॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 12ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ರಾಕ್ಷಸರ ವಿವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಘನಾದನ ಜನನ

ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವನೊಡನೆ ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ವಿವಾಹ, ಮಯನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅವನ ವೃತ್ತಾಂತ, ರಾವಣನಿಂದ ಮಂಡೋದರಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ, ಅಮೋಘವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣ-ವಿಭೀಷಣರ ವಿವಾಹಗಳು, ಸರಮಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಿರುಕ್ತಿ, ಮೇಘನಾದನ ಜನನ

ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ — ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಸಹೋದರರೊಡನೆ ಕೂಡಿ ಆಗ ಮೊದಲು ತನ್ನ ತಂಗಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸಿಯ ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದನು. ತಂದೆಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿಯ ವಿವಾಹದ ಹೊಣೆ ಅಣ್ಣನದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಬಲ್ಲನು. ಅನಂತರ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಎಂಬ ತನ್ನ ತಂಗಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಕಾಲಕೇಯನಾದ ದಾನವೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಈ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವನು ಕಾಲಕೇಯವಂಶದ ದಾನವ; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ವಧೆ ರಾವಣನಿಂದಲೇ ಆಗಲಿದೆ, ಅದು ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ವೈಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಅನಂತರ ತಂಗಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ರಾಕ್ಷಸ ದಶಗ್ರೀವನು ತಾನೇ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ರಾಮ, ಅಲ್ಲಿ ವನದಲ್ಲಿ ಅವನು ದಿತಿಯ ಮಗನಾದ ಮಯ ಎಂಬ ದಾನವನನ್ನು ಕಂಡನು. ಮಯನು ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯೆಯೊಡನೆ ಇದ್ದನು. ಕನ್ಯೆಯೊಡನಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ನಿಶಾಚರ ದಶಗ್ರೀವನು ಕೇಳಿದನು — ‘ಮನುಷ್ಯರೂ ಮೃಗಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಈ ವನದಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾರು? ಒಬ್ಬನೇ ಏಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ಜಿಂಕೆಮರಿಯಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಇವಳೊಡನೆ ಏಕೆ ಇರುವೆ?’ ಆಗ ಮಯನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನಿಶಾಚರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಮನುಷ್ಯರೂ ಮೃಗಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಅಂತಹ ವನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿ ತಂದೆ ಸುಂದರಿಯಾದ ಮಗಳೊಡನೆ ಏಕೆ ಇರಬೇಕು? ‘ಮೃಗಶಾವಾಕ್ಷೀ’ (ಜಿಂಕೆಮರಿಯಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವಳು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಕವಿಯು ಕನ್ಯೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ರಾವಣನ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ವಿವಾಹದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವರ್ಣನೆ, ಮಯದರ್ಶನದ ವಿಸ್ತಾರ — ಹೀಗೆ ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಡೋದರಿಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಮಯನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಅಯ್ಯಾ, ಕೇಳು; ನಡೆದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೇಮಾ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನೀನು ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿರಬಹುದು; ಪೌಲೋಮಿಯಾದ ಶಚಿಯನ್ನು ಶತಕ್ರತುವಾದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಅವಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಅವಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸಿದೆ. ಅವಳು ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದಳು; ಅಂದಿನಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಆ ಹೇಮೆಗಾಗಿ ನಾನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಜ್ರ-ವೈಡೂರ್ಯಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿನ್ನದ ಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ದೀನನಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದೆ. ಆ ಪುರದಿಂದ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜನೇ, ಇವಳು ನನ್ನ ಮಗಳು, ಆ ಹೇಮೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವಳು. ಇವಳಿಗೆ ಪತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಇವಳೊಡನೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಗೌರವವನ್ನು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿರುವುದು ದುಃಖವೇ; ಏಕೆಂದರೆ ಕನ್ಯೆಯು ಎರಡು ಕುಲಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಹುಟ್ಟಿದರು — ಮೊದಲನೆಯವನು ಮಾಯಾವಿ, ಅವನ ಅನಂತರ ದುಂದುಭಿ. ಅಯ್ಯಾ, ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನಿನಗೆ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಿ — ನೀನು ಯಾರು?’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ವಿನಯದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ನಾನು ಪೌಲಸ್ತ್ಯನ ಮಗ, ಹೆಸರು ದಶಗ್ರೀವ; ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಮೂರನೆಯವರಾದ ವಿಶ್ರವಸ್ ಮುನಿಯ ಮಗ ನಾನು.’ ಮಯನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಸರ್ಗದ ಸುಮಾಲಿಯ ಮಾತೇ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ — ‘ಕನ್ಯಾಪಿತೃತ್ವಂ ದುಃಖಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಾನಕಾಂಕ್ಷಿಣಾಮ್’ (ಗೌರವವನ್ನು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿರುವುದು ದುಃಖವೇ) ಎಂಬ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕವು ಎರಡೆಡೆಯೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದೇ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ತಂದೆ ಮಗಳ ವರನಿಗಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನೂ ಕುಲೀನ ವರನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಮಯನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಮಾಯಾವಿ ಮತ್ತು ದುಂದುಭಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಯಿಂದ ಹತರಾದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ — ಹೀಗೆ ಕಥಾಸೂತ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರಾವಣನ ಆತ್ಮಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ ‘ವಿನೀತಮ್’ (ವಿನಯದಿಂದ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಸ್ವಾರ್ಥವಿದ್ದಾಗ ಅವನು ವಿನಯವನ್ನೂ ತೋರಿಸಬಲ್ಲನು. ಅವನು ತನ್ನ ಕುಲದ ಗೌರವವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಂಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ರಾಕ್ಷಸಿಯಾದ ತಾಯಿಯ ಕುಲದಿಂದಲ್ಲ. ಮಯನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾನವಶಿಲ್ಪಿ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಚಿನ್ನದ ಪುರವು ವಜ್ರ-ವೈಡೂರ್ಯಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವರ್ಣನೆ ಅವನ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಋಕ್ಷಬಿಲದಲ್ಲಿ ವಾನರರು ಕಂಡ, ಸ್ವಯಂಪ್ರಭೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ಚಿನ್ನದ ವನವೂ ಮಯನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು, ಹೇಮೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಆ ಕಥೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಂತಿದೆ. ಹೇಮೆಯು ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದಳು, ಮಯನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಳ ವಿರಹದಲ್ಲಿ ದೀನನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದನು — ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರೇಮವೂ ಒಂಟಿತನದ ದುಃಖವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಪತ್ನಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಕನ್ಯೆಯ ಪಾಲಕ, ಆದ್ದರಿಂದ ವರಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಭಾರವೂ ಅವನದೇ.

ರಾಮ, ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ದಾನವ ಮಯನು ಅವನನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಗನೆಂದು ಅರಿತು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನಿಗೆ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಮಯನು ಅವಳ ಕೈಯನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಸಿ, ನಗುತ್ತಾ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ‘ರಾಜನೇ, ಇವಳು ನನ್ನ ಮಗಳು, ಅಪ್ಸರೆ ಹೇಮೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳು, ಮಂಡೋದರಿ ಎಂಬ ಕನ್ಯೆ; ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಇವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.’ ರಾಮ, ದಶಗ್ರೀವನು ಅವನಿಗೆ ‘ಬಾಢಮ್’ (ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ) ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದನು. ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಸಿ ಅವನು ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು. ತಪೋಧನನಾದ ವಿಶ್ರವಸ್ಸಿನ ಶಾಪವನ್ನು — ಅವನ ಮಗನು ದಾರುಣ ಸ್ವಭಾವದವನಾಗುವನು ಎಂಬುದನ್ನು — ಮಯನು ಬಲ್ಲನು; ಆದರೂ ಅವನ ಪಿತಾಮಹನ ಕುಲವನ್ನು ಅರಿತು ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವನು ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ ಪರಮಾದ್ಭುತವಾದ ಅಮೋಘ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರಾವಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಅನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಹೀಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನು ಲಂಕೆಯ ಈಶ್ವರನೂ ಪ್ರಭುವೂ ಆದನು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಯು ಮಯನು ಕೊಟ್ಟ ಈ ಅಮೋಘ ಶಕ್ತಿಯೇ. ಮಯನ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಕುಲದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಸ್ವಭಾವದೋಷವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವಂಶವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮಂಡೋದರಿಯು ಅನಂತರ ಪತಿವ್ರತೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞೆ, ರಾವಣನಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಳಿದವಳು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು; ಅವಳ ಜನನ ದಾನವನಿಂದಲೂ ಅಪ್ಸರೆಯಿಂದಲೂ. ‘ಪ್ರಹಸನ್’ (ನಗುತ್ತಾ) ಎಂಬ ಪದವು ಮಯನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ವರನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದೊರೆತನು. ವಿವಾಹ ಸರಳವಾದುದು — ಕೈಹಿಡಿಸುವುದು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಸುವುದು, ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ; ಯಾವ ಮಹೋತ್ಸವವೂ ಇಲ್ಲ, ವನದಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ನೆರವೇರಿತು. ಶಕ್ತಿಯ ದಾನವೂ ಕನ್ಯಾದಾನದ ಅಂಗದಂತಿದೆ — ಮಾವನು ಅಳಿಯನಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಯುಧವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಅನಂತರ ರಾಮನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟವಾಯಿತು.

ರಾವಣನು ನಗರಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮಂದಿರಿಗೂ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ತಂದನು. ವಿರೋಚನನ ಮಗನಾದ ಬಲಿಯ ಮಗಳ ಮಗಳಾದ ವಜ್ರಜ್ವಾಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅವನು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ವಿಭೀಷಣನಾದರೋ ಗಂಧರ್ವರಾಜನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಶೈಲೂಷನ ಧರ್ಮಜ್ಞಳಾದ ಮಗಳು ಸರಮೆ ಎಂಬವಳನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪಡೆದನು. ಅವಳು ಮಾನಸಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಆಗ ಮೇಘಗಳು ಬರುವ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಸರೋವರವು ಉಕ್ಕಿತು. ಆ ಕನ್ಯೆಯ ತಾಯಿಯು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಆಕ್ರಂದಿಸುತ್ತಾ ‘ಸರಃ, ಮಾ ವರ್ಧಯಸ್ವ’ (ಸರೋವರವೇ, ಉಕ್ಕಬೇಡ) ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ಸರಮಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಹೀಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನ ನಿರುಕ್ತಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ‘ಸರಃ ಮಾ’ ಎಂಬ ತಾಯಿಯ ಮಾತಿನಿಂದ ‘ಸರಮಾ’. ಈ ಸರಮೆಯೇ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಸಖಿಯಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದಳು; ಇದು ವಿಭೀಷಣನ ಧರ್ಮಶೀಲತೆಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪತ್ನಿ ಬಲಿಯ ವಂಶದವಳು, ವಿಭೀಷಣನ ಪತ್ನಿ ಗಂಧರ್ವವಂಶದವಳು — ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಹೋದರನಿಗೂ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾದ ಸಂಬಂಧ. ರಾವಣನು ತಾನೇ ತಮ್ಮಂದಿರ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಮೂಲದಲ್ಲಿರುವ ‘ಗತ್ವಾ ತು ನಗರೀಂ ಭಾರ್ಯೇ ಭ್ರಾತೃಭ್ಯಾಂ ಸಮುಪಾಹರತ್’ (ನಗರಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮಂದಿರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ತಂದನು) ಎಂಬುದು ರಾವಣನ ಭ್ರಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಅವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಒಂದು ಕೋಮಲ ಮುಖ. ಕುಂಭಕರ್ಣನ ವಿವಾಹದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ.

ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಂದನವನದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರಂತೆ ವಿಹರಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಮಂಡೋದರಿಯು ಮೇಘನಾದ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ನೀವು ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯುವವನು ಅವನೇ.’ ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದೊಡನೆಯೇ ಆ ರಾವಣಪುತ್ರನು ಅಳುತ್ತಾ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತಹ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಾದವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ರಾಘವ, ಅವನ ನಾದದಿಂದ ಆ ಲಂಕೆಯು ಜಡವಾಯಿತು, ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಂದೆ ರಾವಣನು ತಾನೇ ಅವನಿಗೆ ‘ಮೇಘನಾದ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. ರಾಮ, ಆ ರಾವಣಪುತ್ರನು ಆಗ ರಾವಣನ ಶುಭವಾದ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ತಂದೆತಾಯಿಯರಿಗೆ ಮಹಾ ಹರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದನು. ‘ಕಾಷ್ಠೈರಿವಾನಲಃ’ (ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯು ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಈಗ ಗುಪ್ತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ರಾಮನನ್ನು ‘ಯುಷ್ಮಾಭಿಃ ಅಭಿಧೀಯತೇ’ (ನೀವು ಕರೆಯುವ) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಅವನು ಹತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅನಂತರ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಗೆದ್ದುದರಿಂದ ದೊರೆಯಿತು; ಅದರ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಸರ್ಗವು ರಾಕ್ಷಸಕುಲದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ — ವಿವಾಹಗಳು, ಸಂಬಂಧಗಳು, ಪುತ್ರಜನನ — ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಯುದ್ಧಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ‘ಜಡೀಕೃತಾ ಚ ಸಾ ಲಂಕಾ’ (ಆ ಲಂಕೆಯು ಜಡವಾಯಿತು) ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಯು ಅವನ ಮುಂದಿನ ಬಲದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे द्वादशः सर्गः॥ १२॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ