॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 49ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸಂತೈಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಪ್ರವೇಶ

ಮುನಿಕುಮಾರರ ನಿವೇದನೆ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಗಮನ, ಸೀತೆಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ, ತಾಪಸಿಯರ ಕೈಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದು

ಅಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಮುನಿಬಾಲಕರು ಉಗ್ರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದನೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು. ಮುನಿಪುತ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಮುನಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಿ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಅವಳ ರೋದನದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರು — ‘ಭಗವಂತನೇ, ಯಾವನೋ ಮಹಾತ್ಮನ ಪತ್ನಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿರುವವಳು, ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದವಳು, ಮೋಹದಿಂದ ವಿಕೃತಮುಖಿಯಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಭಗವಂತನೇ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡು — ಅವಳು ಆಕಾಶದಿಂದ ಜಾರಿಬಿದ್ದ ದೇವತೆಯಂತಿದ್ದಾಳೆ. ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಯಾವಳೋ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀ ದುಃಖಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ತೀವ್ರ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರುವ ಅವಳನ್ನು ನಾವು ಕಂಡೆವು — ಒಂಟಿಯಾಗಿ, ದೀನಳಾಗಿ, ಅನಾಥೆಯಂತೆ, ದುಃಖಶೋಕಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹಳಲ್ಲದವಳು. ಇವಳು ಮಾನವಿ ಎಂದು ನಮಗೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ; ಇವಳಿಗೆ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಅವಳು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣು ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಸಾಧ್ವಿ ರಕ್ಷಕನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ; ಭಗವಂತನೇ, ನೀನು ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.’ ಬಾಲಕರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯವೂ ಕರುಣೆಯೂ ಇವೆ — ಅವರಿಗೆ ಸೀತೆ ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಅವಳ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನೂ ದುಃಖವನ್ನೂ ಕಂಡು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ‘ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ’, ‘ಆಕಾಶದಿಂದ ಜಾರಿಬಿದ್ದ ದೇವತೆಯಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಪವಿತ್ರತೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿವೆ. ‘ಸತ್ಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಯುಜ್ಯತಾಮ್’ (ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು) ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಾಲಕರಿಗೂ ಆತಿಥ್ಯಧರ್ಮ ತಿಳಿದಿದೆ — ಇದು ಆಶ್ರಮದ ಸಂಸ್ಕಾರ. ‘ಅನರ್ಹಾ ದುಃಖಶೋಕಾಭ್ಯಾಮ್’ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿರ್ಣಯ — ಇಂಥ ಸ್ತ್ರೀ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಲ್ಲ. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮವಿದನಾದ ಮುನಿಯು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಖಂಡದ ಅನೇಕ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕಗಳು (4.2, 5, 6.2, 7.1) ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ವಲ್ಗೇಟ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕರ ನಿವೇದನೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ‘ಮುನಿದಾರಕಾಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಆಶ್ರಮದ ಬಾಲಕರನ್ನೂ ಶಿಷ್ಯರನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವರೇ ಮೊದಲು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ‘ಉಗ್ರಧೀಃ’ ಎಂಬ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ವಿಶೇಷಣ ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ಮೈಥಿಲಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದಳೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಹೊರಟ ಆ ಮಹಾಮತಿಯನ್ನು ಶಿಷ್ಯರೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಆ ಮಹಾಮತಿಯು ಆ ಸ್ಥಳದ ಕಡೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಹೋಗಿ, ಸುಂದರವಾದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜಾಹ್ನವೀತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಘವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೀತೆ ಅನಾಥೆಯಂತೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಅನಂತರ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ಶೋಕಭಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಆ ಸೀತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಹ್ಲಾದಗೊಳಿಸುವನೋ ಎಂಬಂತೆ ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು. ‘ತಪಸಾ ಲಬ್ಧಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್’ ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ವದ್ದು — ವಾಲ್ಮೀಕಿ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲನು; ಅವನಿಗೆ ಸೀತೆಯ ಶುದ್ಧಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ. ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುವುದು — ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅನಾಥೆಯಂತಲ್ಲ, ಪೂಜ್ಯ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಪದ್ಭ್ಯಾಮ್ ಏವ’ — ಸ್ವತಃ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ಅವನ ವಿನಯವನ್ನೂ ಕರುಣೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಆದಿಕವಿ ಸ್ವತಃ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ — ಕವಿಯೇ ನಾಯಿಕೆಯ ರಕ್ಷಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ತೇಜಸಾ ಹ್ಲಾದಯನ್ನಿವ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಿದೆ — ತೇಜಸ್ಸು ಸುಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮುನಿಯ ತೇಜಸ್ಸು ಆಹ್ಲಾದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಘ್ಯವೆಂದರೆ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಕೊಡುವ ಜಲ; ಮುನಿಯು ರಾಜಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅನಾಥವತ್’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿನ ‘ವತ್’ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೂಚಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ — ಅವಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅನಾಥೆಯಲ್ಲ, ರಾಮನ ಪತ್ನಿ; ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ ಅಷ್ಟೆ. ಮುನಿಯು ಸೀತೆಯನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಕಂಡು ಅವಳ ದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆಯೇ ಅವಳನ್ನು ಸಂತೈಸಲು ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.

‘ಪತಿವ್ರತೆಯೇ, ನೀನು ದಶರಥನ ಸೊಸೆ, ರಾಮನ ಪ್ರಿಯ ಮಹಿಷಿ, ರಾಜ ಜನಕನ ಮಗಳು; ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ. ನೀನು ಬರುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಧರ್ಮಸಮಾಧಿಯಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿತೆನು; ಎಲ್ಲ ಕಾರಣವನ್ನೂ ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿದೆನು. ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿಯೇ, ನಿನ್ನ ವಿಷಯವೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಸೀತೆಯೇ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೀನು ಪಾಪರಹಿತಳೆಂದು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ವೈದೇಹಿ, ನಿಶ್ಚಿಂತಳಾಗಿರು; ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವೆ. ನನ್ನ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ತಾಪಸಿಯರಿದ್ದಾರೆ; ಮಗಳೇ, ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಗಳಂತೆ ಸದಾ ಪಾಲಿಸುವರು. ಈ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ನಿಶ್ಚಿಂತಳಾಗಿ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದವಳಾಗಿರು. ನಿನ್ನ ಮನೆಗೇ ಬಂದಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ವಿಷಾದಪಡಬೇಡ.’ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮಾತು ಸೀತೆಗೆ ಮೊದಲ ಸಾಂತ್ವನ — ಅವನು ಅವಳ ಮೂರು ಕುಲಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ: ತಂದೆಯ ಕುಲ, ಮಾವನ ಕುಲ, ಪತಿಯ ಕುಲ; ಅದರಿಂದ ಅವಳ ಗೌರವವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅಪಾಪಾಂ ವೇದ್ಮಿ’ (ಪಾಪರಹಿತಳೆಂದು ಬಲ್ಲೆ) ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮಹತ್ವದ್ದು — ಪುರಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯದುದನ್ನು ಋಷಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಲ್ಲನು. ‘ಯಥಾ ಸ್ವಗೃಹಮ್’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಆಶ್ರಮವೇ ಅವಳ ಹೊಸ ಮನೆ ಎಂಬ ಆಶ್ವಾಸನೆ. ‘ವತ್ಸೇ’ (ಮಗಳೇ) ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ತಂದೆಯಂಥ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ವಲ್ಗೇಟ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ — ಮುನಿಯ ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯ ವಿಶೇಷೋಕ್ತಿ. ‘ಸಾಂಪ್ರತಂ ಮಯಿ ವರ್ತಸೇ’ — ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವೆ ಎಂಬ ಆಶ್ವಾಸನೆ. ‘ಧರ್ಮಸಮಾಧಿನಾ’ ಎಂದರೆ ಯೋಗಬಲದಿಂದ — ಮುನಿಯು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಮುನಿಯ ಪರಮ ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೀತೆಯು ತಲೆಬಾಗಿ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಕೈಮುಗಿದು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದಳು. ಹೊರಟ ಮುನಿಯನ್ನು ಸೀತೆಯು ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಳು. ವೈದೇಹಿಯೊಡನೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಪತ್ನಿಯರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು — ‘ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ಬಹಳ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಆಗಮನವಾಗಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿನಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ; ಹೇಳು, ನಾವೇನು ಮಾಡಬೇಕು?’ ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಧೀಮಂತನಾದ ರಾಮನ ಪತ್ನಿ ಸೀತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಇವಳು ದಶರಥನ ಸೊಸೆ, ಜನಕನ ಮಗಳು, ಸತಿ, ಪಾಪರಹಿತೆ, ಪತಿಯಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತೆ; ನಾನು ಇವಳನ್ನು ಸದಾ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ನೀವು ಇವಳನ್ನು ಪರಮ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ; ನನ್ನ ಗೌರವದಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಇವಳು ನಿಮಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯಳಾಗಿರಲಿ.’ ಹೀಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ ಆದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಮುನಿಪತ್ನಿಯರ ಸ್ವಾಗತವಚನ ‘ಚಿರಸ್ಯ ಆಗಮನಮ್’ — ಮುನಿಯು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ; ಇಂದು ಸೀತೆಯ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ಸೀತೆಯನ್ನು ‘ಅಪಾಪಾ’ (ಪಾಪರಹಿತೆ) ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅವನು ಸೀತೆಯ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷಿ; ಮುಂದೆ ರಾಮನ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಅವನೇ ಅವಳ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಶಪಥಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವನು. ‘ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಪರಿದಾಯ’ — ಮುನಿಯು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸೀತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನ ಚಿಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆರು ಪಾದಗಳದ್ದು; ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯ 014c ‘ಅನ್ವಯಾದ್ಯತ್ರ ತಾಪಸ್ಯಃ…’ ಎಂಬ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಹೊಸ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಳು — ತಾಪಸಿಯರ ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ, ಋಷಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ; ಅಲ್ಲೇ ಮುಂದೆ ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುವರು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः॥ ४९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ