॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 8ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಯುದ್ಧ, ಸೋಲು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಪಾತಾಳಪ್ರವೇಶ

ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಹಿಂತಿರುಗುವುದು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ, ಶಕ್ತಿ-ಶೂಲ-ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ, ಗರುಡನ ರೆಕ್ಕೆಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಸೋಲು, ಸುಮಾಲಿ ಮೊದಲಾದವರ ಪಾತಾಳಪ್ರವೇಶ, ನಾರಾಯಣನ ಸ್ತುತಿ, ಕುಬೇರನ ಲಂಕಾನಿವಾಸ

ಪದ್ಮನಾಭನು ಆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸಮುದ್ರವು ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಕಿರೀಟ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನಿಶಾಚರನು ಪದ್ಮನಾಭನಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ‘ನಾರಾಯಣ, ಪುರಾತನವಾದ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ನೀನು ಅರಿಯೆ; ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ, ಭಯಗೊಂಡ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವೆ. ಸುರೇಶ್ವರನೇ, ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಪಾಪವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುವನೋ ಆ ಕೊಲೆಗಾರನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ; ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನ ಬಲವೇನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸು.’ ‘ವೇಲಾಮೇತ್ಯ ಇವಾರ್ಣವಃ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ — ಸಮುದ್ರವು ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ, ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ತಿರುಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅಭಿಮುಖನಾದನು; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಸಾಗರವು ತನ್ನ ತೀರದವರೆಗೆ ಹೋಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದಂತೆ’ ಎಂದಿದೆ. ‘ಚಲನ್ಮೌಲಿಃ’ (ಕಿರೀಟ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ) ಎಂಬುದು ಕೋಪದ ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆ — ಕಿರೀಟವು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಆಕ್ಷೇಪವು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ — ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ನಿಷಿದ್ಧ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನಂತೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಡಂಬನೆ ಸ್ಪಷ್ಟ — ತಾನೇ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ರಾಕ್ಷಸನು ಈಗ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಇತರಃ’ ಎಂದರೆ — ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ’ ಎಂದಿದೆ. ಅವನ ಆಹ್ವಾನ ವೀರೋಚಿತವಾದುದು — ‘ನಾನು ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ’; ಓಡುವುದರಲ್ಲಿ ಲಜ್ಜೆ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಗೌರವ. ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಯುದ್ಧಶ್ರದ್ಧಾ’ ಎಂಬ ಪದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ — ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಅಂದರೆ ಉತ್ಸಾಹ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಡನೆ ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.

ಮಾಲ್ಯವಂತ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತ ಮಾಲ್ಯವಂತನನ್ನು ಕಂಡು, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದೇವರಾಜನ ತಮ್ಮನು ಆ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ನಿಮ್ಮಿಂದ ಭಯಭೀತರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಾನು ಅಭಯವನ್ನೂ ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರದ ಭರವಸೆಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ಅದನ್ನೇ ಈಗ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾದರೂ ನಾನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸದಾ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ರಸಾತಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು.’ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಪಾಲನೆ. ಅವನು ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮದ ನಿಯಮವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗುರುತರವಾದುದು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ — ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಅಭಯವು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ‘ರಸಾತಲಗತಾನಪಿ’ (ರಸಾತಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ) ಎಂಬ ಮಾತು ಭವಿಷ್ಯಸೂಚಕ — ರಾಕ್ಷಸರು ಮುಂದೆ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿದ್ದಾರೆ, ವಿಷ್ಣುವು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತುವನು. ‘ಪ್ರಾಣೈರಪಿ ಪ್ರಿಯಂ ಕಾರ್ಯಮ್’ (ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾದರೂ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು) ಎಂಬುದು ಶರಣಾಗತರಕ್ಷಣೆಯ ವ್ರತ — ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನ ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನ ವ್ರತವೂ ಅದೇ. ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾದರೂ ಸದಾ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಿಯಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂದಿದೆ. ‘ಮಾಲ್ಯವಂತಮಿವಾಚಲಮ್’ ಎಂಬ ಯಮಕವು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು — ರಾಕ್ಷಸನು ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ‘ದೇವರಾಜಾನುಜಃ’ (ದೇವರಾಜನ ತಮ್ಮ) ಎಂಬುದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಉಪೇಂದ್ರರೂಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ, ಕೆಂದಾವರೆಯಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ದೇವದೇವನನ್ನು ಸಂಕ್ರುದ್ಧನಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎದೆಯ ನಡುವೆ ಚುಚ್ಚಿದನು. ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಗಂಟೆಗಳ ನಾದವುಳ್ಳ ಆ ಶಕ್ತಿಯು ಹರಿಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೇಘದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯಿತು. ಅನಂತರ ಶಕ್ತಿಧರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಕಮಲನಯನನು ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ಮಾಲ್ಯವಂತನನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಎಸೆದನು. ಗೋವಿಂದನ ಕೈಯಿಂದ ಹೊರಟ ಆ ಶಕ್ತಿಯು, ಸ್ಕಂದನು ಬಿಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ, ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಅಂಜನಪರ್ವತದತ್ತ ಮಹಾ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ಸಾಗಿತು. ಅದು ಹಾರಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ವಿಶಾಲವಾದ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ, ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಸಿಡಿಲಿನಂತೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಅದರಿಂದ ಕವಚವು ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಗಾಢವಾದ ಮೂರ್ಛೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು; ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅನಂತರ ಅನೇಕ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕರಿಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವನನ್ನು ಎದೆಯ ನಡುವೆ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ಆ ನಿಶಾಚರನು ವಾಸವನ ತಮ್ಮನನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಒಂದು ಧನುಸ್ಸಿನಷ್ಟು ದೂರ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು. ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಧು ಸಾಧು’ (ಭಲೇ ಭಲೇ) ಎಂಬ ಮಹಾ ಶಬ್ದವೆದ್ದಿತು; ರಾಕ್ಷಸನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಗರುಡನನ್ನೂ ಹೊಡೆದನು. ಯುದ್ಧದ ಕ್ರಮ ಮೂರು ಬಗೆಯದು — ಶಕ್ತಿ, ಶೂಲ, ಮುಷ್ಟಿ. ಮೊದಲ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವು ತಾನೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ — ಶತ್ರುವಿನ ಆಯುಧವೇ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಮ ಲಕ್ಷಣ. ‘ಶಕ್ತಿಧರಪ್ರಿಯಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ — ಶಕ್ತಿಧರನೆಂದರೆ ಸ್ಕಂದ; ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಅಥವಾ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದವನು; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸ್ಕಂದೋತ್ಸೃಷ್ಟೇವ’ (ಸ್ಕಂದನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ‘ಮೇಘಸ್ಥೇವ ಶತಹ್ರದಾ’ — ಮೇಘದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ. ಮಾಲ್ಯವಂತನು ಮೂರ್ಛೆಹೋದರೂ ಮತ್ತೆ ಏಳುತ್ತಾನೆ — ಅವನ ವೀರತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಧನುರ್ಮಾತ್ರಮ್’ ಎಂದರೆ — ಒಂದು ಧನುಸ್ಸಿನ ಉದ್ದದಷ್ಟು ದೂರ; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ಒಂದು ಧನುಸ್ಸಿನಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು’ ಎಂದಿದೆ. ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಧು ಸಾಧ್ವಿತಿ’ ಎಂಬ ಘೋಷ ರಾಕ್ಷಸರದು; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ರಾಕ್ಷಸರ ಮಹಾ ಹರ್ಷನಾದ’ ಎಂದಿದೆ.

ಅನಂತರ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ವೈನತೇಯನು, ಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯು ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುವಂತೆ, ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಹಾರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಪಕ್ಷಿರಾಜನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕಂಡು ಸುಮಾಲಿಯು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆ ಲಂಕೆಯತ್ತ ಹೊರಟನು. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗಾಳಿಯ ಬಲದಿಂದ ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಕ್ಷಸ ಮಾಲ್ಯವಂತನೂ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿ, ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋದನು. ಕಮಲನಯನನಾದ ರಾಮ, ಹೀಗೆ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಹರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಗ್ನರಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಯಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರಾದರು. ಗರುಡನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಗಾಳಿಯು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಂಪಿಸಿತ್ತು; ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮಾಲ್ಯವಂತನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತದೆ — ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನವೂ ಅವನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ. ‘ಶುಷ್ಕಪರ್ಣಚಯಂ ಯಥಾ’ (ಒಣ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಯಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯು ರಾಕ್ಷಸನ ಲಘುತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದರೂ ಅವನು ಗರುಡನ ಮುಂದೆ ಒಣ ಎಲೆಯಂತೆ. ‘ಹ್ರಿಯಾ ವೃತಃ’ (ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವೃತ) ಎಂಬುದು ಮಾಲ್ಯವಂತನ ಲಜ್ಜೆ — ಅವನು ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಸೋತಿದ್ದಾನೆ; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ಲಜ್ಜಿತನಾಗಿ’ ಎಂದಿದೆ. ‘ಪೂರ್ವಜಮ್’ (ಅಣ್ಣನನ್ನು) ಎಂದರೆ ಸುಮಾಲಿಯು ತನ್ನ ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಮಾಲ್ಯವಂತನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ‘ಬಹುಶಃ’ (ಅನೇಕ ಬಾರಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಒಂದೇ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ರಾಕ್ಷಸರು ಸೋತರು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು’ ಎಂದಿದೆ. ‘ಹತಪ್ರವರನಾಯಕಾಃ’ — ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಯಕರು ಹತರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೇನೆ ನಿರಾಶ್ರಯವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ರಾಮನನ್ನು ‘ಕಮಲೇಕ್ಷಣ’ (ಕಮಲನಯನ) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಹಿಂದೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿತ್ತು — ರಾಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಲದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಅವರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಲಾರದೆ, ಲಂಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪತ್ನಿಯರೊಡನೆ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಹೋದರು. ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಅವರು ರಾಕ್ಷಸ ಸುಮಾಲಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಾಲಕಟಂಕಟೆಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ‘ನಿನ್ನಿಂದ ಹತರಾದವರಾದರೋ ಪೌಲಸ್ತ್ಯರೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು; ಸುಮಾಲಿ, ಮಾಲ್ಯವಂತ, ಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದಾಳುಗಳು — ಈ ಮಹಾಭಾಗರೆಲ್ಲರೂ ರಾವಣನಿಗಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ದೇವಶತ್ರುಗಳೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮುಳ್ಳಾದವರೂ ಆದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ನಾರಾಯಣ ದೇವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕೊಲ್ಲಲಾರರು. ನೀನೇ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ಸನಾತನ ದೇವನಾದ ನಾರಾಯಣ; ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವತರಿಸಿದವನು, ಅಜೇಯನು, ಪ್ರಭುವು, ಅವ್ಯಯನು. ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಾಶವಾದಾಗ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನೂ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲನೂ ಆದ ನೀನು ದಸ್ಯುಗಳ ವಧೆಗಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತೀಯೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿನ ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಭಾಗಶಃ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ — ‘ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರೇ?’ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿತ್ತು, ‘ಹೌದು, ರಾವಣನಿಗಿಂತಲೂ’ ಎಂಬುದು ಉತ್ತರ. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾಃ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ವಿಚಿತ್ರವಾದುದು — ಸುಮಾಲಿ ಮೊದಲಾದವರು ಸಾಲಕಟಂಕಟೆಯ ವಂಶದವರು, ಪುಲಸ್ತ್ಯವಂಶದವರಲ್ಲ; ಆದರೂ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ಯೇ ತ್ವಯಾ ನಿಹತಾಸ್ತೇ ತು ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಾಃ’ (ನಿನ್ನಿಂದ ಹತರಾದವರಾದರೋ ಪೌಲಸ್ತ್ಯರೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು) ಎಂಬ ಸಾಲು ರಾವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಅನಂತರ ಸುಮಾಲಿ ಮೊದಲಾದವರೊಡನೆ ಹೋಲಿಕೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆರು ಪಾದಗಳದ್ದು. ಅನಂತರ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ರಾಮನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ — ‘ನೀನೇ ನಾರಾಯಣ’; ಹೀಗೆ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವು ರಾಮನದೇ ಪರಾಕ್ರಮ. ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವತಾರಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಾಶವಾದಾಗ ಭಗವಂತನು ದಸ್ಯುಗಳ ವಧೆಗಾಗಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಗೀತೆಯ ‘ಯದಾ ಯದಾ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ’ (ಯಾವಾಗ ಯಾವಾಗ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುವುದೋ) ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲಃ’ ಎಂಬುದು ರಾಮನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಶೇಷಣ.

‘ನರಾಧಿಪ, ರಾಕ್ಷಸರ ಈ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಇಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ರಾವಣನ ಅತುಲವಾದ ಜನ್ಮವನ್ನೂ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿ.’ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ಬಲಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಸುಮಾಲಿಯು ಬಹುಕಾಲ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆಯೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೊಡನೆಯೂ ರಸಾತಳದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಅನಂತರ ಧನೇಶ್ವರನು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಉಪಸಂಹಾರದ ಸೇತುವೆ — ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ ಮುಗಿಯಿತು, ರಾವಣನ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮೂರನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ಲಂಕಾನಿವಾಸದ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭವಿತ್ತೋ ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ — ಲಂಕೆಯು ಹೇಗೆ ಬರಿದಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डेऽष्टमः सर्गः॥ ८॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ