರಭು ಮನುವಿದ್ದನು; ಅವನ ಕುಲನಂದನನಾದ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು. ಅಜೇಯನಾದ ಆ ಹಿರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಮನುವು ಅವನಿಗೆ “ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶಗಳ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗು” ಎಂದನು. ರಾಘವ, ತಂದೆಯ ಆ ಮಾತಿಗೆ ಮಗನು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಪರಮಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮನುವು ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — “ಪರಮೋದಾರನೇ, ಪ್ರೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಸ್ಥಾಪಕನಾಗುವೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ದಂಡದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ದಂಡಿಸಬೇಡ. ಅಪರಾಧಿಗಳಾದ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದ ದಂಡವು ರಾಜನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಮಗನೇ, ದಂಡದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಪರಮಧರ್ಮ ಉಂಟಾಗುವುದು.” ಹೀಗೆ ಮಗನಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಮನುವು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಸನಾತನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.’ ಮನುವಿನ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ದಂಡನೀತಿಯ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳಿವೆ — ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ದಂಡ, ನಿರಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ. ದಂಡವು ಕ್ರೌರ್ಯವಲ್ಲ, ಧರ್ಮ; ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ದಂಡ ರಾಜನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪದೇಶ ಮುಂದೆ ದಂಡನೆಂಬ ರಾಜಕುಮಾರನ ಕಥೆಯೊಡನೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು — ‘ದಂಡ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾದವನೇ ಅಧರ್ಮದಿಂದಾಗಿ ದಂಡಿತನಾಗುವನು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಬೂಕವಧೆಯಿಂದ ರಾಮನೂ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ದಂಡಿಸಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉಪದೇಶ ಅವನ ಕಾರ್ಯದ ಸಮರ್ಥನೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

‘ಮನುವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು “ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಲಿ” ಎಂದು ಚಿಂತಾಪರನಾದನು. ಅನಂತರ ಮನುವಿನ ಮಗನಾದ ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಬಗೆಬಗೆಯ ಆಯಾ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೇವಪುತ್ರರಂತಹ ನೂರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮಗೂ ರಘುನಂದನ, ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವನು ಮೂಢನೂ ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲದವನೂ ಆಗಿದ್ದು ಅಣ್ಣಂದಿರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. “ಇವನ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದಂಡ ಬೀಳುವುದು” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಂದೆಯು ಆ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವನಿಗೆ “ದಂಡ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು.’ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಪುತ್ರರು ಯಜ್ಞ-ದಾನಾದಿ ಅನೇಕ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದೇವಪುತ್ರರಂತೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ವಿಪರೀತ — ಮೂಢ, ಅವಿದ್ಯ, ಅವಿನೀತ. ತಂದೆಯ ನಾಮಕರಣ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಂತೆ — ಅವನು ದಂಡನೀಯನಾಗುವನು ಎಂದು. ಹೆಸರೇ ಅವನ ಭಾಗ್ಯದ ಸೂಚಕ. ‘ನ ಶುಶ್ರೂಷತಿ ಪೂರ್ವಜಾನ್’ (ಅಣ್ಣಂದಿರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಸೇವೆಯ ಅಭಾವ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಷ; ರಾಮನ ಸಹೋದರರಾದರೋ ಅವನನ್ನು ಸದಾ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಲ್ಪತೇಜಸಃ’, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ‘ಅಲ್ಪಮೇಧಸಃ’. ‘ತಾತ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಅಗಸ್ತ್ಯನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ — ಮಗನ ದೋಷವನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೂ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

‘ರಾಘವ, ಅರಿಂದಮನೇ, ಮಗನ ಘೋರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬೇರೆ ದೇಶವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವು ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಶೈವಲಗಳ ನಡುವೆ ಅವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಆ ದಂಡನು ಅಲ್ಲಿ ರಮ್ಯವಾದ ಪರ್ವತತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ರಾಜನಾದನು; ರಾಮ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಪ್ರತಿಮವಾದ ಅನುಪಮ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಪ್ರಭುವೇ, ನಗರಕ್ಕೆ “ಮಧುಮಂತ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು; ಸುವ್ರತನಾದ ಉಶನಸನನ್ನು (ಶುಕ್ರನನ್ನು) ಪುರೋಹಿತನನ್ನಾಗಿ ವರಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು ಪುರೋಹಿತನೊಡನೆ, ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜನು ಆಳುವಂತೆ ಆಳಿದನು. ಅನಂತರ ಮನುಜೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾದ ಆ ಮಹಾನ್ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನು ಆ ಉಶನಸನೊಡನೆ ಕೂಡಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಶನಸನೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ಶಕ್ರನಂತೆ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನು.’ ‘ಅಪಶ್ಯಮಾನಸ್ತಂ ದೇಶಂ ಘೋರಮ್’ ಎಂಬ ಸಾಲನ್ನು ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ‘ಆ ಮಗನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬೇರೆ ಯಾವ ಭಯಂಕರ ದೇಶವನ್ನೂ ಕಾಣದೆ’ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ತಂ ದೋಷಂ’ ಎಂಬ ಪಾಠವಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ, ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಇಂದ್ರ-ಬೃಹಸ್ಪತಿಯರ ಉಪಮೆಯ ಬದಲು ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ-ಉಶನಸರ ಉಪಮೆ — ಶುಕ್ರನು ಅಸುರರ ಗುರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಆದ್ದರಿಂದ ದಂಡನ ರಾಜ್ಯ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಕೇತ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಧರ್ಮವೂ ಶುಕ್ರನ ಶಾಪವೂ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನೇ ದಂಡನನ್ನು ದಂಡಿಸುವನು. ವಿಂಧ್ಯ-ಶೈವಲಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ ಅನಂತರ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಮನು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದನು. ಮಧುಮಂತ ನಗರವೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः॥ ७९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ