॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 9ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ರಾವಣಾದಿಗಳ ಜನನ ಮತ್ತು ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು

ಸುಮಾಲಿಯ ಚಿಂತೆ, ಕೈಕಸಿಯನ್ನು ವಿಶ್ರವಸ್ಸಿನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು, ದಾರುಣವಾದ ವೇಳೆಯ ಫಲ, ದಶಗ್ರೀವ-ಕುಂಭಕರ್ಣ-ಶೂರ್ಪಣಖಿ-ವಿಭೀಷಣರ ಜನನ, ತಾಯಿಯ ಪ್ರೇರಣೆ, ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಯದಿಂದ ಸುಮಾಲಿಯು ಮಕ್ಕಳು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ರಸಾತಳವನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು, ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಧನೇಶ್ವರನು ನಿವಾಸ ಮಾಡಿದನು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ — ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಆ ಸುಮಾಲಿಯು ರಸಾತಳದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಸಮಸ್ತ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಕವಿಯು ಅವನ ರೂಪವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅವನು ನೀಲಮೇಘದಂತಹ ಬಣ್ಣದವನು, ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಅವನು ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯಾದ ಮಗಳನ್ನೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದನು; ಅವಳು ಕಮಲವಿಲ್ಲದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು — ಅಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಸಮಾನ ರೂಪವತಿ, ಆದರೆ ಪತಿಯಿಲ್ಲದವಳು. ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಧನೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡನು. ಕುಬೇರನು ಆಗ ತನ್ನ ತಂದೆಯಾದ, ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಮಗನಾದ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಿಶ್ರವಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ದೇವತೆಯಂತೆಯೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆಯೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಿತನಾದ ಸುಮಾಲಿಯು ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಮತ್ತೆ ರಸಾತಳವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಚಿಂತಿಸಿದನು — ‘ಏನು ಮಾಡಿದರೆ ರಾಕ್ಷಸರಾದ ನಮಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ? ನಾವು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬಹುದು?’ ಕವಿಯು ಅವನನ್ನು ‘ಮಹಾಮತಿ’ ಎಂದು ವಿಶೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಚಿಂತೆ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳದ್ದು. ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಸೋತ ರಾಕ್ಷಸರು ಬಲದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಏಳಲಾರರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ವಂಶದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಕುಬೇರನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಆಸೆ ಎರಡೂ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅನಂತರ ಅವನು ಕೈಕಸಿ ಎಂಬ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಡಿದು ಕರೆದು ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದನು. ಇದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಕಥೆಯ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಯಿತು — ಈ ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೇ ಕೈಕಸಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು, ದಶಗ್ರೀವನ ಜನನ, ಲಂಕೆಯ ಅಪಹರಣ ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಸುಮಾಲಿಯು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಹೇಳಿದನು — ‘ಮಗಳೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ, ನಿನ್ನ ಯೌವನವೂ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತೇವೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರರು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿನಗಾಗಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನಳು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ವರನೂ ಅಂತಹವನೇ ಆಗಿರಬೇಕು.’ ಅನಂತರ ಅವನು ಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯ ದುಃಖವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಗೌರವವನ್ನು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿರುವುದು ದುಃಖವೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನು, ಎಂತಹವನು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವರಿಸುವನೋ ಎಂಬುದು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕನ್ಯೆಯು ತಾಯಿಯ ಕುಲ, ತಂದೆಯ ಕುಲ, ತಾನು ಯಾವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಕೊಡಲ್ಪಡುವಳೋ ಆ ಕುಲ — ಈ ಮೂರು ಕುಲಗಳನ್ನೂ ಸದಾ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ.’ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದ ಸೂಕ್ತಿಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಅವನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿವರ, ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಮಗನಾದ ವಿಶ್ರವಸ್ಸನ್ನು ಸೇರು, ನೀನೇ ಸ್ವತಃ ಅವನನ್ನು ವರಿಸು. ಅವನಿಂದ ನಿನಗೆ ಸೂರ್ಯಸಮಾನನಾದ ಈ ಧನೇಶ್ವರನಂತೆಯೇ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟುವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.’ ಸುಮಾಲಿಯ ಆಶಯ ಸ್ಪಷ್ಟ — ಕುಬೇರನಂತಹ ಮಕ್ಕಳು ರಾಕ್ಷಸಕುಲಕ್ಕೆ ಬಲವಾಗುವರು. ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಕೈಕಸಿಯು ಆ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ವಿಶ್ರವಸ್ಸು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತಳು. ತಂದೆಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತೆ, ಕುಬೇರನಂತಹ ಮಗನ ಲೋಭ ಇವು ಬೆರೆತಿವೆ; ಕನ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಭಕ್ತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಕ್ಷಸನಾದರೂ ಸುಮಾಲಿಯು ಕನ್ಯಾದಾನದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲನು, ತಮ್ಮನ್ನು ‘ಧರ್ಮಬುದ್ಧಯಃ’ (ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು) ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಉಪದೇಶ ಎರಡು ಬಗೆಯದು — ಒಂದೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೋಕಧರ್ಮ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ರಾಕ್ಷಸವಂಶದ ಸ್ವಾರ್ಥ. ಕನ್ಯೆಯೂ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯೂ ಕನ್ಯೆಯ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯೂ ಕಥೆಯ ಮುಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಮ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುಲಸ್ತ್ಯರ ಮಗನಾದ ದ್ವಿಜ ವಿಶ್ರವಸ್ಸು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳೊಡನೆ ಅವನು ತಾನೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೈಕಸಿಯು ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಆ ದಾರುಣವಾದ ಸಂಧ್ಯಾವೇಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸದೆ ಅವನ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಮುನಿಯ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಿಟ್ಟು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ನಿಂತಳು. ಆ ಸುಂದರಿಯು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆಲವನ್ನು ಕೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳ, ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮೋದಾರನಾದ ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು — ‘ಭದ್ರೇ, ನೀನು ಯಾರ ಮಗಳು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆ? ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವೇನು, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದೆ? ಶೋಭನೇ, ನಿಜವನ್ನು ಹೇಳು.’ ಇಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ‘ಅಬ್ರವೀತ್’ (ಹೇಳಿದನು) ಎಂಬುದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಒಂದೇ ಅರ್ಧದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕನ್ಯೆಯು ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದಳು — ‘ಮುನಿಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲಿರಿ. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೇ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಕೈಕಸಿ ಎಂಬವಳು ನಾನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ; ಉಳಿದುದನ್ನು ನೀವೇ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲಿರಿ.’ ಸ್ತ್ರೀಸಹಜವಾದ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಅವಳು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮುನಿಯು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಭದ್ರೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಮದಗಜಗಾಮಿನಿಯೇ, ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ. ಆದರೆ ದಾರುಣವಾದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಎಂತಹ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು — ದಾರುಣರಾದ, ದಾರುಣ ಆಕಾರವುಳ್ಳ, ದಾರುಣರಾದ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ, ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಗಳಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೇ ನೀನು ಹೆರುವೆ.’ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು — ‘ಪೂಜ್ಯರೇ, ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಾದ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಇಂತಹ ದುರಾಚಾರಿಗಳಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡಬೇಕು.’ ಕನ್ಯೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮುನಿಪುಂಗವ ವಿಶ್ರವಸ್ಸು, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ರೋಹಿಣಿಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ, ಕೈಕಸಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಶುಭಾನನೇ, ನಿನ್ನ ಕೊನೆಯ ಮಗನು ನನ್ನ ವಂಶಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪನಾದ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಗುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.’ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವವೇ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ — ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ವೇಳೆ; ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸುವುದು ದೋಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿಯ ಮಾತು ಶಾಪವಲ್ಲ, ಕಾಲದ ಫಲದ ಕಥನ; ಆದರೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣನ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವು ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕೈಕಸಿಯ ವಿನಯ, ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಕೆರೆಯುವುದು, ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿರುವುದು ಇವು ಅವಳ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ‘ಪೂರ್ಣೇಂದುಃ ರೋಹಿಣೀಮ್ ಇವ’ (ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ರೋಹಿಣಿಗೆ ಎಂಬಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯು ಮುನಿಯ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನೂ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು — ಕನ್ಯೆಯ ಆಗಮನ; ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಕಾಲದ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದು — ಮುನಿಯ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮಾತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪೋಬಲದಿಂದ ಅವಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ, ವೇಳೆಯ ದೋಷದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೂರನೆಯದು — ಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಮುನಿಯ ಅನುಗ್ರಹ; ಅದರಿಂದ ವಿಭೀಷಣನ ಜನನವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ದಾರುಣ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ — ದಾರುಣಾನ್, ದಾರುಣಾಕಾರಾನ್, ದಾರುಣಾಭಿಜನಪ್ರಿಯಾನ್ — ಇದರಿಂದ ಭಯದ ಗಾಢತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಮುನಿಯು ಅವಳನ್ನು ‘ಭದ್ರೇ’, ‘ಶೋಭನೇ’, ‘ಸುಶ್ರೋಣಿ’, ‘ಶುಭಾನನೇ’ ಎಂಬ ಮೃದುವಾದ ಸಂಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕೋಪವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಸತ್ಯಕಥನ. ತಪಸ್ವಿಯ ಮಾತು ಕಾಲದಿಂದ ನಿಯತವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಂವಾದ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೈಕಸಿಯು ತಾನೇ ವರಿಸಲು ಬಂದಿರುವುದು ತಂದೆಯ ಉಪದೇಶದ ಅನುಸರಣೆ; ಅವಳು ಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ; ಮುನಿಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವಳ ಉತ್ತರವೂ ಚತುರವಾದುದು — ‘ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲಿರಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವಳು ಮುನಿಯ ತಪೋಬಲವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ತನ್ನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅಪ್ರಕಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಳ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿನಯ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ರಾಮ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕನ್ಯೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಬೀಭತ್ಸವಾದ, ಅತಿ ದಾರುಣವಾದ ರಾಕ್ಷಸರೂಪದ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಕವಿಯು ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅವನು ಹತ್ತು ಕತ್ತುಗಳುಳ್ಳವನು, ದೊಡ್ಡ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳವನು, ಕಾಡಿಗೆಯ ರಾಶಿಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾದವನು, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ತುಟಿಗಳುಳ್ಳವನು, ಇಪ್ಪತ್ತು ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯುಳ್ಳವನು, ಹೊಳೆಯುವ ಕೂದಲುಳ್ಳವನು. ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದೊಡನೆಯೇ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲೆಗಳುಳ್ಳ ನರಿಗಳೂ ಇತರ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಎಡಬದಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಮಂಡಲಾಕಾರವಾಗಿ ಅಲೆದವು. ದೇವೇಂದ್ರನು ರಕ್ತವನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು, ಮೇಘಗಳು ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದವು, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು. ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿತು, ಅತಿ ದಾರುಣವಾದ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿದವು, ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸಲಾಗದ ನದೀಪತಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವೂ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಉತ್ಪಾತಗಳು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ತಂದೆ ವಿಶ್ರವಸ್ಸು ಅವನಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು — ‘ಇವನು ಹತ್ತು ಕತ್ತುಗಳುಳ್ಳವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ದಶಗ್ರೀವನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು.’ ಅವನ ಅನಂತರ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನ ಶರೀರದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅನಂತರ ವಿಕಾರವಾದ ಮುಖವುಳ್ಳ ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಎಂಬ ಕನ್ಯೆ ಹುಟ್ಟಿದಳು; ಕೈಕಸಿಯ ಕೊನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಮಹಾಸತ್ತ್ವನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಧು ಸಾಧು’ (ಭಲೇ ಭಲೇ) ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿಬಂದಿತು — ಈ ಮೂವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಮೂರು ಅರ್ಧಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಮಹಾ ಓಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಉದ್ವೇಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕುಂಭಕರ್ಣ-ದಶಗ್ರೀವರು ಆ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿ, ನಿತ್ಯವೂ ಅತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಧರ್ಮವತ್ಸಲರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ವಿಭೀಷಣನಾದರೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಗಿ, ನಿತ್ಯವೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ನಿಯತ ಆಹಾರಿಯಾಗಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ದಶಗ್ರೀವನ ಜನನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾತಗಳು, ವಿಭೀಷಣನ ಜನನದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ — ಈ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಕವಿಯು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಮುಂದಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುನಿಯ ಮಾತು ಅಕ್ಷರಶಃ ಸತ್ಯವಾಯಿತು — ಮೊದಲ ಮೂವರು ದಾರುಣರು, ಕೊನೆಯವನು ಧರ್ಮಾತ್ಮ. ದಶಗ್ರೀವನ ರೂಪವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಶೇಷಣವೂ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ — ಹತ್ತು ಕತ್ತುಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತು ಭುಜಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿ, ಹೊಳೆಯುವ ಕೂದಲು, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ತುಟಿಗಳು. ಉತ್ಪಾತಗಳ ವರ್ಣನೆಯೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ, ಸಮುದ್ರಗಳ ಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ನರಿಗಳೂ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ; ರಕ್ತವೃಷ್ಟಿ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆ, ಸೂರ್ಯನ ನಿಷ್ಪ್ರಭತೆ, ಉಲ್ಕೆಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ; ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಕ್ಷೋಭೆ. ‘ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಕ್ಷುಭಿತಃ’ (ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸಲಾಗದ್ದು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿತು) ಎಂಬ ವಿರೋಧದಿಂದ ಕವಿಯು ಉತ್ಪಾತದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಮಾಣಾತ್ ಯಸ್ಯ ವಿಪುಲಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ನೇಹ ವಿದ್ಯತೇ’ (ಯಾರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೋ) ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯು ಅವನ ಅತಿ ಬೃಹತ್ ಶರೀರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ‘ವಿಕೃತಾನನಾ’ (ವಿಕಾರವಾದ ಮುಖವುಳ್ಳವಳು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವೇ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಭೀಷಣನ ಮೂರು ಗುಣಗಳು — ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯ — ಮುಂದೆ ಅವನು ರಾಮನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರು — ದಶಗ್ರೀವ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಶೂರ್ಪಣಖಿ, ವಿಭೀಷಣ. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ರಾಕ್ಷಸಸ್ವಭಾವದವರು, ಒಬ್ಬನೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮ. ಈ ಭೇದವು ತಾಯಿಯ ಕಾಲದೋಷದಿಂದಲೂ ತಂದೆಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರಕಾಂಡದ ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇದೇ — ರಾಮನಿಂದ ಹತನಾದ ರಾವಣನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಇದರಿಂದ ಅವನ ಬಲದ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ದೇವನಾದ ಧನೇಶ್ವರ ವೈಶ್ರವಣನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ರಾಕ್ಷಸಿ ಕೈಕಸಿಯು ದಶಗ್ರೀವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದಳು — ‘ಮಗನೇ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತನಾದ ನಿನ್ನ ಅಣ್ಣ ವೈಶ್ರವಣನನ್ನು ನೋಡು. ಸಹೋದರತ್ವ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಎಂತಹವನಾಗಿರುವೆ ಎಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ನೋಡಿಕೋ. ಅಪರಿಮಿತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ದಶಗ್ರೀವನೇ, ನೀನೂ ವೈಶ್ರವಣನಂತೆ ಆಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.’ ತಾಯಿಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಸೂಯೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಸವತಿಯ ಮಗನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ದಶಗ್ರೀವನು ಅಪಾರವಾದ ಅಸಹನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು, ಆಗಲೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು — ‘ಅಮ್ಮಾ, ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಓಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಸಮಾನನೋ ಅವನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲೋ ಆಗುವೆನು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಬಿಡು.’ ಅನಂತರ ಅದೇ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ದಶಗ್ರೀವನು ತಮ್ಮಂದಿರೊಡನೆ ದುಷ್ಕರವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸಿದನು. ‘ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನು ಶುಭವಾದ ಗೋಕರ್ಣದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ತಮ್ಮಂದಿರಿಬ್ಬರೊಡನೆ ಅತುಲವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿ ವಿಭುವಾದ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು; ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಪಿತಾಮಹನು ಅವನಿಗೆ ಜಯವನ್ನು ತರುವ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಈ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ವಂಶಸ್ಥ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಸರ್ಗದ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಅಸೂಯೆಯೂ ಮಗನ ಅಸಹನೆಯೂ ರಾವಣನ ಮುಂದಿನ ಸಮಸ್ತ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೂಲ. ಅವನ ತಪಸ್ಸೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಲೀ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಲ್ಲ, ಅಣ್ಣನನ್ನು ಮೀರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭವಾದುದು. ವರಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು — ಎಂತಹ ತಪಸ್ಸು, ಯಾವ ವರಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು — ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದು. ಕೈಕಸಿಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ‘ಪಶ್ಯ’ (ನೋಡು) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ — ಅಣ್ಣನನ್ನು ನೋಡು, ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡು — ಇದರಿಂದ ಹೋಲಿಕೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದಶಗ್ರೀವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಸಮಾನನೋ ಮಿಗಿಲೋ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಅವನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋಕರ್ಣವು ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ, ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ಷಸರೂ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ. ಈ ಸರ್ಗವು ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಜನನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾಲಿಯ ಚಿಂತೆ, ಕೈಕಸಿಯ ಆಗಮನ, ಮುನಿಯ ಮಾತು, ಮಕ್ಕಳ ಜನನ, ತಾಯಿಯ ಪ್ರೇರಣೆ, ಮಗನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸರಪಳಿಯ ಕೊಂಡಿಗಳು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವರಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ; ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವು ಹತ್ತನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे नवमः सर्गः॥ ९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ