॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 54ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ನೃಗನ ಗುಂಡಿಪ್ರವೇಶ

ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ನೃಗನು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಕರೆಸಿದುದು, ವಸುವಿನ ಅಭಿಷೇಕ, ಸುಖಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಗುಂಡಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮಗನಿಗೆ ಉಪದೇಶ, ಗುಂಡಿಪ್ರವೇಶ

ರಾಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೈಮುಗಿದು ದೀಪ್ತತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಘವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ಅಲ್ಪ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ದ್ವಿಜರು ರಾಜರ್ಷಿ ನೃಗನಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಯಮದಂಡದಂತಹ ಇಂತಹ ಮಹಾಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ತಾನು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದೆನೆಂದು ಕೇಳಿ ನೃಗರಾಜನು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದ ಆ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದನು?’ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು ರಾಘವನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಸೌಮ್ಯನೇ, ಹಿಂದೆ ಶಾಪದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಆ ರಾಜನು ಏನು ಹೇಳಿದನೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿಪ್ರರೂ ದಾರಿಹಿಡಿದು ಹೊರಟುಹೋದರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಆ ನೃಪನು ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನೂ, ನೈಗಮರನ್ನೂ ಪೌರಪ್ರಮುಖರನ್ನೂ, ಪುರೋಹಿತನನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಕರೆಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದವನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು — “ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾರದ-ಪರ್ವತರಂತಿರುವ ಆ ಭದ್ರರಾದ, ನಿಂದ್ಯರಲ್ಲದ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನನಗೆ ಮಹಾಭಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗಾಳಿಯಂತೆ ತ್ರಿಭುವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.”’ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಬುದ್ಧಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಅಪರಾಧಕ್ಕೂ ದಂಡಕ್ಕೂ ಅನುಪಾತ ಸಮವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಪರಮಾರ್ಥವಿತ್’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವು ಅವನು ಕಥೆಯ ಗೂಢಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ನೃಗನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರನ್ನು ‘ಭದ್ರರು’, ‘ಅನಿಂದಿತರು’ ಎಂದೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಅವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಕ್ತಿ. ನೈಗಮರೆಂದರೆ ನಗರದ ವರ್ತಕಪ್ರಮುಖರು; ಅವರನ್ನೂ ಕರೆಸಿ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾರದ-ಪರ್ವತರ ಉಪಮೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನೂ ಶೀಘ್ರಗಮನವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ‘ರಾಜನು ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕು’ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದನು; ಇಲ್ಲಿ ನೃಗನು ದೋಷವನ್ನು ಅರಿತ ಮೇಲೂ ಪ್ರಜೆಗಳ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ದುರ್ದಶೆಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ರಾಜನ ಸತ್ಯವಾದಿತ್ವದ ಪರಿಚಯ. ಅವನು ಯಾರ ಮೇಲೂ ದೋಷ ಹೊರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

‘ನೃಗನು ಹೇಳಿದನು — “ಈ ವಸುವೆಂಬ ಕುಮಾರನನ್ನು ಇಂದೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿರಿ. ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ನನಗಾಗಿ ಸುಖಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿ; ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಟ ಶಾಪವನ್ನು ಸವೆಸುವೆನು. ಒಂದು ಗುಂಡಿ ಮಳೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವಂತಹುದು, ಇನ್ನೊಂದು ಚಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವಂತಹುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಬೇಸಗೆಯ ಬಿಸಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸುಖಸ್ಪರ್ಶವಾದುದು — ಇವನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲಿ. ಫಲಬಿಡುವ ಮರಗಳನ್ನೂ, ಹೂಬಿಡುವ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನೂ, ನೆರಳು ನೀಡುವ ಬಗೆಬಗೆಯ ಪೊದೆಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ನೆಡಿಸಿರಿ. ಗುಂಡಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ರಮಣೀಯವಾಗಿ ಮಾಡಿರಿ. ಕಾಲ ಸರಿದು ಶಾಪದ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವೆನು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸುಗಂಧವಾದ ಹೂಗಳಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ. ಒಂದೂವರೆ ಯೋಜನ ಸುತ್ತಳತೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ನನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ.”’ ನೃಗನು ಶಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಧೈರ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ. ಮೂರು ಋತುಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಗುಂಡಿಗಳು ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವನ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಗನ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ — ರಾಜ್ಯವು ಕ್ಷಣಕಾಲವೂ ಅರಾಜಕವಾಗಬಾರದೆಂಬುದು ಅವನ ಚಿಂತೆ. ‘ಸಂಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿ’ (ಸವೆಸುವೆನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಶಾಪವನ್ನು ಕರ್ಮಫಲದಂತೆ ಅನುಭವದಿಂದ ಕರಗಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅಧ್ಯರ್ಧ ಯೋಜನ’ ಎಂದರೆ ಒಂದೂವರೆ ಯೋಜನ; ಅಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉದ್ಯಾನಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುಂಡಿಗಳ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಜ್ಞೆ. ಓತಿಕ್ಯಾತದ ರೂಪದಲ್ಲೂ ರಾಜನು ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಅವನ ಇಚ್ಛೆ; ಶಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಶಾಪವನ್ನೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

‘ಹೀಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿ, ಆಗ ವಸುವನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅವನು ಹೇಳಿದನು — “ಮಗನೇ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ದ್ವಿಜರು ಅಂತಹ ಅಲ್ಪ ಅಪರಾಧಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಶಾಪವನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದುದನ್ನು ನೀನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿರುವೆ. ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನಗಾಗಿ ಪರಿತಪಿಸಬೇಡ. ಮಗನೇ, ನನ್ನನ್ನು ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಗುರಿಮಾಡಿದ ಕೃತಾಂತನಾದ ದೈವವು ಕುಶಲವಾದುದು, ಸಮರ್ಥವಾದುದು. ಮನುಷ್ಯನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದುದನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಹೋಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ದುಃಖಗಳನ್ನೂ ಸುಖಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಂದಾ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳದೇ ಈ ಫಲ; ವಿಷಾದಪಡಬೇಡ.” ಹೀಗೆ ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜನು ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋದನು. ಹೀಗೆ ಆಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನೃಪನು ಮಹಾರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದ್ವಿಜರು ಕೋಪದಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಶಾಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದನು.’ ನೃಗನ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾಠಗಳಿವೆ — ಮೊದಲನೆಯದು, ರಾಜನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿರಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾದವೂ ಮಹಾದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯದು, ದೈವದ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಲಾಗದೆಂದು ತಿಳಿದು ಶೋಕಿಸಬಾರದು. ‘ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ತೇ’ (ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ) ಎಂಬ ಮಾತು ಮಗನೇ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪದೇಶವು ದೃಷ್ಟಾಂತದಿಂದ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಶಾಪವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ — ದ್ವಿಜರು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಸರ್ಗದ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾಲಂಕೃತವಾದ ಗುಂಡಿ ಎಂಬುದರಿಂದ ಶಾಪದ ಅನುಭವವೂ ರಾಜೋಚಿತವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆಯ ಕೊನೆಯ ಉಪದೇಶವು ಮಗನ ರಾಜ್ಯಾರಂಭದಲ್ಲೇ ದೊರೆತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಸುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆ ತಂದೆಯ ಅನುಭವದೊಡನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಮನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಜನ ಪ್ರಮಾದವು ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನ ವಂಶಕ್ಕೂ ದುಃಖವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुःपञ्चाशः सर्गः॥ ५४॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ