ಸರ್ಗ
ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾವಣನ ಬಿಡುಗಡೆ
ಪುಲಸ್ತ್ಯರು ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಗೆ ಬಂದುದು, ಅರ್ಜುನನು ಮಾಡಿದ ಸತ್ಕಾರ, ಮೊಮ್ಮಗನ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ, ರಾವಣನ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸಖ್ಯ, ಬಲಶಾಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬಲಶಾಲಿಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಉಪದೇಶ
ರಾವಣನನ್ನು ಹಿಡಿದುದು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಂತೆ ದುಷ್ಕರವೂ ಅದ್ಭುತವೂ ಆಗಿತ್ತು; ಆ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರಿಂದ ಪುಲಸ್ತ್ಯರು ಕೇಳಿದರು. ಪುಲಸ್ತ್ಯರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರರು, ವಿಶ್ರವಸನ ತಂದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ರಾವಣನ ಅಜ್ಜ. ಮಹಾಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕಂಪಿಸುತ್ತ ಅವರು ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯ ಒಡೆಯನನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಂದರು — ಧೀರರಿಗೂ ಸಂತಾನಸ್ನೇಹವನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗದು ಎಂಬುದು ಭಾವ. ಗಾಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಗತಿಯುಳ್ಳ, ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬಲ್ಲ ಆ ದ್ವಿಜರು ವಾಯುಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿಷ್ಮತೀ ನಗರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಅಮರಾವತಿಯಂತಿರುವ, ಹರ್ಷಿತರಾದ ಪುಷ್ಟ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು ಅವರು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಇಂದ್ರನ ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆಕಾಶದಿಂದ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ, ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನೋಡಲು ಕಷ್ಟವಾದ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಅರ್ಜುನನ ಸೇವಕರು ಗುರುತಿಸಿ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ‘ಪುಲಸ್ತ್ಯರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ತಿಳಿದು ಹೈಹಯಾಧಿಪನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಮುಗಿದು ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಹೋದನು. ಅವನ ಪುರೋಹಿತನು ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನೂ ಮಧುಪರ್ಕವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಶಕ್ರನ ಮುಂದೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತೆ, ರಾಜನ ಮುಂದೆ ನಡೆದನು. ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಡಗರಗೊಂಡ ಅರ್ಜುನನು, ಇಂದ್ರನು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ವಂದಿಸುವಂತೆ, ವಂದಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಮಧುಪರ್ಕ, ಗೋವು, ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ರಾಜೇಂದ್ರನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪುಲಸ್ತ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ — ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವುದು, ಪುರೋಹಿತನು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವುದು, ವಂದನೆ, ಮಧುಪರ್ಕ, ಗೋದಾನ, ಪಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯ. ನಿನ್ನೆಯಷ್ಟೇ ರಾವಣನನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದ ರಾಜನು ಇಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಂದೆ ವಿನಯದಿಂದ ಬಾಗುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಆದರ್ಶ. ‘ಪಾದಚಾರಮಿವಾದಿತ್ಯಮ್’ (ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಋಷಿಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅವರು ಬೆಳಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಉಪಮೆ ಪುರೋಹಿತನ ಗೌರವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ಗದ ಆರಂಭ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಮುಂದುವರಿಕೆ — ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ರಾವಣನು ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ‘ವಾಯುಗ್ರಹಣಸಂನಿಭಮ್’ (ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ — ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತೆ ರಾವಣನೂ ಹಿಡಿಯಲಾಗದವನು ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದುದು ಅದ್ಭುತ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆನಂದದ ಕಾರಣ. ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಈ ಸುದ್ದಿ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲೂ ಹರಡಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಋಷಿಯ ಆಗಮನದ ವೇಗವನ್ನು ‘ವಾಯುತುಲ್ಯಗತಿಃ’ (ಗಾಳಿಯಂತಹ ಗತಿಯುಳ್ಳವರು), ‘ಮನಃಸಂಪಾತವಿಕ್ರಮಃ’ (ಮನೋವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ತಪೋಬಲದಿಂದ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಮರಾವತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಉಪಮೆ ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಋಷಿಯ ಗೌರವವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನ ‘ಸಂಭ್ರಾಂತಃ’ (ಸಡಗರಗೊಂಡವನು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಅವನ ಆದರಪೂರ್ಣ ಆತುರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಭಯವನ್ನಲ್ಲ.
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು — ‘ದ್ವಿಜೇಂದ್ರರೇ, ನೋಡಲು ದುರ್ಲಭರಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇಂದೇ ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯು ಅಮರಾವತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಯಿತು. ಇಂದು ನನಗೆ ಕ್ಷೇಮ, ಇಂದು ನನ್ನ ವ್ರತ ಸಫಲ; ಇಂದು ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಫಲ, ಇಂದು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಸಫಲ — ಏಕೆಂದರೆ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ವಂದಿತವಾದ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ರಾಜ್ಯ, ಈ ಮಕ್ಕಳು, ಈ ಪತ್ನಿಯರು, ನಾವು — ಎಲ್ಲವೂ ನಿಮ್ಮದೇ. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೇ, ನಾವೇನು ಮಾಡಬೇಕು, ಏನು ಕಾರ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ತಾವು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಬೇಕು.’ ಅನಂತರ ಪುಲಸ್ತ್ಯರು ಆ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ, ಅಗ್ನಿಗಳ, ಮಕ್ಕಳ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಹೈಹಯರ ರಾಜನಾದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ನರೇಂದ್ರನೇ, ಕಮಲದಳಾಕ್ಷನೇ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳವನೇ, ದಶಗ್ರೀವನನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಿನ್ನ ಬಲ ಅತುಲವಾದುದು. ಯಾರ ಭಯದಿಂದ ಸಾಗರವೂ ಗಾಳಿಯೂ ಅಲುಗಾಡದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆಯೋ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಕಷ್ಟನಾದ ಆ ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನು ನಿನ್ನಿಂದ ರಣದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದನು. ನನ್ನ ಮಗುವಿನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೀನು ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟಿರುವೆ, ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿಸಿರುವೆ. ಇಂದು ನನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಬೇಡಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ನೀನು, ವತ್ಸ, ದಶಾನನನನ್ನು ಬಿಡು.’ ಅರ್ಜುನನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿನಯದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ — ಅವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಕುಟುಂಬವನ್ನೂ ತನ್ನನ್ನೂ ಋಷಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಲಸ್ತ್ಯರೂ ಕ್ಷೇಮಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ — ಧರ್ಮ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂತತಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳು. ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಣ್ಮೆಯಿದೆ — ಅವರು ಮೊದಲು ಅರ್ಜುನನ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆಮೇಲೆ ರಾವಣನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಗೆದ್ದವನ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಪೀತಮ್’ (ಕುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ — ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ರಾವಣನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೀನು ನಿಃಶೇಷಗೊಳಿಸಿರುವೆ ಎಂಬ ಭಾವ; ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ‘ಪೀತಂ’, ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಫೀತಂ’ (ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು). ‘ವತ್ಸ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದ ಋಷಿ ರಾಜನನ್ನು ಮಗನಂತೆ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಮೂರು ಅರ್ಧಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಸಮರ್ಪಣೆ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ‘ಕುರ್ಮಿ’ ಎಂಬ ಆರ್ಷರೂಪವನ್ನು ಮುದ್ರಣದಂತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅರ್ಜುನನು ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಆಡಲಿಲ್ಲ; ಆ ರಾಜೇಂದ್ರನು ಹರ್ಷಗೊಂಡವನಂತೆ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುವಾದ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅರ್ಜುನನು ದಿವ್ಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ ಮಾಲೆಗಳಿಂದಲೂ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸದ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನಾದ ಪುಲಸ್ತ್ಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಪುಲಸ್ತ್ಯರಿಂದಲೂ ಬೀಳ್ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಆಲಿಂಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆತಿಥ್ಯ ಪಡೆದ ಆ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಸೋತವನಾದ್ದರಿಂದ ನಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಪಿತಾಮಹನ ಮಗನೂ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಆದ ಪುಲಸ್ತ್ಯರೂ ದಶಗ್ರೀವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾಬಲನಾದ ರಾವಣನು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನಿಂದ ಪರಾಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು, ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಮಾತಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದನು. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ರಾಘವನಂದನ, ಹೀಗೆ ಬಲಶಾಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬಲಶಾಲಿಗಳಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಇತರರನ್ನು ಅವಜ್ಞೆ ಮಾಡಬಾರದು.’ ಆದರೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳ ಆ ರಾಜನು ಸಹಸ್ರಬಾಹುವಿನ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ದರ್ಪದಿಂದ ರಾಜರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು, ಇಡೀ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನ ಮೌನ ಅವನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನು ವಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಷರತ್ತು ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಲಜ್ಜಮಾನಃ’ (ನಾಚಿಕೊಂಡವನು) ಎಂಬ ಪದ ರಾವಣನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನು ಅಪಮಾನಿತನಾದನು, ಆದರೂ ಅವನ ದರ್ಪ ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಅವನ ಮರುಹಿಂಸೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿವೆ — ಹದಿನೆಂಟನೆಯದು ವಂಶಸ್ಥಜಾತಿಯದು, ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯದು (ಕೊನೆಯದು) ಉಪಜಾತಿ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಚಕಾರ ಚಕಾರ’ ಎಂಬ ದ್ವಿರುಕ್ತಿಯಿದೆ — ಮೊದಲನೆಯದು ‘ಕದನಂ ಚಕಾರ’ (ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು), ಎರಡನೆಯದು ‘ಚಚಾರ’ (ಸಂಚರಿಸಿದನು) ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಚಕಾರ’ ಎಂದು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಜುನನು ರಾವಣನನ್ನು ಕೇವಲ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸಖ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಅವನ ಔದಾರ್ಯ. ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಸಖ್ಯವು ‘ಅಹಿಂಸಕಮ್’ — ಅಂದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಉಪದೇಶ ರಾಮನಿಗೂ ಸಾರ್ಥಕ — ರಾವಣವಧೆಯಿಂದ ರಾಮನ ಗೌರವ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ದರ್ಪಪಡಬಾರದು.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥